DAEN+: Η Κύπρος στήνει μηχανισμό για κοινές προμήθειες

Ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα με προϋπολογισμό €1,5 εκατομμύριο, το οποίο μέχρι σήμερα έχει περάσει σχεδόν απαρατήρητο, μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τον τρόπο με τον οποίο η Κύπρος θα συμμετέχει σε προμήθειες στρατιωτικού εξοπλισμού τα επόμενα χρόνια.

Πρόκειται για το DAEN+ και συγκεκριμένα το πρόγραμμα Structured Support to Defence Procurement, δηλαδή οργανωμένη τεχνική υποστήριξη για αμυντικές προμήθειες.
Το πρόγραμμα αρχίζει αυτό τον μήνα και δεν αφορά αγορά οπλικών συστημάτων αξίας €1,5 εκατ. Το ποσό αφορά τεχνική υποστήριξη προς το Υπουργείο Άμυνας, ώστε να αποκτήσει τις διαδικασίες, την τεχνογνωσία και τον μηχανισμό που χρειάζονται για να μπορεί να συμμετέχει σε κοινές αγορές αμυντικού υλικού μαζί με άλλα κράτη της ΕΕ.

Για να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις, θα πρέπει να διευκρινίσουμε πως το DAEN+ μπορεί να βοηθήσει την Κύπρο να συμμετάσχει στο μέλλον σε κοινή αγορά πυραύλων, αντιαεροπορικών συστημάτων, drones ή άλλου εξοπλισμού, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ληφθεί οποιαδήποτε τέτοια απόφαση. Άλλο η δημιουργία του μηχανισμού και άλλο η αγορά συγκεκριμένου όπλου.

Στις ράγες αυτό τον μήνα

Στην ετήσια έκθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπάρχει καταγεγραμμένη αναφορά στο DAEN+.
Σύμφωνα με αυτή, το δεύτερο αίτημα του Υπουργείου Άμυνας για τεχνική υποστήριξη μέσω του TSI, Technical Support Instrument (Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης) εγκρίθηκε με έναρξη τον Οκτώβριο του 2026 και προϋπολογισμό €1,5 εκατ.
Στόχος είναι να ενισχυθεί η δυνατότητα της Διεύθυνσης Εξοπλισμών και Ανάπτυξης Αμυντικών Δυνατοτήτων του Υπουργείου Άμυνας να οργανώνει και να διαχειρίζεται κοινές προμήθειες με άλλα κράτη.

Η ίδια διαδικασία εντάσσεται στην προσπάθεια ενίσχυσης της EDTIB, European Defence Technological and Industrial Base (Ευρωπαϊκή Τεχνολογική και Βιομηχανική Βάση Άμυνας). Πρόκειται για το σύνολο των ευρωπαϊκών εταιρειών, εργοστασίων, τεχνολογικών δυνατοτήτων και παραγωγικών υποδομών που σχετίζονται με την άμυνα.
Το Υπουργείο Άμυνας είχε ανακοινώσει ήδη από τον περασμένο Μάιο την έγκριση της χρηματοδότησης, επισημαίνοντας ότι το πρόγραμμα θα αφορά την εναρμόνιση διαδικασιών, την ανάπτυξη δυνατοτήτων και την ενίσχυση των κοινών προμηθειών.
Δεν υπάρχει ακόμη αναλυτικό χρονοδιάγραμμα και δεν έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένοι εξοπλισμοί. Επίσης δεν έχει διευκρινιστεί ποιος θα αναλάβει την υλοποίηση του έργου.

Κύπρος, Τσεχία και Ιταλία

Από τα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά ως τώρα, προκύπτει ότι στο πρόγραμμα συμμετέχουν τουλάχιστον η Κύπρος, η Τσεχία και η Ιταλία.
Η Τσεχία χαρακτηρίζει μάλιστα το DAEN+ ως πολυκρατικό πρόγραμμα του TSI για το 2026, ενώ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το καταγράφει στα εγκεκριμένα προγράμματα της Ιταλίας. Πιθανότατα θα λάβουν μέρος και άλλες χώρες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η συνέχεια του προγράμματος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη σχεδιάσει νέο DAEN+ για το 2027, το οποίο βασίζεται στο φετινό πρόγραμμα.
Στο πρόγραμμα του 2027 ο EDA, European Defence Agency (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας) εμφανίζεται ως φορέας που θα συμμετέχει στην υλοποίηση. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο EDA έχει τον ίδιο ρόλο και στο πρόγραμμα που αρχίζει τώρα.

Τι θέλει να πετύχει το DAEN+

Η λογική του προγράμματος είναι σχετικά απλή, παρά τη πολύπλοκή γλώσσα της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας.
Κάθε κράτος έχει σήμερα τις δικές του διαδικασίες για αγορά αμυντικού υλικού. Διαφορετική νομοθεσία, διαφορετικούς ελέγχους, διαφορετικούς όρους διαγωνισμών και διαφορετικές προδιαγραφές. Αυτό δυσκολεύει τις κοινές αγορές.
Το DAEN+ επιχειρεί να βρει τρόπους ώστε δύο, τρία ή περισσότερα κράτη να μπορούν να προχωρούν μαζί σε μία προμήθεια.
Το πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει καταγραφή των σημερινών διαδικασιών, εντοπισμό νομικών και πρακτικών προβλημάτων, δημιουργία κοινών προτύπων εγγράφων, εκπαίδευση προσωπικού και ανάπτυξη κοινών διαδικασιών.
Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε πιλοτικές κοινές προμήθειες, ώστε το σύστημα να δοκιμαστεί στην πράξη.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει επίσημη δημόσια πληροφορία ότι η Κυπριακή Δημοκρατία αποφάσισε μέσω DAEN+ αγορά συγκεκριμένων πυραύλων, αντιαεροπορικών συστημάτων, drones ή άλλου εξοπλισμού.

Η σύνδεση με το SAFE

Το DAEN+ αποκτά πραγματική σημασία όταν συνδεθεί με το SAFE, Security Action for Europe (Δράση Ασφάλειας για την Ευρώπη).
Το SAFE είναι το μεγάλο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για την άμυνα, συνολικού ύψους €150 δισ.
Η Κύπρος έχει εξασφαλίσει δυνατότητα δανεισμού μέχρι περίπου €1,18 δισ.
Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε την κυπριακή χρηματοδότηση τον περασμένο Φεβρουάριο και προκαταβολή περίπου €177 εκατ., εκταμιεύθηκε ήδη από τον Ιούνιο.
Το Υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε επίσης ότι έχει ήδη ολοκληρωθεί το πρώτο ορόσημο του SAFE, με συμβάσεις στο πλαίσιο των εξοπλιστικών προγραμμάτων με κυπριακές και ευρωπαϊκές εταιρείες.
Παράλληλα βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για διακρατικές συμφωνίες κοινών αγορών.
Εδώ ακριβώς συναντώνται SAFE και DAEN+.
Το SAFE προσφέρει το μεγάλο χρηματοδοτικό εργαλείο και το DAEN+ βοηθά το κράτος να οργανώσει τις διαδικασίες ώστε να μπορεί να χρησιμοποιεί τέτοιους πόρους και σε κοινές αγορές με άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
Με ακόμη πιο απλά λόγια, το SAFE δίνει πρόσβαση στα χρήματα και το DAEN+ προσπαθεί να οργανώσει τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να γίνονται από κοινού οι αγορές.

Ο τρίτος κρίκος είναι το EDIP

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το EDIP, European Defence Industry Programme (Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας).
Το EDIP διαθέτει ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και των κοινών προμηθειών.
Για την περίοδο 2026 και 2027 έχει προβλεφθεί χρηματοδότηση €1,5 δισ.
Από αυτά, περισσότερα από €700 εκατ. κατευθύνονται στην ενίσχυση της παραγωγικής δυνατότητας της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και €240 εκατ. προορίζονται ειδικά για κοινές προμήθειες.
Μεταξύ των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων περιλαμβάνονται συστήματα αντιμετώπισης drones, αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα, καθώς και χερσαία και ναυτικά συστήματα.
Οι κατηγορίες αυτές είναι ευρωπαϊκές προτεραιότητες του EDIP και δεν αποτελούν κατάλογο αγορών της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το EDIP προβλέπει επίσης ότι οι κοινές προμήθειες πρέπει να πραγματοποιούνται από ομάδες κρατών και ότι μπορεί να ορίζεται κοινός φορέας ο οποίος θα διενεργεί τον διαγωνισμό και θα υπογράφει τις σχετικές συμβάσεις.
Ακριβώς σε αυτό το πεδίο χρειάζεται η τεχνογνωσία που επιχειρεί να αποκτήσει η Κύπρος μέσω του DAEN+.

Τι μπορούν να κερδίσουν οι κυπριακές εταιρείες

Το θέμα δεν αφορά μόνο το τι θα αγοράζει η Εθνική Φρουρά, αλλά αφορά επίσης το αν κυπριακές εταιρείες θα μπορέσουν να μπουν στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά.
Το Υπουργείο Άμυνας έχει ήδη πραγματοποιήσει ενημερώσεις προς κυπριακές εταιρείες και ερευνητικά κέντρα για τις δυνατότητες που δημιουργούνται μέσω SAFE και EDIP.
Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη ξεχωριστό πρόγραμμα TSI ύψους €500.000 για τη δημιουργία Εθνικής Στρατηγικής Αμυντικής Βιομηχανίας.
Το πρόγραμμα αυτό προβλέπει, μεταξύ άλλων, δημιουργία μητρώου κυπριακών εταιρειών, προετοιμασία νομοθεσίας και μηχανισμών στήριξης του εγχώριου τομέα.
Έτσι αρχίζει να σχηματίζεται μια συνολικότερη εικόνα με όλα τα κομμάτια του παζλ.
• Το SAFE μπορεί να χρηματοδοτήσει μεγάλες αμυντικές ανάγκες.
• Το EDIP δίνει ευρωπαϊκά κίνητρα για παραγωγή και κοινές προμήθειες.
• Το DAEN+ δημιουργεί τη διοικητική και τεχνική δυνατότητα για να πραγματοποιούνται κοινές αγορές.
• Και το ξεχωριστό πρόγραμμα των €500.000 επιχειρεί να οργανώσει την κυπριακή αμυντική βιομηχανία.

Διαφάνεια και έλεγχος

Οι αμυντικές προμήθειες είναι ένας χώρος στον οποίο μεγάλο μέρος των διαδικασιών δεν δημοσιοποιείται για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει πράγματι εξαιρέσεις.
Το άρθρο 346 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιτρέπει στα κράτη να μην εφαρμόζουν ορισμένους από τους συνηθισμένους κανόνες των δημόσιων συμβάσεων όταν θεωρούν ότι διακυβεύονται ουσιώδη συμφέροντα εθνικής ασφάλειας.
Υπάρχει όμως και η Οδηγία 2009/81/ΕΚ, η οποία καθορίζει ειδικούς κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας.
Ωστόσο μια αγορά που αφορά την άμυνα δεν σημαίνει ότι μπορεί αυτομάτως να γίνεται χωρίς έλεγχο, ανταγωνισμό ή συγκεκριμένους κανόνες
Η κάθε εξαίρεση πρέπει να δικαιολογείται και για αυτό προκύπτει ένα από τα βασικά ερωτήματα για το DAEN+.

Αν το πρόγραμμα δημιουργήσει νέες κοινές διαδικασίες, θα πρέπει να είναι σαφές ποιος αποφασίζει, με ποια κριτήρια επιλέγονται οι εταιρείες, πότε επιτρέπεται απευθείας ανάθεση και ποιο μέρος της διαδικασίας μπορεί να ελέγχεται δημοσίως.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η συμμετοχή των μικρότερων κυπριακών εταιρειών.
Αν οι κοινές προμήθειες οδηγήσουν απλώς σε συμβάσεις με τους μεγάλους ευρωπαϊκούς αμυντικούς ομίλους, η Κύπρος θα παραμείνει κυρίως αγοραστής. Αν όμως δημιουργηθούν πραγματικές δυνατότητες συμμετοχής κυπριακών εταιρειών στις ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής και προμήθειας, τότε η εικόνα αλλάζει.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy