Saturday, 21 November 2026
Λευκωσία 22°
Η ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΜΑΣ ΕΚΔΟΣΗΑυτόφωρο της ΚυριακήςΓνωρίστε την ενότητα
Greece

Ανήλικοι στη δικαιοσύνη: Μήπως η τιμωρία δεν είναι λύση;

Τι συμβαίνει όταν ένας ανήλικος, είτε ως θύμα κακοποίησης είτε ως δράστης παραβατικής συμπεριφοράς, έρχεται σε επαφή με τις αρχές; Για τι αποκατάσταση μιλάμε σήμερα; Κάθε χρόνο στις 20 Νοεμβρίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα…

21 November 2026 · 10:47

    

Τι συμβαίνει όταν ένας ανήλικος, είτε ως θύμα κακοποίησης είτε ως δράστης παραβατικής συμπεριφοράς, έρχεται σε επαφή με τις αρχές; Για τι αποκατάσταση μιλάμε σήμερα;

Κάθε χρόνο στις 20 Νοεμβρίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Παιδιού, με στόχο την προώθηση των δικαιωμάτων του, την ενίσχυση της φωνής και της συμμετοχής του, καθώς και την προώθηση δράσεων για την ευημερία του. Η ημερομηνία αυτή αποτελεί ορόσημο, καθώς σηματοδοτεί την υιοθέτηση της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 20 Νοεμβρίου 1989.

Πίσω, όμως, από τις θεσμικές επετείους και τα διεθνή – ετήσια κείμενα των φορέων, η καθημερινή πραγματικότητα δοκιμάζει διαρκώς τις αντοχές του συστήματος. Τι συμβαίνει όταν ένας ανήλικος, είτε ως θύμα κακοποίησης είτε ως δράστης παραβατικής συμπεριφοράς, έρχεται σε επαφή με τις αρχές; Συνήθως βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν μηχανισμό φτιαγμένο από ενήλικες για ενήλικες, με δυσνόητη νομική ορολογία, γραφειοκρατικές καθυστερήσεις και αίθουσες που κάθε άλλο παρά “ασφαλείς” μοιάζουν.

Η Παναγιώτα Κανελλοπούλου, Συντονίστρια Προγραμμάτων Πρόσβασης στη Δικαιοσύνη στην Terre des hommes Hellas, μιλά στο Magazine για το πώς η ελληνική Δικαιοσύνη αντιμετωπίζει σήμερα τους ανηλίκους και τι πρέπει να αλλάξει ώστε το “βέλτιστο συμφέρον του παιδιού” να πάψει να είναι απλώς μια νομική διατύπωση.

Όπως εξηγεί η ίδια, ορίζοντας τι σημαίνει “φιλική προς το παιδί δικαιοσύνη”:

“Η φιλική προς το παιδί δικαιοσύνη – την οποία προωθούμε συστηματικά στην Terre des hommes Hellas ως οργάνωση παιδικής προστασίας – βάζει στο επίκεντρο το καλύτερο συμφέρον του παιδιού σε κάθε στάδιο της διαδικασίας. Αυτό σημαίνει ότι όλες οι αρχές και οι υπηρεσίες οφείλουν να το αντιμετωπίζουν με αξιοπρέπεια και χωρίς διακρίσεις ακολουθώντας τους νόμους και προστατεύοντας τα δικαιώματά του. Στην πράξη, όταν ένα παιδί βρίσκεται αντιμέτωπο με το σύστημα δικαιοσύνης πρέπει να λαμβάνει σαφείς και κατανοητές πληροφορίες, να προστατεύεται η ιδιωτικότητά του και να λαμβάνονται ειδικά μέτρα στήριξής του, όπου χρειάζεται, είτε μιλάμε για παιδί δράστη είτε για θύμα. Μια ακόμα βασική προϋπόθεση για να λειτουργήσει σωστά μια φιλική προς το παιδί δικαιοσύνη είναι οι κατάλληλα εκπαιδευμένοι επαγγελματίες και η συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων, όπως δικηγόρων, αστυνομικών, κοινωνικών λειτουργών, ψυχολόγων ή ψυχιάτρων κ.α.. Επιπλέον, σε περιπτώσεις παραβατικής συμπεριφοράς ανηλίκου, η στέρηση της ελευθερίας του πρέπει πάντα να αποτελεί την τελευταία λύση και να διαρκεί όσο το δυνατόν λιγότερο.

Η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα και διαθέτει ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού. Ωστόσο, οι δυσκολίες που συναντάμε οφείλονται κυρίως στους πολύπλοκους και συχνά μεταβαλλόμενους νόμους, στην έλλειψη επαρκών υπηρεσιών για τα παιδιά και στη μη συστηματική ή αποτελεσματική συνεργασία των αρμόδιων φορέων. Ταυτόχρονα, δεν υπάρχουν αρκετοί εξειδικευμένοι επαγγελματίες, ενώ συχνά λείπουν ή είναι αποσπασματικά τα απαραίτητα στατιστικά στοιχεία που θα βοηθούσαν να κατανοήσουμε καλύτερα τις ανάγκες των παιδιών και να σχεδιάσουμε πιο αποτελεσματικές λύσεις”.


Το παιδί καλείται να επαναλάβει την ιστορία του και ξαναζεί μια επώδυνη εμπειρία

Αναφερόμενη στα βασικά κενά που εντοπίζονται σήμερα, όταν ένα παιδί περνά το κατώφλι ενός αστυνομικού τμήματος ή ενός δικαστηρίου, επισημαίνει: “Η έλλειψη φιλικών προς το παιδί χώρων αποτελεί το πρώτο κενό, όταν ένα παιδί έρχεται σε επαφή με το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης.

Δεύτερο είναι η ελλιπής εκπαίδευση και η παροχή στήριξης στους επαγγελματίες πρώτης γραμμής, όπως αστυνόμους ή ανακριτικούς υπαλλήλους, που καλούνται να το διαχειριστούν. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι δεν υπάρχουν εξειδικευμένες υπηρεσίες, όπως για παράδειγμα Εισαγγελία Ανηλίκων σε κάθε σημείο της χώρας, καθώς βρίσκονται κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Επίσης, πολλές φορές το παιδί δεν μπορεί να καταλάβει τις πληροφορίες που του δίνονται αφού ειδικά τα επίσημα έγγραφα είναι γραμμένα σε γλώσσα που μπορεί να δυσκολεύει ακόμα και τους ενήλικες. Μάλιστα, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ένα επιπλέον κενό σε σχέση με τη φιλική προς το παιδί γλώσσα είναι η έλλειψη διερμηνέων με βάση τις πραγματικές ανάγκες του. Αυτό συμβαίνει επειδή όπου υπάρχουν διαθέσιμοι διερμηνείς, δεν είναι πάντα εξοικειωμένοι με τη νομική ορολογία (στα ελληνικά και στην εκάστοτε γλώσσα) ώστε να εξηγούν επαρκώς τις διαδικασίες στο ίδιο. Σε όλα τα παραπάνω να προσθέσουμε ότι σημειώνονται μεγάλες καθυστερήσεις παρά το γεγονός ότι η γρήγορη ανταπόκριση του συστήματος δικαιοσύνης σε υποθέσεις που αφορούν παιδιά κατηγορούμενα για διάπραξη αδικήματος θεωρείται ζωτικής σημασίας στα ανεπτυγμένα συστήματα δικαιοσύνης ανηλίκων”.

Ποιες πρακτικές, όμως, κατά την προανάκριση και την κύρια ανάκριση τραυματίζουν εκ νέου ένα παιδί – θύτη αλλά και ένα παιδί – θύμα; “Πέρα από την έλλειψη φιλικών προς το παιδί χώρων και τη χρήση μη κατανοητής γλώσσας, κυρίως η επανάληψη, γιατί πολλές φορές το παιδί καλείται να επαναλάβει την ιστορία του σε διαφορετικούς επαγγελματίες. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ξαναζήσει μια επώδυνη εμπειρία, κάτι που μπορεί να το επανατραυματίσει σοβαρά. Ειδικά για τα παιδιά θύματα είναι πολύ σημαντικό να ενισχυθεί και να αξιοποιηθεί πλήρως ο θεσμός “Σπίτι του Παιδιού” που προβλέπει να καταθέτουν μία μόνο φορά ενώπιον εξειδικευμένου επαγγελματία σε ένα προστατευμένο περιβάλλον αποφεύγοντας την πρόσθετη ψυχική πίεση. Είναι κάτι που επισημάναμε με επίσημη τοποθέτηση στην Terre des hommes Hellas με αφορμή την πρόσφατη υπόθεση της Κυψέλης και την παλιότερη του Κολωνού”.

Όπως προσθέτει η Συντονίστρια της Terre des hommes Hellas, “το Σπίτι του Παιδιού αυτή τη στιγμή λειτουργεί πλήρως από κοινού σε Αθήνα και Πειραιά, ενώ ο νόμος προβλέπει τη λειτουργία τους σε Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο μόνο αλλά είναι σημαντικό να επεκταθεί γεωγραφικά σε όλους τους νομούς της χώρας. Βασίζεται στο μοντέλο Barnahus, το οποίο είναι παγκοσμίως αναγνωρισμένο ως το πιο επιτυχημένο και φιλικό προς τα παιδιά και ενσωματώνει όλες τις απαραίτητες υπηρεσίες”.

Σχετικά με τον θεσμό της εκτροπής από την ποινική διαδικασία και την εφαρμογή εναλλακτικών μέτρων (diversion), η κ. Κανελλοπούλου εξηγεί: “Το diversion είναι με απλά λόγια ένας δρόμος που δεν οδηγεί το παιδί με παραβατική συμπεριφορά στην ποινική δίωξη, εφόσον ο Εισαγγελέας κρίνει βάσει των στοιχείων που διαθέτει και συνεκτιμά ότι αυτή δεν είναι απαραίτητη για την αποτροπή νέων παραβάσεων. Στην Ελλάδα το diversion εφαρμόζεται σήμερα μόνο σε πλημμελήματα ανηλίκων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, λοιπόν, αντί να ασκηθεί ποινική δίωξη μπορούν να επιβληθούν στο παιδί αναμορφωτικά μέτρα ή άλλες υποχρεώσεις στον τρόπο ζωής του που στοχεύουν στην υποστήριξή του και τη θετική αλλαγή της συμπεριφοράς του. Αυτό σημαίνει λιγότερο στιγματισμό και δυνατότητα επανόρθωσης από την πλευρά του που θα το βοηθήσει να κατανοήσει τις συνέπειες της πράξης του, και αφού λάβει την απαραίτητη υποστήριξη, να ενταχθεί στην κοινωνία.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Αυτή την προσέγγιση υποστηρίζουμε και προωθούμε σταθερά στην Terre des hommes Hellas μέσα από πρωτοβουλίες και συγκεκριμένα προγράμματα. Ερχόμαστε σε επαφή με θεσμικούς φορείς και επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά ενώ ενδυναμώνουμε τα ίδια τα παιδιά μαθαίνοντάς τους τα δικαιώματά τους και βοηθώντας τα να ακουστεί η δική τους φωνή με σκοπό την καλύτερη προστασία τους κατά την επαφή τους με το σύστημα δικαιοσύνης. Γιατί πιστεύουμε ότι κάθε παιδί δικαιούται να συνεχίσει να ζει την παιδική ηλικία του ακόμα και αν αυτή έχει τραυματιστεί”.


Κράτηση ως έσχατο μέτρο

Όσον αφορά τις περιπτώσεις που φτάνει ένας δικαστής στον εγκλεισμό και τις δομές επανένταξης που λείπουν σήμερα από τη χώρα, υπογραμμίζει: “Όσον αφορά την κράτηση ανηλίκων, ο νόμος προβλέπει ότι αυτή πρέπει να αποτελεί έσχατη λύση και να αιτιολογείται αναλυτικά. Μάλιστα, η κράτηση δεν πρέπει να επιβληθεί χωρίς να εξεταστεί προηγουμένως, αν άλλα αναμορφωτικά που προβλέπονται στον Ποινικό Κώδικα είναι κατάλληλα και μπορούν να επιφέρουν αποτέλεσμα. Επιπλέον, η διάρκεια της κράτησης πρέπει να καθορίζεται με σαφήνεια. Αν και το ισχύον πλαίσιο είναι σύμφωνο με τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η κράτηση από μόνη της δεν επιτυγχάνει τον στόχο του σωφρονισμού. Μάλιστα από ευρήματα πολλαπλών επιστημονικών ερευνών, γνωρίζουμε ότι η κράτηση έχει σημαντικές ανασταλτικές συνέπειες στην υγιή σωματική και ψυχική ανάπτυξη των παιδιών. Για τον λόγο αυτό, παραμένει αναγκαία η ανάπτυξη δομών και υπηρεσιών υποστήριξης σε όλες τις περιφέρειες της χώρας, ώστε τα παιδιά να λαμβάνουν την απαραίτητη βοήθεια κατά την αποφυλάκιση, καθώς ακόμα και μετά την ενηλικίωση”.

Μιλώντας για τα απτά οφέλη της αποκαταστατικής δικαιοσύνης (restorative justice) συγκριτικά με τα παραδοσιακά αναμορφωτικά ή περιοριστικά μέτρα, σημειώνει: “Το πρώτο και βασικό όφελος της αποκαταστατικής δικαιοσύνης είναι ότι ως προσέγγιση φέρνει σε διάλογο το θύμα και τον δράστη, βοηθώντας και τις δύο πλευρές να κατανοήσουν καλύτερα η μία την άλλη. Και αυτό επειδή ο στόχος της είναι διπλός· να στηρίξει το θύμα, ενισχύοντας το αίσθημα ασφάλειας και ελέγχου και να βοηθήσει παράλληλα τον δράστη να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του και να επανενταχθεί ομαλά στην κοινωνία.

Με αυτόν τον τρόπο, όπως καταλαβαίνετε, η αποκαταστατική δικαιοσύνη επιδιώκει όχι μόνο την αποκατάσταση της βλάβης, αλλά και των σημαντικών συναισθηματικών επιπτώσεων που αναπόφευκτα έχει ένα βίαιο συμβάν με πρωταγωνιστές παιδιά, ενώ προσπαθεί να ξαναχτίσει και τις μεταξύ τους σχέσεις, όπου αυτό είναι δυνατό. Επίσης, επειδή τέτοιες υποθέσεις, όπως έχουμε δει, δεν περιορίζονται μόνο στα παιδιά αλλά αφορούν και επηρεάζουν άμεσα πρόσωπα της οικογένειας, του σχολείου, της γειτονιάς και της ευρύτερης κοινότητας, η λογική του διαλόγου και της αποκατάστασης επεκτείνεται και σε αυτά τα κομμάτια. Μιλάμε, λοιπόν, για μια πιο ανοιχτή προσέγγιση που αγκαλιάζει όλα τα μέρη που επηρεάζονται από μια υπόθεση παραβατικότητας ανηλίκων που είναι πάντα σύνθετη και πολυεπίπεδη. Και αυτό επειδή προσπαθεί να ενδυναμώσει εκτός από τα παιδιά – θύτες και παιδιά – θύματα, και τις ομάδες που συνδέονται μαζί τους, ώστε να δημιουργηθούν με αυτόν τον τρόπο ασφαλέστερα περιβάλλοντα. Χρειαζόμαστε ως κοινωνία μια σφαιρική αντιμετώπιση πάντα με γνώμονα το καλύτερο συμφέρον του παιδιού που έχει δυνατότητα να επανορθώσει και να επανενταχθεί μέσα σε κοινότητες φιλικές και υποστηρικτές”.


Η ετικέτα του δράστη μπορεί να οδηγήσει έναν ανήλικο σε νέες παραβάσεις

Παράλληλα, επιβεβαιώνει ότι υπάρχουν δεδομένα που αποδεικνύουν πως η τιμωρητική προσέγγιση αυξάνει την υποτροπή: “Ναι, υπάρχουν αρκετές έρευνες που δείχνουν ότι η αποκλειστικά τιμωρητική αντιμετώπιση των ανηλίκων δεν οδηγεί απαραίτητα στον σωφρονισμό τους και σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο νέας εμπλοκής με τον νόμο. Γιατί συμβαίνει κάτι τέτοιο; Επειδή όταν οι ποινές επιβάλλονται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες και οι συνθήκες ζωής του παιδιού, συχνά δεν αντιμετωπίζονται οι βαθύτερες αιτίες της παραβατικής συμπεριφοράς. Μάλιστα, η τιμωρητική προσέγγιση δυσκολεύει την επανένταξη γιατί πολλές φορές ο ανήλικος εσωτερικεύει την “ετικέτα” του δράστη και την ταυτότητα του παραβάτη και εξαιτίας αυτού μπορεί να οδηγηθεί σε νέες παραβάσεις. Γι’ αυτό οι σύγχρονες προσεγγίσεις, όπως η αποκαταστατική δικαιοσύνη, δίνουν έμφαση στην υποστήριξη, την αποκατάσταση και την επανένταξη και όχι στην τιμωρία, με στόχο τη μακροπρόθεσμη πρόληψη της παραβατικότητας”.

“Η εξειδίκευση εξαρτάται από την προσωπική ευαισθησία”

Ερωτηθείσα για το πόσο εκπαιδευμένοι είναι οι δικαστές, οι εισαγγελείς, οι αστυνομικοί και οι δικηγόροι στη διαχείριση παιδιών και στη χρήση γλώσσας κατανοητής προς αυτά, απαντά: “Οι επαγγελματίες που αναφέρετε και έρχονται σε επαφή με παιδιά, δεν είναι πάντα επαρκώς εκπαιδευμένοι και καταρτισμένοι, είναι γεγονός. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τους ίδιους τους επαγγελματίες, οι αστυνομικοί που υπηρετούν στα Τμήματα Προστασίας Ανηλίκων δεν λαμβάνουν συνήθως εξειδικευμένη εκπαίδευση πριν ασκήσουν τα καθήκοντά τους. Παρότι κατά διαστήματα συμμετέχουν σε επιμορφωτικά σεμινάρια, η σχετική κατάρτιση δεν είναι συστηματική. Αυτό σημαίνει ότι, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι αστυνομικοί χειρίζονται κάθε είδους υποθέσεις και όχι μόνο ανηλίκων, δεν είναι πάντα σε θέση να διαχειρίζονται περιστατικά που τα αφορούν με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία και τις ανάγκες τους.

Οι δικαστές λαμβάνουν εκπαίδευση σε θέματα δικαιωμάτων του παιδιού, ακρόασης παιδιών και διαχείρισης υποθέσεων που αφορούν ανήλικους δράστες ή θύματα. Για τους εισαγγελείς η σχετική κατάρτιση είναι πιο περιορισμένη και βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην επαγγελματική τους εμπειρία, ενώ τους παρέχονται σεμινάρια επιμόρφωσης σε ζητήματα ανηλίκων. Αντίθετα, οι δικηγόροι δεν έχουν υποχρεωτική εκπαίδευση σε ζητήματα φιλικά προς το παιδί και εναπόκειται στον κάθε επαγγελματία να αναζητήσει ευκαιρίες κατάρτισης. Για πολλούς, λοιπόν, από αυτούς τους επαγγελματίες η απόκτηση σχετικών με το παιδί γνώσεων εξαρτάται κυρίως από την προσωπική τους ευαισθησία και το ενδιαφέρον που διαθέτουν οι ίδιοι για την περαιτέρω κατάρτιση τους παρότι η εξειδίκευση αυτή θα έπρεπε να αποτελεί βασικό μέρος της επαγγελματικής τους εκπαίδευσης”.

Ανήλικο θύμα βίας



Ανήλικο θύμα βίας

iStock

Όσο για το αν το παιδί έχει πραγματική, εξειδικευμένη και ανεξάρτητη νομική συμπαράσταση, διευκρινίζει: “Το άρθρο 6 παρ. 1 του νόμου 4689/2020 προβλέπει ότι το παιδί έχει δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο. Το δικαίωμα αυτό ισχύει από τη στιγμή που το παιδί ενημερώνεται από τις αρμόδιες αρχές ότι έχει αποκτήσει την ιδιότητα του υπόπτου ή του κατηγορουμένου. Τα παιδιά δικαιούνται να λάβουν νομική υποστήριξη πριν ανακριθούν από την αστυνομία ή οποιαδήποτε άλλη αρμόδια αρχή κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε ανακριτικής πράξης ή οποιασδήποτε άλλης διαδικασίας συλλογής αποδεικτικών στοιχείων.

Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι, αν και τα παιδιά έχουν δικαίωμα νομικής εκπροσώπησης, δεν έχουν κατ’ ανάγκη δικαίωμα δωρεάν νομικής εκπροσώπησης σε όλες τις περιπτώσεις σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο, καθώς η δωρεάν νομική συνδρομή παρέχεται υπό προϋποθέσεις. Τέλος, οι δικηγόροι που αναλαμβάνουν υποθέσεις παιδιών είναι μεν ανεξάρτητοι, αλλά όχι απαραίτητα εξειδικευμένοι καθώς δεν υπάρχει σχετικό μητρώο δικηγόρων, ούτε θεσμική πρόβλεψη για παροχή κατάρτισης”.

Κλείνοντας, στην ερώτηση ποιο θα ήταν το ένα πράγμα που θα άλλαζε άμεσα στον τρόπο που η ελληνική Δικαιοσύνη αντιμετωπίζει τα παιδιά, η Παναγιώτα Κανελλοπούλου καταλήγει: “Αν έπρεπε να επιλέξουμε μόνο ένα, θα ήταν η επέκταση του diversion, της αποχής δηλαδή από την ποινική δίωξη σε συνδυασμό με την ενίσχυση της αποκαταστατικής δικαιοσύνης. Όταν ένα παιδί έρχεται σε σύγκρουση με τον νόμο, στόχος δεν πρέπει να είναι πρωτίστως η τιμωρία του, αλλά η κατανόηση των αιτιών της συμπεριφοράς του και η υποστήριξη της επανένταξής του.

Με αυτόν τον τρόπο το ίδιο μπορεί να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του και να κατανοήσει τις συνέπειές τους, χωρίς να βιώσει τις αρνητικές επιπτώσεις μιας μακρόχρονης και συχνά στιγματιστικής ποινικής διαδικασίας. Μόνο τότε μπορούμε να μιλήσουμε για μια δικαιοσύνη ουσιαστικά φιλική και ανοιχτή προς τις ανάγκες ενός παιδιού που πριν και πάνω από όλα χρειάζεται κατανόηση, φροντίδα και μια ευκαιρία να επανορθώσει και να ζήσει, όπως δικαιούται”.

Πηγή – News 24/7

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Στήριξε την ανεξάρτητη ενημέρωση

Επίλεξε τη συνδρομή που προτιμάς. Η ασφαλής πληρωμή ολοκληρώνεται μέσω Stripe.