«Νίκη επιρροής Τουρκίας εντός Λιβύης και εργαλείο πίεσης σε βάρος Κύπρου-Ελλάδας» – Τι λέει διεθνολόγος για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η κύρωση του Τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης δεν αλλάζει τη διεθνή νομική του υπόσταση, αλλά αλλάζει σημαντικά το γεωπολιτικό περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο, δήλωσε στο ΚΥΠΕ ο διεθνολόγος Χαράλαμπος Χρυσόστομου. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να αποτρέψουν τη μετατροπή ενός νομικά αδύναμου κειμένου σε γεωπολιτικό τετελεσμένο, είπε, σημειώνοντας ότι στις διεθνείς σχέσεις, συχνά τα πολιτικά και στρατηγικά τετελεσμένα προηγούνται των νομικών εξελίξεων.

Η περιοχή που διεκδικεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο τέμνει την προγραμματισμένη όδευση του υποθαλάσσιου καλωδίου Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ, σημείωσε.

Ερωτηθείς από το ΚΥΠΕ σχετικά με τις εξελίξεις όσον αφορά στο Τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο κ. Χρυσόστομου είπε, ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων που εδρεύει στη Βεγγάζη προχώρησε στην επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου του 2019 για τις θαλάσσιες ζώνες, τερματίζοντας μια περίοδο έξι ετών κατά την οποία το ίδιο πολιτικό στρατόπεδο το χαρακτήριζε άκυρο και αντίθετο προς τα συμφέροντα της Ανατολικής Λιβύης.

Παράλληλα, συνέχισε, αποφάσισε την ανάκληση της απόφασης του 2020 για διακοπή των πολιτικών και οικονομικών σχέσεων με την Τουρκία, «σηματοδοτώντας πλήρη επαναπροσέγγιση της Βεγγάζης με την Άγκυρα».

«Η εξέλιξη αυτή δεν συνιστά απλώς μια τυπική κοινοβουλευτική πράξη. Αντιπροσωπεύει μια βαθιά γεωπολιτική μετατόπιση ισορροπιών στη Λιβύη και στην Ανατολική Μεσόγειο», σημείωσε ο κ. Χρυσοστόμου.

Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτή η «θεαματική γεωπολιτική ανατροπή» οφείλεται στην μεταστροφή του στρατοπέδου Χάφταρ.

Το 2020, ανέφερε, η Βουλή της Ανατολικής Λιβύης και ο στρατάρχης Χαλίφα Χάφταρ είχαν καταγγείλει το μνημόνιο ως παράνομο, αλλά η σημερινή αλλαγή στάσης οφείλεται πρωτίστως στη σταδιακή προσέγγιση της οικογένειας Χάφταρ με την Τουρκία. «Τα τελευταία τρία χρόνια η Άγκυρα εγκατέλειψε την αποκλειστική στήριξη προς την κυβέρνηση της Τρίπολης και ακολούθησε στρατηγική διείσδυσης και στην Ανατολική Λιβύη, μέσω οικονομικών επενδύσεων, πολιτικών επαφών και στρατιωτικής συνεργασίας», πρόσθεσε.

Σημείωσε ότι καθοριστικό γεγονός υπήρξε η απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία της Βουλής στις 6 Οκτωβρίου 2026.

«Ο Σάλεχ θεωρείτο παραδοσιακά πιο κοντά στην Αίγυπτο και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και διατηρούσε επιφυλακτική στάση απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις», είπε ο κ. Χρυσοστόμου, σημειώνοντας ότι η αντικατάστασή του από τον Αλ-Σαλχίν Αμπντελναμπί αλ-Ουμπέιντι, πρώην επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής λιβυοτουρκικής φιλίας, αντανακλά τη μεταφορά εξουσίας προς το περιβάλλον του Σαντάμ Χάφταρ και την αυξανόμενη τουρκική επιρροή στους μηχανισμούς εξουσίας της Ανατολικής Λιβύης.

Κάνοντας αναφορά στην στρατηγική της «Μίας Λιβύης», ο κ. Χρυσοστόμου σημείωσε ότι η Τουρκία επένδυσε συστηματικά στη δημιουργία σχέσεων τόσο με τη Δυτική όσο και με την Ανατολική Λιβύη.

«Σήμερα είναι ίσως η μοναδική εξωτερική δύναμη που διατηρεί επιρροή και στα δύο στρατόπεδα του λιβυκού εμφυλιακού συστήματος, κάτι που της επιτρέπει να εμφανίζεται ως κοινός παρονομαστής της λιβυκής πολιτικής σκηνής», πρόσθεσε.

Ο κ. Χρυσοστόμου σημείωσε ότι το Τουρκολιβυκό μνημόνιο θεωρείται παράνομο, γιατί αγνοεί την ύπαρξη ελληνικών νησιών. «Το μνημόνιο χαράσσει θαλάσσια όρια σαν να μην υπάρχουν η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και το Καστελλόριζο. Αυτή η λογική συγκρούεται με τις βασικές αρχές του Δικαίου της Θάλασσας περί επήρειας των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ», πρόσθεσε.

Σημείωσε ακόμη ότι παραβιάζει δικαιώματα τρίτων κρατών, αφού, μια διμερής συμφωνία δεν μπορεί να ακυρώνει ή να περιορίζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών χωρίς τη συναίνεσή τους.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ανέφερε, επικαλύπτει περιοχές όπου η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν ήδη προβεί σε νόμιμη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ.

«Η κύρωση δεν δημιουργεί διεθνή νομιμότητα», είπε, προσθέτοντας ότι η απόφαση της λιβυκής Βουλής αυξάνει την εσωτερική πολιτική νομιμοποίηση του μνημονίου αλλά δεν μεταβάλλει τη διεθνή νομική του θέση.

«Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο το νομικό αλλά και το γεωπολιτικό επίπεδο. Στις διεθνείς σχέσεις, συχνά τα πολιτικά και στρατηγικά τετελεσμένα προηγούνται των νομικών εξελίξεων», επεσήμανε.

Σχετικά με το τί σημαίνει αυτή η εξέλιξη για το Great Sea Interconnector (GSI), ο κ. Χρυσοστόμου σημείωσε ότι η χρονική συγκυρία «μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί», καθώς, όπως είπε, η περιοχή που διεκδικεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο τέμνει την προγραμματισμένη όδευση του υποθαλάσσιου καλωδίου Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ.

«Η Τουρκία αναμένεται να χρησιμοποιήσει την κύρωση ως πολιτικό και διπλωματικό εργαλείο, υποστηρίζοντας ότι οποιαδήποτε υποθαλάσσια εγκατάσταση διέρχεται από περιοχή ‘τουρκικών δικαιωμάτων’», σημείωσε.

«Νομικά, η θέση αυτή δεν θεμελιώνεται. Όμως πρακτικά μπορεί να δημιουργήσει καθυστερήσεις, πιέσεις προς εταιρείες και επενδυτές ή ακόμη και επιχειρήσεις παρεμπόδισης επί του πεδίου», πρόσθεσε.

Κάνοντας αναφορά στις ισορροπίες Ελλάδας, Αιγύπτου και Ισραήλ, ο κ. Χρυσοστόμου είπε ότι η τουρκική στρατηγική αμφισβητεί άμεσα τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου.

«Η εξέλιξη δημιουργεί μια πρόσθετη πολιτική πίεση προς το Κάιρο, δεδομένου ότι η Άγκυρα εδώ και χρόνια επιχειρεί να πείσει την Αίγυπτο πως μια διαφορετική οριοθέτηση θα απέδιδε μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση και στις δύο χώρες», πρόσθεσε.

Σημείωσε ακόμη ότι το Ισραήλ επιδιώκει τη σύνδεσή του με την Ευρώπη μέσω ενεργειακών και ηλεκτρικών δικτύων που περνούν από την Ανατολική Μεσόγειο, και ότι η τουρκική στρατηγική επιδιώκει να δημιουργήσει την εικόνα ότι κανένα μεγάλο έργο στην περιοχή δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τουρκική συμμετοχή ή συναίνεση.

Είπε ακόμη ότι η αποδυνάμωση προσώπων όπως ο Αγκίλα Σάλεχ συνιστά και υποχώρηση της επιρροής των αραβικών κρατών που παραδοσιακά στήριζαν την Ανατολική Λιβύη, όπως η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

«Αντίθετα, η Τουρκία αναδεικνύεται στον εξωτερικό παίκτη με τη μεγαλύτερη δυνατότητα επιρροής και στις δύο πλευρές της λιβυκής διχοτόμησης», σημείωσε.

Σύμφωνα με τον κ. Χρυσοστόμου, η Τουρκία αναμένεται να εκμεταλλευτεί τα νέα δεδομένα για ενίσχυση της διεθνούς νομιμοφάνειας. «Η Άγκυρα θα προβάλει ότι πλέον το μνημόνιο υποστηρίζεται από το σύνολο σχεδόν των πολιτικών δυνάμεων της Λιβύης και όχι μόνο από την κυβέρνηση της Τρίπολης», πρόσθεσε.

Σημείωσε ακόμη ότι θα επιχειρήσει να συνδέσει κάθε ενεργειακό σχεδιασμό στην Ανατολική Μεσόγειο με τις αξιώσεις της περί «Γαλάζιας Πατρίδας», ενώ ότι η νέα κατάσταση παρέχει στην Τουρκία πολιτικό επιχείρημα για αποστολή ερευνητικών σκαφών ή γεωτρυπάνων εντός των διεκδικούμενων περιοχών, δημιουργώντας νέο κύκλο έντασης αντίστοιχο με εκείνον του 2020.

Ακόμη και αν δεν προχωρήσει σε έρευνες, η Άγκυρα μπορεί να χρησιμοποιήσει το μνημόνιο ως διαπραγματευτικό εργαλείο σε μια μελλοντική περιφερειακή διαπραγμάτευση για τις θαλάσσιες ζώνες, είπε.

Σημείωσε ότι το μακροπρόθεσμο τουρκικό σχέδιο εξακολουθεί να περιλαμβάνει τη βελτίωση των σχέσεων με το Κάιρο και, θεωρητικά, την προώθηση μιας διαφορετικής αντίληψης για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών.

Ο κ. Χρυσοστόμου ανέφερε ότι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης των αμφισβητήσεων «είναι η δημιουργία τετελεσμένων υλοποίησης», με την επιτάχυνση της υλοποίησης του GSI.

«Όσο καθυστερεί το έργο, τόσο αυξάνονται οι δυνατότητες παρεμβολής της Τουρκίας», είπε.

Σημείωσε ακόμη ότι η νέα πραγματικότητα «καθιστά αναγκαία τη θεσμοποίηση ακόμη στενότερων μηχανισμών πολιτικού, αμυντικού και ενεργειακού συντονισμού», Κύπρου και Ελλάδας με Ισραήλ και Αίγυπτο.

«Η Ελλάδα καλείται να εγκαταλείψει την αποσπασματική πολιτική των προηγούμενων ετών και να επενδύσει συστηματικά σε πολιτικές, οικονομικές και αναπτυξιακές σχέσεις τόσο με τη Δυτική όσο και με την Ανατολική Λιβύη», είπε.

Καταλήγοντας, ο κ. Χρυσοστόμου σημείωσε ότι η κύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης δεν αλλάζει τη διεθνή νομική του υπόσταση, αλλά αλλάζει σημαντικά το γεωπολιτικό περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο. «Η Τουρκία πέτυχε μια στρατηγική νίκη επιρροής μέσα στη Λιβύη και απέκτησε ένα πρόσθετο εργαλείο πίεσης σε βάρος της Ελλάδας, της Κύπρου και των περιφερειακών ενεργειακών σχεδιασμών», πρόσθεσε.

«Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν το μνημόνιο είναι νόμιμο ή παράνομο. Είναι κατά πόσο η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να αποτρέψουν τη μετατροπή ενός νομικά αδύναμου κειμένου σε γεωπολιτικό τετελεσμένο», είπε. Η απάντηση, είπε, θα δοθεί κυρίως στο πεδίο της διπλωματίας, των συμμαχιών, της παρουσίας στη Λιβύη και της ταχύτητας υλοποίησης έργων όπως ο GSI.

Πηγή – Cyprus Times (ΚΥΠΕ)

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy