Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2026
Λευκωσία 10°
Η ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΜΑΣ ΕΚΔΟΣΗΑυτόφωρο της ΚυριακήςΓνωρίστε την ενότητα
Ελλάδα

Παιδική σεξουαλική κακοποίηση: Γιατί δεν αρκεί να μάθουμε στα παιδιά να λένε “όχι”

Πώς προστατεύεις ένα παιδί από έναν κίνδυνο που συνήθως κρύβεται μέσα στο ίδιο του το οικείο περιβάλλον, χωρίς να του φυτέψεις τον φόβο; Η Λίνα Λυκομήτρου και η Βάλια Μαστροδήμου απαντούν για το πώς…

18 Νοεμβρίου 2026 · 06:46

    

Πώς προστατεύεις ένα παιδί από έναν κίνδυνο που συνήθως κρύβεται μέσα στο ίδιο του το οικείο περιβάλλον, χωρίς να του φυτέψεις τον φόβο; Η Λίνα Λυκομήτρου και η Βάλια Μαστροδήμου απαντούν για το πώς τελικά “θωρακίζουμε” σωστά τα παιδιά.

Ο φόβος μιας σεξουαλικής κακοποίησης του παιδιού είναι ίσως ο μεγαλύτερος που κουβαλά κάθε γονέας. Μέσα στην αγωνία μας να τα κρατήσουμε ασφαλή, καταφεύγουμε συχνά σε αυστηρές απαγορεύσεις που, αντί να οξύνουν την κρίση τους, απλώς τους μεταδίδουν τη δική μας ανασφάλεια. Ωστόσο, η πραγματική “θωράκιση” δεν χτίζεται πάνω στον τρόμο, αλλά στη γνώση, την ενσυναίσθηση και τη βαθιά εμπιστοσύνη.

Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα για την Πρόληψη και τη Θεραπεία της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης, της Κακοποίησης και της Βίας των Παιδιών, το κείμενο που ακολουθεί επιχειρεί να λειτουργήσει ως ένας πρακτικός οδηγός για γονείς και εκπαιδευτικούς. Μέσα από καθημερινά παραδείγματα και βαθιά κατανόηση της παιδικής ψυχολογίας, εξετάζουμε πώς μπορούμε να γίνουμε οι αξιόπιστοι ενήλικες που θα ακούσουν, θα πιστέψουν και θα σταθούν δίπλα σε κάθε παιδί – προσφέροντάς του το πιο ισχυρό εφόδιο: τη βεβαιότητα ότι το σώμα και τα συναισθήματά του έχουν αξία και ότι, ό,τι κι αν συμβεί, δεν φταίει ποτέ το ίδιο.

“Πλοηγοί” μας σε αυτή την διερεύνηση είναι η Ψυχολόγος MSc, Ψυχοθεραπεύτρια/Τραυματοθεραπεύτρια EMDR, Ιδρυτικό μέλος του οργανισμού Άγγιγμα και Όρια Λίνα Λυκομήτρου και η Ψυχολόγος MSc – Ψυχοθεραπεύτρια | αναπληρώτρια ψυχολόγος στη δημόσια εκπαίδευση, Βάλια Μαστοροδήμου.

“ΝΑ ΧΤΙΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ”

Αρχικά ρωτάμε την κ. Λυκομήτρου για το πώς ορίζεται η σωματική αυτονομία για ένα παιδί προσχολικής ηλικίας και πώς μπορούμε να του τη διδάξουμε χωρίς να του προκαλέσουμε φόβο.

“Η προσχολική ηλικία αποτελεί μια μεταβατική περίοδο κατά την οποία τα παιδιά κατακτούν σταδιακά την αυτονομία τους σε διάφορους τομείς, όπως η κίνηση και η επικοινωνία. Ωστόσο, εξακολουθούν να χρειάζονται την υποστήριξη και τη φροντίδα των ενηλίκων σε άλλους τομείς, όπως η ατομική υγιεινή και η φροντίδα του σώματός τους. Πρόκειται, επομένως, για μια περίοδο κατά την οποία η αυξανόμενη αυτονομία συνυπάρχει με την ανάγκη υποστήριξης από τους ενήλικες.

Έτσι, σε ένα παιδί προσχολικής ηλικίας δεν αρκεί να διδάξουμε απλώς ότι μπορεί να λέει «όχι» όταν κάτι αφορά το σώμα του, καθώς υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες η παρέμβαση του ενήλικα είναι απαραίτητη. Αυτό που χρειάζεται κυρίως είναι να ενισχύσουμε τη συναισθηματική του επίγνωση και την ικανότητα επικοινωνίας. Να μάθει να αναγνωρίζει και να εκφράζει τα συναισθήματά του, να επικοινωνεί όταν κάτι το δυσκολεύει ή το κάνει να αισθάνεται άβολα και, κυρίως, να γνωρίζει ότι θα ακουστεί, θα γίνει πιστευτό και δεν θα κριθεί.

Άλλωστε, υπάρχει μια σημαντική απόσταση ανάμεσα στο «αισθάνομαι» και στο «μπορώ να εκφράσω αυτό που αισθάνομαι». Για ένα μικρό παιδί, η διαδρομή αυτή δεν είναι αυτονόητη και χρειάζεται χρόνο, ενθάρρυνση και ένα ασφαλές περιβάλλον”.


να υπάρχουν σαφή όρια σχετικά με το ποιος αγγίζει το σώμα του παιδιού

“Ασφαλώς, είναι σημαντικό να υπάρχουν σαφή και κατανοητά όρια σχετικά με το ποιος αγγίζει το σώμα του παιδιού, για ποιον λόγο και σε ποιες περιστάσεις. Ωστόσο, αυτό από μόνο του δεν αρκεί. Χρειάζεται παράλληλα να καλλιεργείται ο σεβασμός στη βούληση, στα συναισθήματα και στην επικοινωνία του παιδιού, καθώς κάποιες φορές η παραβίαση των σωματικών ορίων μπορεί να έχει προηγηθεί από μικρότερες παραβιάσεις της προσωπικής του βούλησης.

Η πρόληψη, λοιπόν, βασίζεται στη γνώση και, κυρίως, στη σχέση του παιδιού με τον εαυτό του και τους άλλους. Ο φόβος μπορεί σε έναν βαθμό να λειτουργήσει προστατευτικά, όταν μας κινητοποιεί, όμως γίνεται τροχοπέδη όταν κατακλύζει τη σκέψη και τη συμπεριφορά μας. Στόχος δεν είναι να μεγαλώσει ένα παιδί με τη σκέψη «Μην παραβιάσουν το σώμα μου», αλλά με την πεποίθηση «Το σώμα μου αξίζει αγάπη και σεβασμό. Τα συναισθήματα και οι ανάγκες μου έχουν σημασία και μπορώ πάντα να μιλήσω σε κάποιον που εμπιστεύομαι»”.

Ποια είναι τα πιο συχνά, άθελά τους, λάθη που κάνουν οι γονείς στην καθημερινότητα που ακυρώνουν τα όρια του παιδιού;

“Αυτό που συναντάμε συχνά είναι ότι στην προσπάθειά τους να προστατεύσουν τα παιδιά από τον ενδεχόμενο κίνδυνο μιας σεξουαλικής κακοποίησης ή παρενόχλησης, μεταφέρουν σε αυτά τον δικό τους φόβο. Έτσι, αντί να καλλιεργούν την κρίση και την αυτενέργειά τους, συχνά τα μαθαίνουν να υπακούν σε κανόνες χωρίς απαραίτητα να κατανοούν το νόημά τους.

Για παράδειγμα, αντί να πούμε σε ένα παιδί «Τι δουλειά έχεις εσύ να παίζεις τόσες ώρες με ένα παιδί τόσο μεγαλύτερο από εσένα;», μπορούμε να το βοηθήσουμε να παρατηρήσει και να αναρωτηθεί: «Πώς αισθάνεσαι όταν παίζετε μαζί; Τι σου αρέσει σε αυτή την παρέα; Έχει συμβεί ποτέ κάτι που σε έκανε να αισθανθείς άβολα;». Με αυτόν τον τρόπο ενισχύουμε την παρατηρητικότητα και την κριτική του σκέψη, χωρίς να του μεταφέρουμε τον φόβο μας. Φυσικά, η ευθύνη της αξιολόγησης της ασφάλειας μιας τέτοιας σχέσης παραμένει στον ενήλικα.

Από την άλλη, μια ακόμη μη βοηθητική ενέργεια είναι η συναισθηματική ακύρωση. Φράσεις όπως «Δεν είναι τίποτα», «Πως κάνεις έτσι», «Ο θείος/η θεία όλους έτσι τους αγκαλιάζει, μην το κάνεις θέμα» μπορεί να φαίνονται αθώες, όμως στην πραγματικότητα περνούν στο παιδί το μήνυμα ότι αυτό που αισθάνεται δεν είναι σημαντικό ή δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αντίστοιχα, η χρήση της ντροπής και της ενοχής, μέσα από φράσεις όπως «Με στενοχωρείς όταν δεν με ακούς» ή «Μην προσβάλλεις τη γιαγιά, να σε φιλήσει ήθελε επειδή σε αγαπάει», μπορεί να το οδηγήσει να παραμερίζει τις δικές του επιθυμίες και τα όριά του προκειμένου να ικανοποιήσει τους άλλους ή να φοβάται ότι δεν θα είναι αποδεκτό από τους σημαντικούς άλλους”.

Η ομάδα “Άγγιγμα και Όρια” είναι άλλωστε συγγραφείς του παραμυθιού “Κοχυλάκι, εσύ δε φταις!” (Μεταίχμιο) το οποίο αγγίζει το ευαίσθητο κομμάτι της ενοχής. Ρωτάμε τη Λίνα Λυκομήτρου γιατί το θύμα, ειδικά σε μικρή ηλικία, τείνει να κατηγορεί τον εαυτό του και πώς τελικά το βιβλίο βοηθά να σπάσει αυτός ο κύκλος;

“Η ενοχή είναι ένα από τα συχνά συναισθήματα που μπορεί να βιώσει ένα παιδί μετά την κακοποίηση. Μπορεί να κατηγορεί τον εαυτό του επειδή “πάγωσε”, δεν είπε «όχι», δεν μίλησε νωρίτερα και δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες των φροντιστών που του είχαν μάθει ότι πρέπει να λέει «όχι» ό,τι κ αν γίνει. Επίσης, μπορεί να αισθάνεται ενοχή επειδή “κατηγορεί” έναν τόσο αγαπητό άνθρωπο για εκείνον και για την οικογένεια του. Η ενοχή, όμως, μπορεί να έχει καλλιεργηθεί ήδη από τη διαδικασία χειραγώγησης που προηγήθηκε. Ο δράστης ενδέχεται να έχει κάνει το παιδί να αισθάνεται μοναδικό και ξεχωριστό, δημιουργώντας την αίσθηση μιας ιδιαίτερης σχέσης. Έτσι, το παιδί μπορεί εκ των υστέρων να συνδέσει αυτή την «ξεχωριστή» μεταχείριση με την κακοποίηση και να θεωρήσει ότι με κάποιον τρόπο συνέβαλε σε όσα συνέβησαν.

Το «Κοχυλάκι, εσύ δε φταις!» έρχεται να αποδομήσει αυτή την ενοχή, μεταφέροντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα: το παιδί δεν φταίει για όσα συνέβησαν, ούτε για όσα ένιωσε, ούτε για το αν δεν κατάφερε να αντιδράσει ή να μιλήσει. Η ευθύνη ανήκει αποκλειστικά σε εκείνον που παραβίασε τα όριά του. Παράλληλα, η ιστορία ανοίγει έναν δρόμο επικοινωνίας με τους σημαντικούς άλλους, βοηθώντας το παιδί να εκφράσει συναισθήματα που ίσως δυσκολεύεται να περιγράψει”.

Παιδική ενοχή



Παιδική ενοχή

iStock

Αν ένα παιδί βρει το θάρρος να μιλήσει και να πει “κάτι μου συνέβη”, ποια πρέπει να είναι η πρώτη, ψύχραιμη αντίδραση του ενήλικα ώστε να μην κλείσει το παιδί στον εαυτό του;

“Η πρώτη αντίδραση του ενήλικα είναι καθοριστική. Το παιδί έχει ήδη κάνει ένα πολύ δύσκολο βήμα, καθώς μπορεί να φοβάται ότι δεν θα το πιστέψουν, ότι θα θυμώσουν μαζί του ή ότι θα θεωρηθεί συνυπεύθυνο για όσα συνέβησαν. Επομένως, χρειάζεται να συναντήσει έναν ενήλικα που θα παραμείνει ψύχραιμος, θα το ακούσει με προσοχή και δεν θα το κάνει να αισθανθεί ότι φταίει.

Θα μπορούσαμε να του πούμε με απλά λόγια κ με έναν οικείο, προσαρμοσμένο σε εμάς, τρόπο: «Σε ευχαριστώ που μου το είπες. Σε πιστεύω. Δεν φταις εσύ για αυτό που συνέβη. Είμαι εδώ για να σε βοηθήσω και να σε προστατεύσω».

Είναι εξίσου σημαντικό να μην αντιδράσουμε με πανικό, θυμό ή αμφισβήτηση, να μην κάνουμε πιεστικές ή καθοδηγητικές ερωτήσεις και να μην ζητήσουμε από το παιδί να αφηγηθεί επανειλημμένα όσα συνέβησαν. Δεν χρειάζεται εκείνη τη στιγμή να μάθουμε όλες τις λεπτομέρειες, αλλά να του προσφέρουμε ασφάλεια και να αναζητήσουμε την κατάλληλη εξειδικευμένη υποστήριξη.

Πάνω απ’ όλα, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η αποκάλυψη δεν είναι η στιγμή να ανακρίνουμε το παιδί, αλλά η στιγμή να του δείξουμε ότι έκανε καλά που μίλησε και ότι δεν είναι μόνο του”.

ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΝΑ ΜΙΛΗΣΟΥΝ;

Συνεχίζοντας στο ζήτημα της εκπαίδευσης, ρωτάμε την Βάλια Μαστοροδήμου για τον ρόλο των ίδιων των εκπαιδευτικών.

“Σε συνέχεια της λογικής που εξήγησε η Λίνα, ας δούμε πιο συγκεκριμένα τι γίνεται στο σχολείο. Ξέρουμε από τις έρευνες ότι ένα στα έξι ανήλικα άτομα έχουν μία εμπειρία σεξουαλικής παραβίασης. Δε μιλάμε για σπάνια εξαίρεση, δηλαδή. Αυτό το δεδομένο αξίζει να το κρατάμε κατά νου κάθε φορά που μπαίνουμε σε μία τάξη. Αυτό, γιατί το σχολείο μπορεί για κάποια παιδιά να γίνει “σανίδα” σωτηρίας και να είναι το μοναδικό ασφαλές περιβάλλον της ζωής τους, αν έχουν εμπειρία κακοποίησης ή ευρύτερα παραβίασης. Οι εκπαιδευτικοί είναι για τα παιδιά ενήλικες φιγούρες μεγάλης σημασίας – και μπορούν να λειτουργούν ως νέα, υγιή πρότυπα ενηλίκων, αν στο σπίτι ή στο κοντινό τους πλαίσιο οι ενήλικες τραυματίζουν. Σε μία παιδαγωγική σχέση που οι εκπαιδευτικοί ενσαρκώνουν την ενήλικη, αξιόπιστη, φροντιστική, σταθερή φιγούρα, τα παιδιά που βιώνουν κακοποίηση/παραμέληση μπορούν να μιλήσουν για αυτό που τους συμβαίνει – και να σωθούν.

Τι κάνει τα παιδιά να μιλήσουν;

α) Ο βαθύς τους πόνος.

β) Η τάση να προστατέψουν μικρότερα αδέρφια ή άλλα παιδιά.

γ) Το να κατανοούν τι τους συμβαίνει, μέσα από το να διαχωρίζουν τι είναι φυσιολογικό και τι όχι: οι υγιείς φιγούρες ενηλίκων και η Σεξουαλική Εκπαίδευση είναι καθοριστικοί παράγοντες, γιατί είναι πιθανό το παιδί που βιώνει την παραβίαση στο οικείο περιβάλλον να μην μπορεί με σαφήνεια να διαχωρίσει το «καλό» και το «κακό», έτσι ώστε να το ονοματίσει και να ζητήσει βοήθεια.

δ) Το να είναι με κάποιον/α που εμπιστεύονται, που τα ακούει με προσοχή (άρα θα τα πιστέψει). (Να σημειώσουμε και κάτι απλό, που συχνά όμως δημιουργεί ένα καίριο εμπόδιο: το γλωσσικό ζήτημα, τη στιγμή που στα σχολεία μας υπάρχουν παιδιά προσφυγικής/μεταναστευτικής καταγωγής που δε μιλάνε τη γλώσσα.)

Βλέπουμε άρα ότι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να παράσχουν σπουδαία βοήθεια στα παιδιά. Ίσως ακριβώς για αυτόν το λόγο ο νομοθέτης έχει θεσπίσει την υποχρέωση αναφοράς εκ μέρους των εκπαιδευτικών/των επαγγελματιών που συνεργάζονται με παιδιά, αν ένα παιδί τους εκμυστηρευτεί ή αν βλέπουν ανησυχητικές ενδείξεις. Το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού (φορέας του Υπουργείου Υγείας) έχει καταρτίσει αναλυτικά πρωτόκολλα για την αναγνώριση και διαχείρισης περιστατικών κακοποίησης/παραμέλησης ανηλίκων και διεξάγει μία ενημέρωση εξαιρετικά βοηθητική για τους Συλλόγους Διδασκόντων (εφόσον ο ΣΔ το αιτηθεί). Αυτή η ενημέρωση είναι καλό να γίνεται στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς, ώστε να μπορούν οι εκπαιδευτικοί να γνωρίζουν όλες τις κατάλληλες ενέργειες, καθώς και να διαχειριστούν την ένταση, το θυμό, την αγωνία που νιώθουν, όταν ένα παιδί μιλήσει για μία τέτοια τραυματική εμπειρία. Είναι βοηθητικό γενικά το σχολείο να έχει σταθερή συνεργασία με τις κοινοτικές υπηρεσίες, πριν εκδηλωθούν κρούσματα. Η προσωπική επαφή και γνωριμία με πρόσωπα αναφοράς είναι πάντα χρήσιμη, οι διαδικασίες δε λειτουργούν πάντα απρόσωπα”.

Έχετε αντιμετωπίσει αντιστάσεις ή συντηρητικές αντιδράσεις από γονείς ή συλλόγους που θεωρούν ότι αυτές οι συζητήσεις “ξυπνούν” πρόωρα τα παιδιά;

“Ευτυχώς, οι αντιστάσεις που έχω συναντήσει είναι λίγες. Θεωρώ ότι σταδιακά οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο τη σημασία και την αναγκαιότητα της ενημέρωσης και της πρόληψης. Μέσα από τη συζήτηση, κατανοούν ότι δεν μιλάμε για ένα σπάνιο ή μακρινό ενδεχόμενο, όπως ίσως θα θέλαμε να πιστεύουμε, αλλά για μια πραγματικότητα που χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε με γνώση και υπευθυνότητα. Παράλληλα, γίνεται σαφές ότι η ενημέρωση των παιδιών δεν σημαίνει ότι τους αφαιρούμε την αθωότητα ή ότι τα εκθέτουμε πρόωρα σε δύσκολα θέματα. Αντίθετα, τους προσφέρουμε γνώση, κατάλληλη για την ηλικία τους, και ενισχύουμε το δικαίωμά τους να γνωρίζουν, να κατανοούν και να προστατεύουν τον εαυτό τους.

Σε αυτό το ζήτημα, πρέπει να τονίσουμε το εξής: φυσικά, έχει καθοριστική σημασία η εκπαίδευση των γονέων/κηδεμόνων, που εμπεριέχει και την επεξεργασία δικών τους ερωτημάτων και των προσωπικών τους ιστοριών και φορτίων γύρω από τη σεξουαλικότητα και το σχετίζεσθαι. Όμως, μιλώντας για το σχολείο πρέπει να επιμείνουμε στο ότι η Σεξουαλική Εκπαίδευση, ολόπλευρη και συμπεριληπτική, είναι η σύγχρονη επιστημονική οπτική, που πρέπει να διαπερνάει οριζόντια τα προγράμματα σπουδών της εκπαίδευσής μας. Ό,τι χαράσσεται σε επίπεδο εκπαιδευτικής πολιτικής πρέπει να λειτουργεί οριζόντια, για όλα τα παιδιά – όχι να λειτουργεί στη λογική της εξαίρεσης, σα να επρόκειτο για κάποια φιλοσοφική επιλογή ή για δόγμα”.

Διαπαιδαγωγώντας τα παιδιά



Διαπαιδαγωγώντας τα παιδιά

iStock

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ

Ποια είναι η γνώμη σας για τον τρόπο που εντάσσεται (ή δεν εντάσσεται) το μάθημα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στα ελληνικά σχολεία σήμερα; Τι λείπει;

“Να δούμε πρώτα γιατί είναι αναγκαία.

Ξεκινώντας από το ζήτημα της κακοποίησης: Η ολόπλευρη και συμπεριληπτική σεξουαλική εκπαίδευση λειτουργεί ως θεμελιώδης ασπίδα πρωτογενούς πρόληψης, καθώς “εξοπλίζει” τα παιδιά με γνώση, γλώσσα και δεξιότητες αυτοπροστασίας. Η ηλικιακά/αναπτυξιακά κατάλληλη επεξεργασία και πληροφόρηση διδασκαλία σχετικά με το σώμα και την ανατομική ορολογία, τα σωματικά όρια, τα συναισθήματα και τις έννοιες των υγιών/μη υγιών σχέσεων και της συναίνεσης, “χτίζει” ενημερότητα και δεξιότητες αναγνώρισης του τι θέλουν και τι όχι, τι είναι “καλό και τι κακό” και καταρρίπτει τα ταμπού και την αποσιώπηση. Αυτά είναι κομβικά σημεία, αφού για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση ξέρουμε ότι συμβαίνει κατά κανόνα από ενήλικες (ή μεγαλύτερους ανηλίκους) οικείους – δηλαδή σε σχέσεις αγάπης, εγγύτητας και δύναμης. Εκεί για το παιδί δημιουργείται μεγάλη σύγχυση, αφού σε ένα τέτοιο σχεσιακό πλαίσιο μπορεί να δυσφορεί μεν, μα ταυτόχρονα να μην μπορεί να ξεχωρίσει το δυσλειτουργικό και το φυσιολογικό, γιατί ο θύτης είναι ένα πρόσωπο που το παιδί αγαπάει. Όταν η σεξουαλική εκπαίδευση υπάρχει οργανικά στο σχολείο, τα παιδιά μπορούν αφενός να αναγνωρίζουν τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές και τα «κακά» μυστικά, και αφετέρου να αρχίζουν να κατανοούν τι τους συμβαίνει (αυτός ο διαχωρισμός του καλού και το κακού), γιατί έρχονται σε επαφή με υγιείς φιγούρες ενηλίκων, τους/τις εκπαιδευτικούσ. Μέσα από μία τέτοια διαδρομή, μπορούν να ζητούν βοήθεια από έμπιστους ενήλικες.


γνωρίζω το σώμα μου, το αποδέχομαι, προσεγγίζω τα συναισθήματα

Συνολικότερα, όταν επεξεργαζόμαστε τα ζητήματα Σεξουαλικής Εκπαίδευσης στην τάξη, με επιστημονικό και παιδαγωγικό τρόπο, πλαισιώνεται η φυσική εμπειρία & αναζήτηση/απορία των παιδιών βιοψυχοκοινωνικά: γνωρίζω το σώμα μου, το αποδέχομαι, προσεγγίζω τα συναισθήματα, γνωρίζω και κατανοώ τους άλλους και το πώς επικοινωνούμε/σχετιζόμαστε με ισότητα, αποδοχή και σεβασμό. Έτσι, καλλιεργούνται οι όροι για την ψυχοσεξουαλική & ψυχοκοινωνική/σχεσιακή υγεία. Οι έφηβοι/ες βοηθιούνται να λαμβάνουν ενημερωμένες και συνειδητές αποφάσεις, τώρα και αργότερα στη ζωή τους. Αποκτούν θετική εικόνα και σεβασμό για τον εαυτό, τις επιθυμίες και τα όριά τους, τους άλλους και τα δικαιώματα όλων. Δίνει ένα σπουδαίο πλαίσιο μοιράσματος και επικοινωνίας μεταξύ συμμαθητών/τριών και μαθητών-εκπαιδευτικών, μέσα στο οποίο αναπτύσσεται ικανοποιητικό, ευχάριστο και προωθητικό παιδαγωγικό κλίμα συνολικά. Βοηθάει τους/τις μαθητές/τριες να εμπεδώσουν ότι υπάρχουν αξιόπιστοι ενήλικες εμπιστοσύνης, στους οποίους μπορούν να απευθυνθούν – αντί για αναξιόπιστες πηγές.

Όμως, το ΥΠΑΙΘΑ έχει κινηθεί μέχρι σήμερα – τουλάχιστον – ανεπαρκώς. Η Σεξουαλική Εκπαίδευση δεν υπάρχει οργανικά στην “ύλη” όλων των σχολικών τάξεων. Υπάρχουν κάποια λίγα σημεία που αφορούν ζητήματα Βιολογίας και ανατομίας, καθώς και προαιρετικές ενότητες στα Εργαστήρια Δεξιοτήτων κάποιων τάξεων. Σε ό,τι αφορά το πρώτο (τα κεφάλαια Βιολογίας), είναι βέβαια ωφέλιμο το ότι όλα τα παιδιά, ισότιμα και με επίσημο υλικό, μαθαίνουν τις θεμελιώδεις πληροφορίες για το σώμα και την αναπαραγωγή. Με την υποσημείωση ότι είναι ζητούμενο σήμερα να γίνει περισσότερο συμπεριληπτικό αυτό το υλικό και να συμπληρωθεί το ετεροκανονικό πλαίσιο με μία συνολικότερη προσέγγιση του ανθρώπινου σώματος. Πηγαίνοντας, όμως, σε αυτήν καθαυτή τη Σεξουαλική Εκπαίδευση, η αποσπασματικότητα και η προαιρετικότητα των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων φτάνει να γίνεται δυσλειτουργική. Πρώτα, μπορεί ο/η διδάσκων/ουσα να μην επιλέξει το συγκεκριμένο πεδίο. Έπειτα, εφόσον το επιλέξει, το υλικό που μπορεί να αξιοποιήσει από την πλατφόρμα του ΙΕΠ δεν είναι ενιαίο, ενώ έχουν υπάρξει παραδείγματα αντιεπιστημονικών και αντιδραστικών εγχειριδίων. Ακόμα, οι διδάσκοντες/ουσες καλούνται να επεξεργαστούν ένα απαιτητικό ζήτημα, χωρίς να έχουν καταρτιστεί συγκεκριμένα σε αυτό – τόσο για να μπορούν να μεταδώσουν κατάλληλα την πληροφορία, όσο και για να διαχειρίζονται πιθανά θολά και συναισθηματικά έντονα κομμάτια της όλης διαδικασίας. Μάλλον αυτή η προαιρετική και κατακερματισμένη λογική φανερώνει ότι για το ΥΠΑΙΘΑ η Σεξουαλική Εκπαίδευση, με τα οφέλη που προαναφέραμε, δεν είναι προτεραιτότητα…

Πάντως, στη σχολική καθημερινότητα το νοιάξιμο και το μεράκι των εργαζόμενων στην εκπαίδευση γεννάει αξιόλογα πράγματα! Ειδικά μπαίνοντας ως ψυχολόγοι (και συνολικά το Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό) στα σχολεία, έχουμε την ευκαιρία να συνεργαστούμε με εκπαιδευτικούς και να διεξαγάγουμε παρεμβάσεις στις τάξεις σχετικά με τη Σεξουαλική Εκπαίδευση. Αυτές οι πρωτοβουλίες δίνουν μία καλή “βάση δεδομένων” που πρέπει να αξιοποιηθεί υπεύθυνα και οργανωμένα, με το να γίνει το βήμα της εισαγωγής της Σεξουαλικής Εκπαίδευσης οργανικά στην “ύλη” και την αντίστοιχη προετοιμασία των εκπαιδευτικών και του ΕΕΠ σε αυτήν την κατεύθυνση. Προϋπόθεση για κάτι τέτοιο είναι συνάμα το να εργαζόμαστε οι ψυχολόγοι και το ΕΕΠ συνολικά μόνιμα και σταθερά στα σχολεία – κάτι που δε συμβαίνει τώρα”.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

RED FLAGS

Τέλος, ρωτάμε την κ. Μαστοροδήμου για τα “Red flags” που θα δει ο γονιός, τα προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αμελήσει.

“Είναι ένα ιδιαίτερα απαιτητικό ερώτημα αυτό, δεν μπορούμε να εκπονήσουμε μία “λίστα” που θα είχε να μας δώσει “συμπεράσματα”. Η εμπειρία της σεξουαλικής παραβίασης είναι εμπειρία τραύματος. Η τραυματική/αντίξοη εμπειρία εκφαίνεται με πολλαπλές μορφές στη συμπεριφορά – που τις ζούμε στην καθημερινή επαφή με παιδιά. Έχει νευροβιολογικό αποτύπωμα που αφορά τόσο τη συναισθηματική ρύθμιση και τη σύνδεση με τους άλλους, όσο και τη γνωστική ανάπτυξη. Δεν είναι, όμως, ευθεία η σύνδεση αιτίου και αιτιατού. Δε σημαίνει ότι κάθε παρατηρούμενη συμπεριφορά σχετίζεται με τραυματική εμπειρία. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά τη σεξουαλική παραβίαση παιδιών, πρέπει να ξέρουμε ότι συχνά γίνεται χωρίς να αφήνει σωματικές ενδείξεις.

Μπορούν βέβαια οι γονείς (έχοντας ήδη γαλουχήσει τα παιδιά με την έμφαση στην αυτοδιάθεση του σώματος) να πιάνουν με ευαίσθητες «κεραίες», για παράδειγμα πιθανή δυσφορία του παιδιού για κάποια πρόσωπα ή για εγγύτητα, που ήταν κεκτημένη. Ή το ενδεχόμενο σεξουαλικής έκφρασης και περιεχομένου αναντίστοιχου προς την ηλικία του παιδιού. Ή το να έχει χρήματα που δεν γνωρίζουν εκείνοι… Ένα μεγάλο φάσμα ψυχολογικών συμπεριφορικών ενδείξεων μπορεί να παρατηρούνται, εφιάλτες, εγκόπριση/ενούρηση, ζητήματα πρόσληψης τροφής. Όμως, δεν πρέπει να τα δούμε ως μία λίστα, ακριβώς γιατί δεν είναι μονοσήμαντα τα πράγματα.

Έπειτα, να θυμόμαστε ότι δεν είναι ανησυχητικές ενδείξεις παραβίασης το φυσιολογικό ενδιαφέρον των παιδιών και των εφήβων και οι φυσιολογικές εκδηλώσεις της σεξουαλικότητάς τους, το σεξουαλικό τους “παιχνίδι” (ακόμα και αν υπερβαίνει όρια που πρέπει να τηρούνται), η εκδήλωση τρυφερότητας από τα παιδιά προς τους/τις ενήλικες και από εκείνους/ες προς τα παιδιά.

Επίσης, να θυμόμαστε ότι η παραβίαση συμβαίνει στο οικείο περιβάλλον, από πρόσωπα με τα οποία το παιδί σχετίζεται με σχέση αγάπης, εμπιστοσύνης και δύναμης”.

“Το μείζον ζητούμενο είναι οι γονείς να έχουν ανοιχτή την οδό της επικοινωνίας με τα παιδιά και να φαίνονται σταθερά ως αξιόπιστοι/ες ενήλικες για θέματα σωματικής αυτονομίας, σχέσεων και σεξουαλικότητας (όπως έχει ήδη εξηγήσει η Λίνα). Όλα αυτά είναι ταυτόχρονα μία διαρκής, καθημερινή πραγματικότητα και όμως μοιάζουν απαιτητικά, κυρίως γιατί δεν αφορούν τόσο συγκεκριμένες οδηγίες, όσο ένα συνολικό πλαίσιο συζήτησης, συμπεριφορών και σχέσης – που συχνά αγγίζει ευαίσθητα θέματα και ίσως θέματα που έχουν υπάρξει ταμπού για τους/τις γονείς. Όσο περισσότερο τα επεξεργαζόμαστε σε κατάλληλα πλαίσια, επεξεργαζόμενοι/ες τον ίδιο τον εαυτό μας στην πραγματικότητα, τόσο περισσότερο μπορούμε οι ενήλικες να στεκόμαστε με φροντίδα και αξιοπιστία”.

Info:

Το βιβλίο “Κοχυλάκι, εσύ δε φταις!” κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Πηγή – News 24/7

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Στήριξε την ανεξάρτητη ενημέρωση

Επίλεξε τη συνδρομή που προτιμάς. Η ασφαλής πληρωμή ολοκληρώνεται μέσω Stripe.