ΕλλάδαESA Plasma Observatory: Αποστολή επτά διαστημοπλοίων θα μελετήσει τη μαγνητόσφαιρα της Γης
Τα κράτη-μέλη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) επέλεξαν επισήμως την αποστολή Plasma Observatory ως το επόμενο μεσαίας κατηγορίας (M7) επιστημονικό πρόγραμμα του οργανισμού. Πρόκειται για έναν συντονισμένο στόλο επτά διαστημοπλοίων που θα καταγράψει για…
21 Νοεμβρίου 2026 · 23:14
Τα κράτη-μέλη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) επέλεξαν επισήμως την αποστολή Plasma Observatory ως το επόμενο μεσαίας κατηγορίας (M7) επιστημονικό πρόγραμμα του οργανισμού. Πρόκειται για έναν συντονισμένο στόλο επτά διαστημοπλοίων που θα καταγράψει για πρώτη φορά πώς η ενέργεια του Ήλιου διαπερνά τη μαγνητική ασπίδα της Γης, εξετάζοντας ταυτόχρονα διαφορετικές κλίμακες απόστασης και χρόνου.
Η απόφαση σηματοδοτεί την έναρξη του προγράμματος Voyage 2050, του νέου μακροπρόθεσμου οδικού χάρτη του ESA για την εξερεύνηση του Σύμπαντος, με την εκτόξευση να τοποθετείται χρονικά στα τέλη της δεκαετίας του 2030. Η κατανόηση της συμπεριφοράς του πλάσματος δεν αφορά μόνο τη θεωρητική αστροφυσική, καθώς οι ισχυρότερες αλληλεπιδράσεις του ηλιακού ανέμου με το γήινο μαγνητικό πεδίο προκαλούν από το σέλας μέχρι σοβαρές διακοπές λειτουργίας σε δορυφόρους και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Η σημασία του πλάσματος και η μαγνητόσφαιρα ως φυσικό εργαστήριο
Το πλάσμα αποτελεί την τέταρτη κατάσταση της ύλης (μετά το στερεό, το υγρό και το αέριο) και είναι ουσιαστικά ένα ιονισμένο αέριο φορτισμένων σωματιδίων που αντιδρά έντονα στα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία. Παρότι είναι σπάνιο στις καθημερινές συνθήκες της γήινης ατμόσφαιρας, συνθέτει περισσότερο από το 99% της ορατής ύλης στο Σύμπαν, από τον Ήλιο και τα άστρα μέχρι το διαπλανητικό και διαστρικό κενό.
Ο Ήλιος εκπέμπει διαρκώς ένα ρεύμα πλάσματος, τον ηλιακό άνεμο, ο οποίος συναντά τη μαγνητόσφαιρα της Γης. Όπως επισημαίνει ο Matt Taylor, επιστημονικός υπεύθυνος μελέτης του ESA για το Plasma Observatory, η μαγνητική «φυσαλίδα» του πλανήτη μας λειτουργεί ως το πλησιέστερο και πιο προσιτό φυσικό εργαστήριο για την παρατήρηση αυτών των φαινομένων. Μέσω των δεδομένων που θα συλλεχθούν κοντά στη Γη, οι επιστήμονες θα μπορέσουν να ερμηνεύσουν αντίστοιχες διεργασίες γύρω από μακρινά άστρα όπου τα διαστημόπλοια δεν μπορούν να φτάσουν.

Πώς τα επτά διαστημόπλοια ξεπερνούν τους περιορισμούς της αποστολής Cluster
Προηγούμενες αποστολές ηλιοφυσικής, με κορυφαίο παράδειγμα την τετράδα διαστημοπλοίων Cluster του ESA, αποκάλυψαν ότι το πλάσμα του ηλιακού ανέμου αλληλεπιδρά με το γήινο μαγνητικό περιβάλλον σε κλίμακες που εκτείνονται από λίγα χιλιόμετρα έως δεκάδες χιλιάδες χιλιόμετρα, και σε χρονικά διαστήματα από χιλιοστά του δευτερολέπτου έως αρκετά λεπτά. Ωστόσο, το Cluster είχε τη δυνατότητα να εξετάζει μόνο μία χωρική και χρονική κλίμακα κάθε φορά.
Το Plasma Observatory λύνει αυτό το πρόβλημα πραγματοποιώντας ταυτόχρονες μετρήσεις ηλεκτρικών πεδίων, μαγνητικών πεδίων και σωματιδίων σε επτά διαφορετικά σημεία του Διαστήματος. Με αυτόν τον τρόπο, η αποστολή θα συνδέσει τα μικρής κλίμακας και εξαιρετικά γρήγορα φαινόμενα με τις ευρύτερες μεταβολές στις κρίσιμες περιοχές της μαγνητόσφαιρας, ανοίγοντας τον δρόμο για την πολυκλιμακωτή φυσική.
Η διαδικασία επιλογής του M7 και οι επόμενες υποψήφιες αποστολές της ESA
Η επιλογή του Plasma Observatory ολοκληρώνει έναν κύκλο αξιολόγησης που ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2021 με 27 αρχικές προτάσεις για τη θέση M7. Μέσα από διαδοχικές φάσεις επιστημονικής και τεχνικής εξέτασης (Phase 0 το 2023 και μια ανταγωνιστική βιομηχανική μελέτη Phase A διάρκειας 2,5 ετών), η Επιτροπή Επιστημονικού Προγράμματος, στην οποία εκπροσωπούνται ισότιμα και τα 23 κράτη-μέλη του ESA, ενέκρινε τελικά την πρόταση, η οποία περνά πλέον στο στάδιο της επίσημης υιοθέτησης και κατασκευής. Υπενθυμίζεται ότι οι προηγούμενες μεσαίες αποστολές του προγράμματος Cosmic Vision περιλαμβάνουν τα εν ενεργεία Solar Orbiter (M1) και Euclid (M2), καθώς και τα υπό προετοιμασία Plato (M3), Ariel (M4) και Envision (M5).
Παράλληλα με την ανακοίνωση για το Plasma Observatory, ο ESA γνωστοποίησε ότι περιόρισε τις επιλογές για τις επόμενες αποστολές μεσαίας και ταχείας κατηγορίας σε τέσσερις και τρεις υποψήφιες αντίστοιχα. Κατά τη διάρκεια του 2027, και οι επτά υποψήφιες προτάσεις θα υποβληθούν σε αρχικές μελέτες για τον προσδιορισμό του κόστους και των τεχνικών απαιτήσεων, με την τελική επιλογή της ταχείας αποστολής να αναμένεται σε έναν χρόνο από σήμερα και της επόμενης μεσαίας αποστολής το 2030.
Πηγή – Techgear











