Βοσνία-Ερζεγοβίνη: Η κάλπη ενισχύει τους εθνικιστές και δοκιμάζει την ευρωπαϊκή προοπτική

Οι εκλογές της 4ης Οκτωβρίου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεν έφεραν την πολιτική ανατροπή που περίμεναν όσοι έβλεπαν την κάλπη ως μια ευκαιρία υπέρβασης των εθνοτικών διαχωρισμών. Αντίθετα, η αποτίμηση των αποτελεσμάτων καταγράφει μια χώρα βαθιά διαιρεμένη, με τους εθνικιστικούς πολιτικούς σχηματισμούς να διατηρούν –και σε ορισμένες περιπτώσεις να ενισχύουν– τον έλεγχό τους, ενώ η συμμετοχή των πολιτών υποχώρησε στο 42%.

Το αποτέλεσμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η χώρα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά, η ευρωπαϊκή προοπτική, την οποία εξακολουθεί να στηρίζει η πλειονότητα των πολιτών. Από την άλλη, η ενίσχυση των πολιτικών δυνάμεων που βασίζουν την εξουσία τους στην εθνοτική ταυτότητα, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον φιλορώσο Μίλοραντ Ντόντικ, απειλεί να παρατείνει το πολιτικό αδιέξοδο και να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει την επικράτηση των παλαιών πολιτικών ισορροπιών, αφού συνυπάρχουν δύο τάσεις: από τη μία, η επανεκλογή του Ντένις Μπετσίροβιτς και η επικράτηση υποψηφίων που δηλώνουν προσανατολισμένοι προς την Ευρώπη και, από την άλλη, η ισχυρή παρουσία του SNSD και της Ζέλκα Τσβιγιάνοβιτς, της πολιτικής συμμάχου του Μίλοραντ Ντόντικ, στη Republika Srpska.

Παρότι ο ίδιος ο Ντόντικ δεν μπορούσε να είναι υποψήφιος, η εκλογική αναμέτρηση εξελίχθηκε σε ένα είδος δημοψηφίσματος για την πολιτική του επιρροή. Η επικράτηση της Τσβιγιάνοβιτς στην έδρα των Σέρβων στην τριμελή Προεδρία, σε συνδυασμό με τη διατήρηση της κυριαρχίας του SNSD στη Republika Srpska, δείχνει ότι η αποπομπή του από το δημόσιο αξίωμα, νωρίτερα φέτος, δεν εξαφάνισε την πολιτική του επιρροή. Η δεινή οικονομική κατάσταση, η εθνοτική πόλωση και η επιθυμία ένταξης στην ΕΕ αποτέλεσαν το υπόβαθρο της εκλογικής αναμέτρησης.

Φιλορωσική επιρροή ή πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση

Το σύνολο του δυτικού Τύπου χαρακτήρισε τις εκλογές κρίσιμο βαρόμετρο για το εάν η Βοσνία θα κινηθεί προς την Ευρωπαϊκή Ένωση ή θα παραμείνει σε μια ζώνη ισχυρής ρωσικής επιρροής. Πέραν της εθνοτικής πόλωσης και των εσωτερικών ζητημάτων, κρίσιμο στοιχείο αποτέλεσε και το ευρύτερο γεωπολιτικό ανταγωνιστικό πεδίο στο οποίο βρίσκεται η χώρα, καθώς ΗΠΑ, Ρωσία και ΕΕ επιδιώκουν διαφορετικούς βαθμούς επιρροής στα Δυτικά Βαλκάνια.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η τουρκική ματιά. Το τουρκικό Euronews ανέδειξε πριν και μετά τις εκλογές δύο στοιχεία: την επιρροή του φιλορώσου Ντόντικ και το μπλοκάρισμα της ενταξιακής διαδικασίας στην ΕΕ. Τα άρθρα υπογραμμίζουν ότι οι πολίτες αντιμετωπίζουν προβλήματα πολύ πιο άμεσα από τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις – χαμηλό βιοτικό επίπεδο, οικονομική αβεβαιότητα και κυρίως τη φυγή των νέων από τη χώρα.

Ο τουρκικός Τύπος αναδεικνύει την αναζήτηση ενός «τρίτου δρόμου» στη βοσνιακή πολιτική, καθώς κόμματα και ψηφοφόροι φαίνεται να αναζητούν εναλλακτικές απέναντι στις παραδοσιακές εθνοτικές πολιτικές δυνάμεις.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικό είναι ρεπορτάζ του πρακτορείου Anadolu, σύμφωνα με το οποίο η ένταξη στην ΕΕ είχε μετατραπεί στην προεκλογική ρητορική σε έναν στόχο χωρίς σαφή οδικό χάρτη. Οι ακαδημαϊκοί που μίλησαν στο τουρκικό πρακτορείο περιγράφουν την ευρωπαϊκή ένταξη ως σύνθημα που επαναλαμβάνεται από τα κόμματα, χωρίς όμως να συνοδεύεται από συγκεκριμένο σχέδιο για την υπέρβαση των θεσμικών και συνταγματικών εμποδίων. Αυτό καταδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αντίθεση ενός τμήματος της σερβικής πολιτικής προς την ΕΕ, αλλά και η αδυναμία του συνολικού πολιτικού συστήματος να μετατρέψει την ευρωπαϊκή προοπτική σε συγκεκριμένο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων.

Απογοήτευση και αποχώρηση των νέων

Πίσω όμως από τα ποσοστά και τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς βρίσκεται ένας παράγοντας που μπορεί να αποδειχτεί ακόμη σημαντικότερος μακροπρόθεσμα: οι νέοι που φεύγουν.

Σε ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό ρεπορτάζ , δημοσιευμένο μία ημέρα πριν από τις εκλογές, καταγράφεται η απογοήτευση μιας γενιάς που δεν βλέπει στην κάλπη τρόπο να αλλάξει τη χώρα. Σύμφωνα με διεθνείς οργανώσεις μετανάστευσης, περισσότεροι από 600.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν τη Βοσνία μέσα στη δεκαετία μετά την απογραφή του 2013, όταν ο επίσημος πληθυσμός ήταν περίπου 3,5 εκατομμύρια.

Το στοιχείο αυτό δίνει διαφορετική διάσταση στη χαμηλή συμμετοχή. Δεν πρόκειται μόνο για πολίτες που επέλεξαν να μην ψηφίσουν. Ένα σημαντικό τμήμα της γενιάς που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας μεταεθνοτικής πολιτικής βρίσκεται ήδη στο εξωτερικό. Νέοι άνθρωποι που μιλούν στον Guardian περιγράφουν μια χώρα όπου η πολιτική ταυτότητα εξακολουθεί να οργανώνεται γύρω από την εθνότητα και τη θρησκεία, ενώ οι ίδιοι ενδιαφέρονται περισσότερο για εργασία, στέγαση, αξιοκρατία και προοπτική. Ένας νεαρός υποψήφιος του πολυεθνοτικού κόμματος Our Party παραδέχεται ότι οι νέοι, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη φυσική εκλογική βάση τέτοιων σχηματισμών, «ψηφίζουν με τα πόδια τους» – εγκαταλείποντας τη χώρα αντί να προσέλθουν στην κάλπη.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία μιας δεκαεννιάχρονης φοιτήτριας που δηλώνει ότι οι νέοι δεν ξέρουν ποιον να ψηφίσουν επειδή «κανείς δεν εκπροσωπεί» πραγματικά τη γενιά τους. Άλλοι νέοι που μιλούν στην εφημερίδα περιγράφουν τον εθνοτικό και θρησκευτικό διαχωρισμό ως τους βασικούς λόγους για τους οποίους σκέφτονται να φύγουν.

Η Βοσνία δεν αντιμετωπίζει μόνο πρόβλημα πολιτικής πόλωσης· αντιμετωπίζει και πρόβλημα δημογραφικής αποψίλωσης. Όπως σημειώθηκε από τους διεθνείς παρατηρητές, οικονομία, διαφθορά και μετανάστευση συνδέονται άμεσα.

Αέναη υποψήφια για την ΕΕ;

Υπό αυτό το πρίσμα, το αποτέλεσμα των εκλογών αποκτά μια δεύτερη, βαθύτερη σημασία. Η ΕΕ ζητά από τη Βοσνία μεταρρυθμίσεις για να προχωρήσει η ένταξη. Η ίδια όμως η πολιτική ακινησία που καθυστερεί τις μεταρρυθμίσεις συμβάλλει στη δημιουργία του κοινωνικού περιβάλλοντος που ωθεί τους νέους προς τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Σουηδία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η Ευρώπη, με άλλα λόγια, αποτελεί ταυτόχρονα τον πολιτικό προορισμό της χώρας και τον τόπο όπου αναζητούν προσωπικό μέλλον όλο και περισσότεροι από τους πολίτες της.

Από την άλλη, η χαμηλή συμμετοχή και η μαζική μετανάστευση των νέων δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή προοπτική δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα ακόμη προεκλογικό σύνθημα. Η Βοσνία χρειάζεται θεσμούς που να λειτουργούν, οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και μια πραγματική προοπτική για όσους επιλέγουν να μείνουν.

Για τις Βρυξέλλες, επομένως, το στοίχημα μετά τις εκλογές είναι μεγαλύτερο από την επιτάχυνση μιας τεχνικής διαδικασίας ένταξης. Είναι αν η ΕΕ μπορεί να χρησιμοποιήσει την προοπτική της ένταξης ως μοχλό για να αλλάξει τις πολιτικές συνθήκες που κρατούν τη Βοσνία καθηλωμένη. Αν η ευρωπαϊκή προοπτική παραμείνει χωρίς απτό πολιτικό και κοινωνικό περιεχόμενο, η χώρα μπορεί να συνεχίσει να είναι υποψήφια για την ΕΕ την ίδια στιγμή που οι νεότεροι και πιο δημιουργικοί πολίτες της θα χτίζουν το μέλλον τους μέσα στην ίδια την Ευρώπη.

Πηγή – Εποχή

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy