Boo.kcrisis: Να κάνουμε το βιβλίο συλλογικό σπορ

Συζήτηση με τον Γιώργο Τζίμα

Δυο φίλες, μια γειτονιά, κοινή συνείδηση. Έτσι παρουσιάζουν το boo.kcrisis η Ελεάνα και η Δήμητρα. To Instagram τους είναι ένα «ψηφιακό βιβλίο» αφιερωμένο στη δύναμη του έντυπου βιβλίου, ενώ ήδη μέσα σε λίγους μήνες συγκρότησαν ομάδα για τη δημιουργία λέσχης ανάγνωσης.

Το σπίτι που βρεθήκαμε θα μπορούσε να είναι του Χάνσελ και της Γκρέτελ, σε ένα παράλληλο σύμπαν όμως, φτιαγμένο από χαρτί, μελάνι και καφέ. Στη συζήτηση μας για τις σελίδες του Πριν, οι δύο εκπαιδευτικοί, δραστήριες κοινωνικά και πολιτικά, «μέσα στα πράγματα», όρισαν ως αρχή και τέλος για όλα όσα διαβάσετε παρακάτω γύρω από το βιβλίο, τη δύναμη της συλλογικότητας. 

Ελεάνα: Το εγχείρημα έσκασε πριν λίγους μήνες σαν πυροτέχνημα. Έκρηξη ανάγκης για μελέτη και εξωστρέφεια, αν θέλεις. Στο boo.kcrisis παρουσιάζουμε τις απόψεις μας για βιβλία που διαβάζουμε, τα highlights και τις κριτικές μας χωρίς πολλά φίλτρα, ενώ τα συνδέουμε και με εικαστικά, ποιήματα, μουσική που διαλέγουμε ή και με εικόνες που αποτυπώνω φωτογραφικά. Η ουσία της προσπάθειάς μας όμως είναι η ομάδα, η διάδραση. Η ανάγνωση είναι ατομικό σπορ, αλλά το στοίχημα για εμάς είναι να αναδειχθούν η συλλογική του βάση και προέκταση. Έτσι καταλήξαμε στους εννιά μήνες boo.kcrisis να είμαστε ήδη μια μεγαλύτερη ομάδα που συγκροτεί λέσχη ανάγνωσης και ψάχνει άμεσα χώρο να στεγαστεί.

Πώς αλλάζει η εμπειρία του βιβλίου όσο αυξάνεστε και λειτουργείτε πιο συλλογικά; Φαντάζομαι είναι πρόκληση τόσες γνώμες γύρω από ένα βιβλίο κάθε φορά να βρίσκουν χώρο να μεταβάλλουν η μία την άλλη.

Ελεάνα: Ο τρόπος που για κάθε βιβλίο το μυαλό της μίας φωτίζει τις αισθήσεις του άλλου σε επιμέρους σημεία, ο λόγος κάποιας να αλλάζει την οπτική γωνία ή το επίπεδο που αντιλαμβάνεται ένας άλλος μια πιθανή ερμηνεία, είναι ακριβώς η δυναμική των βιβλίων που όσο συγκροτεί πιο ισχυρά τους ανθρώπους και τις ομάδες τόσο περισσότερο απελευθερώνει και τις προσωπικότητες.

Δήμητρα: Ακόμη και η αυθόρμητη ανάγκη μας, κάτι όμορφο ή περίεργο που διαβάσαμε να θέλουμε να τρέξουμε να το πούμε σε κάποιον, να το μοιραστούμε, βρίσκει εδώ έδαφος και μας προσφέρει μια κοινωνική ικανοποίηση που ριζώνει μέσα μας. Ήταν ιδιαίτερη και η στροφή που έγινε για εμάς τις δυο όταν μέλη της λέσχης μάς «παρέσυραν» σε νέα είδη, όπως η επιστημονική φαντασία. Ας το πω απλά, όταν διαβάζεις μόνος, το βιβλίο πάει στη βιβλιοθήκη σου. Με τη λέσχη, το βιβλίο αναπαράγεται και εξελίσσεται συνεχώς, ανοίγουν και σχολιάζονται σημειώσεις, οι σκέψεις και τα συναισθήματα εκτίθενται συλλογικά. Το βιβλίο ξαναζωντανεύει, εσύ δυναμώνεις και το «εμείς» ανεβαίνει επίπεδο!

Αυτό το «μικροσύστημα» που περιγράφει η Δήμητρα έχει ενδιαφέρον να το δούμε και στο επίπεδο της ιστορικής εξέλιξης. Πόσοι λογοτέχνες, ποιητές, φιλόσοφοι, επιστήμονες συμπυκνώνουν σε βιβλία και ταυτόχρονα επηρεάζουν τη συλλογική συνείδηση στην πορεία της ανθρωπότητας μέσα από την πρακτική τους σε όλα τα πεδία της ύπαρξης; Έχει ένα μεγαλείο η διαχρονική δυναμική ενός, φαινομενικά, τόσο απλού μέσου…

Δήμητρα: Καταρχάς να πω ότι ακριβώς αυτή η δυναμική προσεγγίζει και τον τρόπο με τον οποίο προσπαθώ να διαβάζω τα βιβλία. Η σχέση του παρελθόντος με αυτά που ζούμε εμείς σήμερα, μέσα από κάθε βιβλίο έρχονται αντιμέτωπα μεταξύ τους. Όσα έγιναν και όσα γράφτηκαν σε καλούν να τα υποδεχτείς μέσα σου, να τα κρίνεις, να τα αμφισβητήσεις και τελικά να δημιουργήσεις μια καινούρια οπτική. Ξεκίνησα να διαβάζω πρώτα πολύ παλιά βιβλία γιατί εκείνα είχε ο μπαμπάς μου στο σπίτι. Με ενέπνευσε η δυνατότητά τους, το «άπλωμά» τους, ο κόσμος της λογοτεχνίας, το ταξίδι στον χώρο, το χρόνο και τις απόψεις. Συγκρατούσα τη γνώμη του συγγραφέα και βιβλίο το βιβλίο άρχισα να βλέπω συσχετισμούς όσων διάβαζα στην αντίστοιχη εποχή ή σε επιμέρους πτυχές της ζωής μου.

Το βιβλίο βρίσκει την ουσία του όταν το αξιοποιούμε για να μορφωθούμε, να νιώσουμε, να κατανοήσουμε ποιοι και ποιες είμαστε, να γνωρίσουμε κόσμους, χρόνους και τόπους, να μας ενώσει με τους ανθρώπους

Ελεάνα: Αν και έχουμε επιλέξει για το ερχόμενο διάστημα της λέσχης βιβλία του ’50 και του ’60, έχω συνεχώς κατα νου να μην μας πιάνει παρελθοντολαγνεία… Έχουμε διαβάσει φανταστικά βιβλία σημερινά, για τις πόλεις και τους αγώνες μας, για τις ελπίδες μας, για το πένθος μας. Τόσα που γράφονται ως παρακαταθήκες της δικής μας γενιάς. Για κόσμους που είναι συνέχεια των παλαιότερων αλλά πιο κοντά στους καινούριους που χρειαζόμαστε. Το βασικό είναι να χτίζεις κριτήριο και να αναστοχάζεσαι όσο μελετάς. Για παράδειγμα, εγώ δεν ήξερα πολλά για τον Ισπανικό Εμφύλιο, αλλά ένα βιβλίο με τράβηξε ώστε να ψάξω περισσότερα βιβλία τα οποία προφανώς μελετούσα κι έκρινα για την εποχή τους, αλλά ζώντας στο σήμερα.

Προσπαθώ παράλληλα να καταλάβω και τι βιβλία προτιμάει η καθεμιά σας. Επιστημονικά, ιστορικά, λογοτεχνικά, ψυχαγωγικά;

Ελεάνα: Δεν παίζει να με κάνεις να διαλέξω. Προσωπικά προσπαθώ να διαβάζω όσο γίνεται περισσότερα είδη και αυτό θα ήθελα ιδανικά να κάνουμε όλοι, ανεξαρτήτως της ποσότητας των βιβλίων που διαβάζει ο καθένας. Δεν θέλουμε να αυτοεπιβεβαιωθούμε με αυτά που ήδη ξέρουμε ή να περάσει απλά ο χρόνος. Το βιβλίο βρίσκει την ουσία του όταν το αξιοποιούμε για να μορφωθούμε, να νιώσουμε συναισθήματα, να κατανοήσουμε ποιοι και ποιες είμαστε, να γνωρίσουμε κόσμους, χρόνους και τόπους, να μας ενώσει με τους υπόλοιπους ανθρώπους και, σίγουρα, για να περάσουμε καλά! Άσε που και ο ευθύς διαχωρισμός ειδών δεν ισχύει πάντα. Σκέψου ότι ένα καλό non fiction βιβλίο μπορεί να είναι ιστορικό, επιστημονικό και φιλοσοφικό…

Δήμητρα: …και γιατί όλα αυτά να μην είναι ψυχαγωγικά; Έχουν αποστειρώσει την ψυχαγωγία. Και σε κάνουν να βάλεις το «πρέπει» στο βιβλίο χάνοντας τελικά τη μισή του μαγεία…

Κι αν σας έλεγα να διαλέξετε μεταξύ του έντυπου και του ψηφιακού βιβλίου; Ή μεταξύ δυο βιβλίων ανθρώπινης και τεχνητής νοημοσύνης; Ή μεταξύ ενός βιβλίου πεντακοσίων σελίδων και σαράντα post στο Instagram για ένα ίδιο ζήτημα;

Ελεάνα: Θες να τσεκάρεις αν είμαστε τεχνοφοβικές; Θα σου θυμίσω ότι λόγω του Instagram βρεθήκαμε παρέα σήμερα. Πριν ανοίξουμε τον δικό μας λογαριασμό, παρακολουθούσαμε άλλους που πρότειναν βιβλία και μας έδιναν αφορμές. Προσπαθούμε να αξιοποιούμε το μέσο όχι ως αυτοσκοπό, αλλά με συγκεκριμένο σκοπό. Διάδραση κι επικοινωνία για να μπορέσει να προβληθεί και να μας ενώσει στην ουσία περισσότερο ένα άλλο μέσο, αυτό του έντυπου βιβλίου μέσω και της λέσχης. Και αφού ρωτάς, ως προς το διάβασμα, είμαι του χαρτιού. Θέλω να το αγγίζω το βιβλίο, να το μυρίζω, να το αγοράσω από το βιβλιοπωλείο -το τοπικό, όχι από τις αλυσίδες- να στηρίξω την κλίμακα της γειτονιάς.

Δήμητρα: Κι εγώ μεγάλωσα με αναλογικό βιβλίο και το προτιμώ. Όμως δεν είναι απλά αυτό. Θεωρώ δεδομένο ότι η ανθρώπινη εμπειρία μεγιστοποιείται όταν περιλαμβάνει, όσο γίνεται, περισσότερες αισθήσεις. Άσε που και το περιεχόμενο ενός βιβλίου που έχει «αρχή, μέση, τέλος» δίνει πιο δομική γνώση κι εμπειρία. Το ανάποδο από ότι τα συνεχή κι αποσπασματικά post στα socialmedia.

Όσο για την Τεχνητή Νοημοσύνη, χωρίς αφορισμούς, να πούμε πόσο μπορεί να συμβάλει σε συγκεκριμένους κλάδους των επιστημών και να αντικαταστήσει ενέργειες που ήταν χρονοβόρες, απαιτητικές ή και αδύνατες για τους ανθρώπους μέχρι σήμερα. Τι έχει όμως να προσφέρει η Τεχνητη Νοημοσύνη στη συγγραφή ενός βιβλίου; Ας σκεφτούμε μια κοινωνία με απελευθερωμένο χρόνο, χωρίς το κίνητρο του κέρδους. Ποιος θα ήταν ο λόγος χρήσης της στη συγγραφή; Σε ένα μέσο για τη διάδοση της σκέψης, των ερωτημάτων και του συναισθήματος του ανθρώπου τι ακριβώς θα αντικαταστήσει η μηχανή; Εντωμεταξύ διάβασα πολύ πρόσφατα και μια πλήρη μετάφραση τεχνητής νοημοσύνης για ένα βιβλίο και μου φάνηκε πολύ κακή. Όχι τόσο τεχνικά, όσο στην μετάδοση της ουσίας της λογοτεχνικής έκφρασης του συγγραφέα…

Τι λέτε να κλείσουμε την κουβέντα μας με το πεδίο της καθημερινής πρακτικής και της δραστηριότητας των ανθρώπων; Το βιβλίο μπορεί να είναι κίνητρο δράσης, ιδεολογικός μοχλός, εργαλείο έκφρασης, μέσο κοινωνικοποίησης, φυγή από την πραγματικότητα και αμέτρητα άλλα. Πίσω από κάθε βιβλίο, βιβλιοθήκη, βιβλιοπωλείο, κρύβεται ο κόπος άνθρωπων με εξίσου αμέτρητες εμπειρίες της καθημερινότητας κάθε χώρου και χρόνου, όπως οι ίδιες είπατε. Τον Οκτώβρη του 2026, στην Αθήνα, για εσάς τις δύο, τι σημαίνει στην πράξη ένα βιβλίο;

Ελεάνα: Είναι ωραίο που ρωτάς αυτό δυο εκπαιδευτικούς που δίνουν τη δική τους μάχη για τη γνώση σε ένα συγκεκριμένο εκπαιδευτικό σύστημα! Το ότι δομούν έτσι την εργασία και τον χρόνο του ανθρώπου για να μη διαβάζει, να μην μορφώνεται, να μην εξελίσσεται, κρύβει από πίσω τον πυρήνα του καπιταλιστικού συστήματος που παλεύει για να μην χειραφετηθεί η ανθρωπότητα!

Να πούμε για την καθημερινή πρακτική; Φέτος σοκαρίστηκα με ένα βιβλίο της Γ’ Δημοτικού που λέει: «Σκάναρε να ακούσεις πώς νιώθει ο Δημήτρης την πρώτη μέρα στο σχολείο». Γιατί να μην διαβάσουμε ένα λογοτεχνικό βιβλίο στα παιδιά που έρχονται την πρώτη μέρα στο σχολείο; Να το αντιληφθούν βιωματικά, συλλογικά και με όλες τους τις αισθήσεις; Ή, πιο απλά, γιατί να μην ρωτήσουν τον συμμαθητή τους τον Δημήτρη που είναι δίπλα τους «Πώς νιώθεις για την πρώτη μέρα σου στο σχολείο;» Ειρωνία; Ναι. Κι αυτή είναι δυστυχώς μια πραγματικότητα της κρίσης. Να ξέρεις ότι για αυτό μας ονομάσαμε boo.kcrisis. Γιατί σε μια κοινωνία σε βαθιά κρίση, το βιβλίο οφέλει να είναι καταφύγιο. Όχι για να κρυφτείς, αλλά για να συνευρεθείς, να συνομιλήσεις, να κρίνεις και να εντοπίσεις τελικά συλλογικά ποια είναι η διέξοδος.

 Σε μια κοινωνία βουτηγμένη στην ακρίβεια, την φτώχεια, τον σκοταδισμό, είναι εύκολο να κυριαρχήσει η ματαιότητα. Η επιλογή να έρθεις στη λέσχη με αφορμή ένα βιβλίο, θα οδηγήσει και στην συζήτηση για την κοινή καθημερινότητα, τους φόβους και τις ελπίδες μας.

Δήμητρα: Θα συνεχίσω τη σκέψη της Ελεάνας με εικόνες. Παιδιά μόνα τους, σε ένα δωμάτιο πρωί-βράδυ, στο δρόμο να σκρολάρουν μεταξύ πραγματικά αστείων memes και ειδήσεων εξίσου πραγματικών γενοκτονιών ανά δευτερόλεπτο, να ενισχύουν περισσότερο συγκεκριμένες αισθήσεις και να αλλάζουν τα κοινωνικά skills γενιά με τη γενιά. Κι αν πιάσουν βιβλίο; Θα είναι μόνα τους, δεν θα είναι με άλλους. Ακόμη κι εκεί, υποταγή στο βιβλίο που επέλεξαν, χωρίς να συνομιλήσουν και να διαδράσουν με άλλους ανθρώπους.

Για αυτό στην πράξη σκεφτόμαστε τι μπορούμε να κάνουμε μέσα από τις λέσχες. Να διαβάσουμε μαζί, να μας δούμε και να μας ακούσουμε μαζί, να ανταλλάξουμε στα χέρια μας τις σημειώσεις, να δουμε τον χαρακτήρα των άλλων μέσα από τη γραφή τους, real time, χωρίς προετοιμασία, να ντραπούμε, να τολμήσουμε, να ξυπνήσουμε σκέψεις, να μετατοπίσουμε αντιλήψεις, να συγκροτήσουμε ιδεολογία, να οργάνωσουμε νέα πρακτική οργάνωση ζωής. Αυτό θέλουμε περισσότερο να υπενθυμίσουμε εμείς, ότι χρειάζεσαι πάντα τους άλλους και σε χρειάζονται κι αυτοί. Να μην είσαι μόνος, αλλά να είσαι και ανοιχτός. Θα σου πω και το άλλο για τη λέσχη. Αφού τελειώσει η βιβλιοκριτική και η συζήτηση, θα γνωρίσεις κι άλλες πτυχές των υπολοίπων πάνω από έναν καφέ. Προβλήματα μισθού, ματαιωμένες ελπίδες, όνειρα και εμπειρίες που θα εμπνεύσουν κι εσένα. Η επιλογή να πας στη λέσχη για ένα βιβλίο θα οδηγήσει σε νέα ενδεχόμενα.

Όπως είπε η Ελεάνα, είμαστε μια κοινωνία σε κρίση, βουτηγμένοι στην ακρίβεια και την φτώχεια, τον σκοταδισμό και την επιθετικότητα. Παρά το μένος πολλών για τις κυβερνήσεις και το σύστημα, συχνά ακολουθεί η ματαιότητα. Και είναι εύκολο, αν διαλυθείς συναισθηματικά, να αξιοποιήσεις την τεχνολογία ή και το βιβλίο απλά για να ξεφύγεις.

Πάρε μια ανάσα… Βρες ανθρώπους που σκέφτονται παρόμοια… Διαβάστε μαζί ένα βιβλίο και ίσως καταφέρετε και μοιραστείτε κάτι. Κι όλα αυτά που λέμε ή που σκέφτεστε, ας τα μετουσιώσουμε από μικρότερα ή μεγαλύτερα αφηγήματα σε κίνηση και πράξη.

Εμπνεόμενοι από τη στήλη του boo.kcrisis «αν ήταν…», στην οποία η Ελεάνα και η Δήμητρα αντιστοιχούν σε κάθε βιβλίο που διαβάζουν ένα απόφθεγμα, ένα τραγούδι κι ένα εικαστικό έργο, εμείς θα παραθέσουμε για τη συζήτηση που είχαμε:

Απόφθεγμα:

«Κανένας δεν μορφώνει κανέναν – όπως επίσης κανένας δεν μορφώνεται μόνος του. Οι άνθρωποι μορφώνονται μεταξύ τους, με τη μεσολάβηση του κόσμου».

Πάουλο Φρέιρε – Η αγωγή του καταπιεζόμενου (1968)

Τραγούδι:

Εικαστικό:

El Lissitzky – A Suprematist Tale of Two Squares (1922) – τμήμα έργου

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Πηγή – Prin

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy