Τρίτη, 17 Νοεμβρίου 2026
Λευκωσία 12°
Η ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΜΑΣ ΕΚΔΟΣΗΑυτόφωρο της ΚυριακήςΓνωρίστε την ενότητα
Κύπρος

EastMed: Η Ευρώπη απέρριψε χρηματοδότηση

Ένα σοβαρό πρόβλημα στην προσπάθεια εξασφάλισης ευρωπαϊκών κονδυλίων για τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed έφερε στο φως απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία εκδόθηκε πριν λίγες μέρες. Η εταιρεία που έχει…

17 Νοεμβρίου 2026 · 06:17

      

Ένα σοβαρό πρόβλημα στην προσπάθεια εξασφάλισης ευρωπαϊκών κονδυλίων για τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed έφερε στο φως απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία εκδόθηκε πριν λίγες μέρες. Η εταιρεία που έχει αναλάβει την κατασκευή του αγωγού προσέφυγε στη Δικαιοσύνη, επειδή απορρίφθηκε αίτησή της για οικονομική ενίσχυση, αλλά οι δικαστές έκριναν ότι η απόρριψη ήταν ορθή.

Η υπόθεση, με αριθμό T-98/25, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο, καθώς αποκαλύπτει προβλήματα που αφορούν τον τρόπο κάλυψης του κόστους κατασκευής, τις αποφάσεις των αρμόδιων αρχών τριών κρατών και την τεκμηρίωση του οφέλους που θα έχει η Κύπρος από τον αγωγό.

Η ευρωπαϊκή υπηρεσία που εξέτασε την αίτηση είχε εντοπίσει τέσσερις ελλείψεις, οι οποίες οδήγησαν στον αποκλεισμό της από τη διαδικασία αξιολόγησης.
Η απόφαση δεν ακυρώνει τον EastMed, ούτε σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε πως ο αγωγός δεν πρέπει να κατασκευαστεί. Αφορά μια συγκεκριμένη αίτηση, η οποία δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του ευρωπαϊκού προγράμματος, η οποία ωστόσο είναι καθοριστική.

Ποιος βρίσκεται πίσω από τον EastMed

Ο EastMed σχεδιάζεται να μεταφέρει φυσικό αέριο από τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου προς την ευρωπαϊκή αγορά, μέσω Κύπρου και Ελλάδας, με δυνατότητα σύνδεσης με την Ιταλία.

Την ανάπτυξη του έργου έχει αναλάβει η εταιρεία Υποθαλάσσιος Αγωγός Φυσικού Αερίου Ελλάδας – Ιταλίας Ποσειδών Α.Ε., γνωστή ως ΥΑΦΑ Ποσειδών ή IGI Poseidon.
Η εταιρεία ιδρύθηκε το 2008, έχει έδρα την Αθήνα και ανήκει κατά 50% στην ελληνική ΔΕΠΑ Διεθνών Έργων και κατά 50% στον ιταλικό ενεργειακό όμιλο Edison.
Η ΔΕΠΑ Διεθνών Έργων έχει αναλάβει τη συμμετοχή της ελληνικής πλευράς σε μεγάλα διεθνή ενεργειακά σχέδια, ενώ η Edison αποτελεί έναν από τους σημαντικούς ενεργειακούς ομίλους της Ιταλίας.

Διευθύνων σύμβουλος της IGI Poseidon είναι ο Φαμπρίτσιο Ματάνα, στέλεχος της Edison, ενώ ως πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου αναφέρεται ο Κωνσταντίνος Ξιφαράς.
Η εταιρεία έχει την ευθύνη προώθησης του EastMed από το 2014, ενώ έχει αναλάβει την ανάπτυξη και τη μελλοντική λειτουργία του.

Η αίτηση που απορρίφθηκε

Στις 22 Οκτωβρίου 2024, η IGI Poseidon υπέβαλε αίτηση στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Connecting Europe Facility. Πρόκειται για πρόγραμμα που χρηματοδοτεί σημαντικά έργα υποδομής, όπως ηλεκτρικές διασυνδέσεις, ενεργειακά δίκτυα, σιδηροδρόμους και άλλες εγκαταστάσεις που συνδέουν ευρωπαϊκές χώρες. Την αίτηση εξέτασε η Ευρωπαϊκή Εκτελεστική Υπηρεσία για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον, γνωστή ως CINEA.
Στις 9 Δεκεμβρίου 2024, η υπηρεσία ενημέρωσε την εταιρεία ότι ο φάκελός της απορρίφθηκε, επειδή δεν πληρούσε τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.
Το πρόβλημα εντοπίστηκε κυρίως στο έγγραφο που είχαν εκδώσει οι αρμόδιες αρχές Κύπρου, Ελλάδας και Ιταλίας για τον τρόπο με τον οποίο θα καλυπτόταν το κόστος του έργου. Η εταιρεία διαφώνησε με την απόφαση και στις 6 Φεβρουαρίου 2025 προσέφυγε στο Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας να ακυρωθεί ο αποκλεισμός της. Διεκδίκησε επίσης αποζημίωση, θεωρώντας ότι έχασε την ευκαιρία να εξασφαλίσει την οικονομική ενίσχυση που είχε ζητήσει.

Τα τέσσερα κενά

Η απόφαση του Δικαστηρίου καταγράφει τέσσερις ελλείψεις που είχε εντοπίσει η ευρωπαϊκή υπηρεσία.

• Η πρώτη αφορούσε την αναζήτηση χρημάτων από άλλες πηγές.
Πριν ζητήσει οικονομική ενίσχυση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εταιρεία έπρεπε να έχει εξετάσει με τον προβλεπόμενο τρόπο κατά πόσον μέρος του κόστους μπορούσε να καλυφθεί μέσω των ενεργειακών συστημάτων των εμπλεκόμενων χωρών.
Η IGI Poseidon είχε στείλει σχετικό έγγραφο στις αρμόδιες αρχές της Κύπρου, της Ελλάδας και της Ιταλίας τον Μάιο του 2023.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη δικαστική απόφαση, το συγκεκριμένο έγγραφο δεν περιλάμβανε ουσιαστικό αίτημα οικονομικής συμμετοχής των εθνικών ενεργειακών συστημάτων.
Η εταιρεία ζητούσε να αποφασιστεί ο τρόπος κατανομής του κόστους, ώστε να μπορέσει στη συνέχεια να διεκδικήσει ευρωπαϊκά κονδύλια.
Οι δικαστές έκριναν ότι αυτό δεν ήταν αρκετό, καθώς η διαδικασία που ακολουθήθηκε δεν επέτρεπε να εξεταστούν όπως έπρεπε οι δυνατότητες κάλυψης του κόστους.

• Η δεύτερη έλλειψη αφορούσε την ανάγκη ευρωπαϊκής ενίσχυσης.
Η CINEA θεώρησε ότι δεν είχε αποδειχθεί επαρκώς πως η εταιρεία είχε εξετάσει προηγουμένως όλες τις άλλες διαθέσιμες επιλογές, όπως η συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών ή η κάλυψη μέρους του κόστους μέσω των ενεργειακών συστημάτων.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων δεν πρέπει να αποτελούν την πρώτη επιλογή για τη χρηματοδότηση ενός εμπορικού έργου.

• Η τρίτη έλλειψη αφορούσε τον τρόπο λειτουργίας του αγωγού.
Η ευρωπαϊκή υπηρεσία διαπίστωσε ασάφειες σχετικά με τις χρεώσεις που θα επιβάλλονται στις εταιρείες οι οποίες θα χρησιμοποιούν τον EastMed για να μεταφέρουν φυσικό αέριο.
Οι χρεώσεις αυτές έχουν σημασία επειδή αποτελούν βασική πηγή εσόδων για τον αγωγό και επηρεάζουν τη δυνατότητα της εταιρείας να καλύψει τις δαπάνες κατασκευής και λειτουργίας του.

• Η τέταρτη έλλειψη αφορούσε τα οφέλη για τις εμπλεκόμενες χώρες και ιδιαίτερα την Κύπρο.

Η CINEA θεώρησε ότι δεν υπήρχε επαρκής τεκμηρίωση για τα οικονομικά και ενεργειακά οφέλη του έργου, λαμβάνοντας υπόψη και το ειδικό καθεστώς που ισχύει για τη Κύπρο.
Η Κύπρος, επειδή δεν είναι συνδεδεμένη με το ευρωπαϊκό δίκτυο φυσικού αερίου, έχει εξασφαλίσει ειδική μεταχείριση από την Ευρωπαϊκή Ένωση για έργα που θα μπορούσαν να τερματίσουν αυτή την απομόνωση.
Η εταιρεία όφειλε, επομένως, να εξηγήσει συγκεκριμένα πώς ο EastMed θα εξασφάλιζε μόνιμη σύνδεση της Κύπρου με την ευρωπαϊκή αγορά και ποια οφέλη θα προέκυπταν.

Δεν πείστηκε το Δικαστήριο

Η IGI Poseidon υποστήριξε ότι είχε υποβάλει όλα τα αναγκαία έγγραφα και ότι η CINEA δεν είχε δικαίωμα να αμφισβητήσει αποφάσεις που είχαν λάβει οι αρμόδιες αρχές τριών κρατών μελών. Ωστόσο οι δικαστές διαφώνησαν.

Έκριναν ότι η ευρωπαϊκή υπηρεσία δεν μπορούσε βεβαίως να ακυρώσει τις αποφάσεις των εθνικών αρχών, είχε όμως δικαίωμα να ελέγξει αν τα έγγραφα που υποβλήθηκαν πληρούσαν τις προϋποθέσεις του χρηματοδοτικού προγράμματος.
Το σημαντικότερο σημείο της απόφασης είναι ότι το Δικαστήριο επιβεβαίωσε την πρώτη έλλειψη και έκρινε ότι αυτή αρκούσε για να δικαιολογήσει την απόρριψη της αίτησης.
Δεν προχώρησε στην ουσιαστική εξέταση των υπόλοιπων τριών, επειδή ακόμη και αν οι παρατηρήσεις της CINEA ήταν λανθασμένες, η τελική απόφαση παρέμενε νόμιμη.
Η εταιρεία είχε επίσης υποστηρίξει ότι δεν της δόθηκε η δυνατότητα να παρουσιάσει επαρκώς τις θέσεις της.

Ωστόσο, το Δικαστήριο απέρριψε και αυτό το επιχείρημα.
Μάλιστα, από την απόφαση προκύπτει ότι είχαν προηγηθεί συναντήσεις της εταιρείας με τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες στις 15 Δεκεμβρίου 2023 και στις 8 Απριλίου 2024, κατά τις οποίες είχαν συζητηθεί προβλήματα προηγούμενων εγγράφων που χρησιμοποιήθηκαν σε χρηματοδοτική διαδικασία. Αυτό δείχνει ότι τα ζητήματα είχαν απασχολήσει τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες πριν από την απόρριψη του Δεκεμβρίου 2024.
Τελικά, η προσφυγή απορρίφθηκε και η εταιρεία υποχρεώθηκε να καταβάλει και τα δικαστικά έξοδα.

Οι αποφάσεις Κύπρου – Ελλάδας – Ιταλίας

Σημαντικό μέρος της υπόθεσης αφορά τις αποφάσεις των αρμόδιων αρχών Κύπρου, Ελλάδας και Ιταλίας.
Στις 26 Οκτωβρίου 2023, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου, (ΡΑΕΚ), ενέκρινε με την απόφαση 379/2023 τη συμφωνία για τον τρόπο κατανομής του κόστους του EastMed.
Αντίστοιχες αποφάσεις είχαν ληφθεί από την ελληνική Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και την ιταλική Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, Δικτύων και Περιβάλλοντος (ARERA).
Οι τρεις αρχές αποφάσισαν ότι το κόστος κατασκευής του αγωγού θα βάρυνε την IGI Poseidon.
Η συμμετοχή των εθνικών συστημάτων φυσικού αερίου της Κύπρου, της Ελλάδας και της Ιταλίας καθορίστηκε στο 0%.
Με απλά λόγια, αποφασίστηκε να μην περάσει το κόστος κατασκευής του EastMed στις χρεώσεις που πληρώνουν οι χρήστες των εθνικών δικτύων φυσικού αερίου.
Η συγκεκριμένη επιλογή, ωστόσο, δημιούργησε το πρόβλημα που εντόπισε η CINEA, καθώς η εταιρεία δεν είχε υποβάλει με τον απαιτούμενο τρόπο αίτημα για να εξεταστεί πραγματικά η δυνατότητα οικονομικής συμμετοχής των εθνικών συστημάτων.

Κόστος 5,2 δισεκατομμυρίων

Από τα έγγραφα της ιταλικής ρυθμιστικής αρχής προκύπτουν ενδιαφέροντα στοιχεία για το κόστος του EastMed και τα οφέλη που υπολογιζόταν ότι θα προέκυπταν.
Σύμφωνα με την απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2023, η εταιρεία είχε εκτιμήσει ότι το συνολικό κόστος του ευρύτερου ενεργειακού σχεδιασμού, στον οποίο περιλαμβάνονταν και άλλες υποδομές, θα πλησίαζε τα €10 δισ.

Η ίδια ανάλυση υπολόγιζε ότι τα συνολικά οικονομικά οφέλη για την Ευρώπη, αφού αφαιρεθούν τα σχετικά κόστη, θα έφταναν περίπου τα €21 δισ. σε βάθος χρόνου.
Για την Κύπρο υπολογίζονταν οφέλη €1,15 δισ., για την Ελλάδα €1,03 δισ. και για την Ιταλία €1,134 δισ.

Πρέπει να σημειωθεί ότι τα ποσά αυτά δεν αποτελούν χρήματα που θα εισπράξουν τα κράτη. Πρόκειται για εκτιμήσεις του οφέλους που θα μπορούσε να προκύψει από τη λειτουργία των ενεργειακών υποδομών, εφόσον υλοποιούνταν οι σχεδιασμοί.
Στις εκτιμήσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η δυνατότητα πρόσβασης σε πρόσθετες πηγές φυσικού αερίου, η ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού και η αντικατάσταση ακριβότερων ή περισσότερο ρυπογόνων καυσίμων.

Σύμφωνα με νεότερο ενημερωτικό έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οποίο επικαιροποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, το κόστος του ίδιου του EastMed υπολογίζεται στα €5,2 δισ. Στο ίδιο έγγραφο καταγράφονται δύο προηγούμενες ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, ύψους €34,5 εκατ. και €2 εκατ., δηλαδή συνολικά €36,5 εκατ., για δραστηριότητες προετοιμασίας του έργου. Το ακριβές ποσό που ζητούσε η IGI Poseidon με την απορριφθείσα αίτηση του 2024 δεν αναφέρεται στη δικαστική απόφαση.

Τι κερδίζει η Κύπρος;

Το ερώτημα για τα πραγματικά οφέλη της Κύπρου έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς εξακολουθεί να μην είναι συνδεδεμένη με το ευρωπαϊκό δίκτυο φυσικού αερίου.
Ο EastMed παρουσιάζεται ως ένα έργο που θα μπορούσε να συμβάλει στον τερματισμό αυτής της απομόνωσης, προσφέροντας δυνατότητες μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο προς ευρωπαϊκές αγορές.

Παράλληλα, θα μπορούσε να προσφέρει νέες εμπορικές δυνατότητες για την αξιοποίηση κοιτασμάτων της περιοχής, εφόσον υπάρξουν οι αναγκαίες συμφωνίες και εξασφαλιστούν επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου.

Ωστόσο, τα θεωρητικά οφέλη πρέπει να αποδεικνύονται με συγκεκριμένες μελέτες.
Αυτός είναι και ο λόγος που η CINEA είχε επισημάνει ότι τα οικονομικά στοιχεία για την Κύπρο χρειάζονταν περαιτέρω τεκμηρίωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αναγνωρίζει τον EastMed ως έργο κοινού ενδιαφέροντος, δηλαδή ως υποδομή που μπορεί να εξυπηρετεί ευρωπαϊκούς ενεργειακούς στόχους.

Η αναγνώριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η ευρωπαϊκή πολιτική έχει περιορίσει σημαντικά τη στήριξη νέων έργων φυσικού αερίου, στο πλαίσιο της προσπάθειας μείωσης των εκπομπών ρύπων. Για την Κύπρο και τη Μάλτα προβλέφθηκε ειδική εξαίρεση, λόγω της ενεργειακής τους απομόνωσης. Η εξαίρεση, όμως, συνοδεύεται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων η δυνατότητα μελλοντικής μεταφοράς υδρογόνου μέσω των αγωγών.

Η επόμενη ημέρα

Μετά τη δικαστική απόφαση, το σημαντικότερο ζήτημα είναι κατά πόσον η IGI Poseidon προχώρησε στις απαραίτητες διορθώσεις.
Από τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία δεν προκύπτει αν υποβλήθηκε νέα αίτηση για τις ίδιες εργασίες. Στις 26 Οκτωβρίου, η ευρωπαϊκή υπηρεσία ανακοίνωσε ότι στην πρόσκληση για ενεργειακά έργα του 2026 είχαν κατατεθεί 67 αιτήσεις από περισσότερες από 20 χώρες.
Τα έργα ζητούσαν συνολικά €2,88 δισ., ενώ τα διαθέσιμα κονδύλια ανέρχονταν σε €600 εκατ.

Η προθεσμία υποβολής είχε λήξει στις 30 Σεπτεμβρίου 2026 και τα αποτελέσματα αναμένονται τον Ιανουάριο του 2027. Το ζήτημα του χρόνου έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2022/869 προβλέπει ότι η ειδική δυνατότητα χρηματοδότησης έργων φυσικού αερίου για την Κύπρο και τη Μάλτα λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2027.
Η ειδική αναγνώριση των έργων μπορεί να διατηρηθεί μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2029, εφόσον δεν έχει προηγηθεί η σύνδεση των χωρών με το ευρωπαϊκό δίκτυο.
Στο ενημερωτικό έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρεται ως προβλεπόμενη έναρξη κατασκευής του EastMed ο Δεκέμβριος του 2026 και ως ολοκλήρωση ο Νοέμβριος του 2028.
Οι ημερομηνίες αυτές προέρχονται από τον σχεδιασμό του φορέα υλοποίησης και δεν αποτελούν επιβεβαίωση ότι έχουν αρχίσει οι εργασίες.
Η εταιρεία διατηρεί επίσης το δικαίωμα να προσβάλει τη δικαστική απόφαση με αναίρεση, δηλαδή να ζητήσει από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εξετάσει αν έγιναν νομικά λάθη. Η σχετική προθεσμία είναι δύο μήνες από την κοινοποίηση της απόφασης, σύμφωνα με τους ισχύοντες δικονομικούς κανόνες. Μέχρι σήμερα φαίνεται πως δεν έχει ασκηθεί αναίρεση.

Το μέλλον του αγωγού

Ο EastMed εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά σχέδια της Ανατολικής Μεσογείου, με οικονομική αλλά και γεωπολιτική σημασία για την Κύπρο, την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η δυνατότητα μεταφοράς φυσικού αερίου από νέες πηγές προς την ευρωπαϊκή αγορά αποκτά πρόσθετη σημασία λόγω της προσπάθειας περιορισμού της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Ωστόσο, η στρατηγική σημασία δεν εξασφαλίζει από μόνη της την κατασκευή ενός αγωγού. Απαιτούνται αξιόπιστες οικονομικές μελέτες, επενδυτές, συμφωνίες για τη μεταφορά και πώληση του φυσικού αερίου και σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Η δικαστική απόφαση δεν εξέτασε αν ο EastMed είναι τεχνικά εφικτός ή οικονομικά συμφέρων. Κατέδειξε όμως ότι η προετοιμασία του φακέλου για τη συγκεκριμένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση παρουσίαζε ουσιαστικές ελλείψεις

Και εδώ προκύπτει το εύλογο ερώτημα. Πώς είναι δυνατόν ένα έργο που προωθείται εδώ και χρόνια, με τη συμμετοχή δύο μεγάλων ενεργειακών εταιρειών και τη στήριξη κυβερνήσεων, να αποκλείεται από μια ευρωπαϊκή διαδικασία εξαιτίας μιας προϋπόθεσης που δεν είχε εκπληρωθεί;

Πηγή – Cyprus Times

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Στήριξε την ανεξάρτητη ενημέρωση

Επίλεξε τη συνδρομή που προτιμάς. Η ασφαλής πληρωμή ολοκληρώνεται μέσω Stripe.