Τρίτη, 17 Νοεμβρίου 2026
Λευκωσία 19°
Η ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΜΑΣ ΕΚΔΟΣΗΑυτόφωρο της ΚυριακήςΓνωρίστε την ενότητα
Ελλάδα

Δημήτρης Βεριώνης: Τα εγκλήματα της χούντας δεν παραγράφονται

«Δεν υπήρξαν νεκροί στο Πολυτεχνείο», ισχυρίζονται οι πολέμιοι της εξέγερσης του Νοέμβρη, που επίσης επιδιώκουν να ξεχάσουμε ότι υπήρξαν νεκροί επί χούντας. Το βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη Θάνατοι στη χούντα, Δολοφονίες, αντιδικτατορική δράση, ύποπτοι…

17 Νοεμβρίου 2026 · 10:02

    

«Δεν υπήρξαν νεκροί στο Πολυτεχνείο», ισχυρίζονται οι πολέμιοι της εξέγερσης του Νοέμβρη, που επίσης επιδιώκουν να ξεχάσουμε ότι υπήρξαν νεκροί επί χούντας. Το βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη Θάνατοι στη χούντα, Δολοφονίες, αντιδικτατορική δράση, ύποπτοι θάνατοι κατά την περίοδο 1967-1974 (εκδόσεις Τόπος), το οποίο κυκλοφορεί σε τρίτη έκδοση με νέα στοιχεία, έρχεται να φωτίσει σκοτεινές πλευρές. Με την ευκαιρία της επετείου του Πολυτεχνείου και της νέας εμπλουτισμένης έκδοσης συζητάμε με τον συγγραφέα για την αέναη μάχη της μνήμης ενάντια στη λήθη.

Συνέντευξη στον Δημήτρη Τζιαντζή

«Θάνατοι στη Χούντα». Πρόσφατα κυκλοφόρησε σε τρίτη, εμπλουτισμένη έκδοση. Πώς προέκυψαν οι νέες περιπτώσεις ύποπτων θανάτων;

Από την πρώτη κιόλας παρουσίαση του βιβλίου το 2024, επικοινώνησαν μαζί μου συγγενείς και άλλων ανθρώπων των οποίων οι θάνατοι στη Χούντα ήταν τουλάχιστον ύποπτοι. Οι περιπτώσεις αυτές ήταν άγνωστες, δεν είχαν δημοσιοποιηθεί από τους οικείους τους. Με δεδομένους τους χρονικούς περιορισμούς του ανθρώπινου βίου, είναι ίσως η τελευταία ευκαιρία να καταγραφούν και να συνυπολογιστούν όλα αυτά στην ιστορική έρευνα της περιόδου, αλλά και να τιμηθούν τα θύματα. Ούτε η έρευνά μου, ούτε το ζήτημα των νεκρών τελειώνουν εδώ, υπάρχουν πιθανότατα και άλλες περιπτώσεις ύποπτων θανάτων τότε και ελπίζω οι οικείοι τους να αποφασίσουν να μιλήσουν. Χαρακτηριστικά αναφέρω το παράδειγμα του νεαρού που ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου στο προαύλιο του Ρυθμιστικού τη νύχτα του Πολυτεχνείου – ποτέ δεν μάθαμε ποιος ήταν και ας υπάρχουν πολλές μαρτυρίες και καταθέσεις για το συμβάν.

Πόσο γόνιμες στάθηκαν οι παρουσιάσεις του βιβλίου σας σε όλη την Ελλάδα;

Οι παρουσιάσεις του βιβλίου παρέχουν μια σημαντική ευκαιρία να κουβεντιαστούν οι θάνατοι της περιόδου και ειδικά οι περιπτώσεις που ξεχάστηκαν ή αγνοήθηκαν. Επιπλέον, συχνά παρευρίσκονται σε αυτές συγγενικά πρόσωπα των θανόντων και αυτό δίνει ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος στις παρουσιάσεις. Κυρίως, όμως, έτσι επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση ένα ζήτημα που είχε είτε ξεχαστεί, είτε –κακώς– παραμεριστεί από τη «μεγάλη εικόνα» είτε και αγνοήθηκε στη Μεταπολίτευση για χίλιους δυο λόγους.

Πώς βλέπετε το μεγάλο ενδιαφέρον σήμερα για ιστορικά βιβλία ειδικά για την πρόσφατη περίοδο από την κατοχή και μετά;

Η ιστορική γνώση δεν είναι πολυτέλεια ή κάτι που αφορά μόνο ανθρώπους με σχετικά ενδιαφέροντα. Είναι ανάγκη. Είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να ελπίζουμε σε ένα καλύτερο αύριο. Υπάρχουν εξαιρετικά έργα που έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια, όπως του Λύκαρη, του Γαρρή, του Χανδρινού, του Ματθιόπουλου, του Καλλιβρετάκη, του Δαφέρμου, του Κορνέτη, του Παπαχρήστου, του Ελευθεράτου, του Οικονόμου, οι προσωπικές μαρτυρίες που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, όπως του Μπαλαούρα, της Βαλαβάνη, του Φελέκη, ο πρόσφατος ομαδικός τόμος 34 προσώπων που συμμετείχαν στον αντιδικτατορικό αγώνα με την επιμέλεια της Κορτέση και της Τζιαντζή, τα βιβλία του Πράσσου, του Κουζινόπουλου, του Χαραλαμπίδη. Επίσης, υπάρχουν σημαντικές επανεκδόσεις, ενίοτε εμπλουτισμένες. Και βέβαια, πολλά ακόμα, σίγουρα ξεχνάω αρκετά σημαντικά βιβλία. Ελπίζω να συνεχίσουν να εκδίδονται ιστορικά βιβλία και σοβαρές μελέτες της περιόδου και να διαβάζονται με αυξανόμενο ρυθμό. Επίσης, θα ήθελα να προσθέσω πως με τον σκηνοθέτη Σταύρο Στάγκο, συνεργαζόμαστε σε ένα κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ που βασίζεται στο βιβλίο μου και σε κάποιες από τις υποθέσεις που εμπεριέχονται σε αυτό.

Τελικά, η ελληνική Χούντα ήταν μια «ήπια δικτατορία» όπως την αποκαλούν κάποιοι; Πώς απαντάτε στον ιστορικό αναθεωρητισμό;

Ο ιστορικός αναθεωρητισμός φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως μεγάλο πλυντήριο κακουργημάτων, αλλά τα ρούχα που ξεπλένει παραμένουν βρόμικα

Δεν μπορούμε να μιλάμε για «ήπια δικτατορία», με δεκάδες ή εκατοντάδες νεκρούς, με πολλές δεκάδες χιλιάδες εκτοπισμένους και φυλακισμένους, με χρήση ωμής βίας, με απάνθρωπα βασανιστήρια, με απαγορεύσεις και περιορισμούς, με καταστροφή ανθρώπων και οικογενειών και με τόσα άλλα. Επίσης, δε μπορώ καν να διανοηθώ πώς μπορεί να ακούγεται αυτή η φράση περί «ήπιας δικτατορίας» στα αυτιά ανθρώπων που δολοφονήθηκαν ή βασανίστηκαν οικεία τους πρόσωπα. Ξέρετε, υπάρχει ένα σημαντικό ζήτημα: όταν μιλάμε για 24 ή 30 νεκρούς – ή για οποιονδήποτε αριθμό – στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, αυτό δεν μεταβάλλει κάτι ιδιαίτερα στην αντίληψή μας για τα γεγονότα ή, αν θέλετε, τη συναισθηματική μας εμπλοκή. Εάν, όμως, τα θύματα έχουν όνομα, πρόσωπο, βιογραφικά στοιχεία και υπάρχουν μαρτυρίες οικείων τους, τότε μπορούμε να αντιληφθούμε πολύ περισσότερα και πιο ουσιαστικά πράγματα, να συναισθανθούμε, να καταλάβουμε τι ακριβώς σημαίνει ένας θάνατος. Επιπλέον, όπως πολύ εύστοχα έχει πει ο Ν. Χριστοδουλάκης, αρκεί κανείς να δει τη διάρκεια της ελληνικής χούντας και τον πληθυσμό της Ελλάδας για να αντιληφθεί το μέγεθος της βίας, της καταστολής και της επίδρασής που είχαν αυτά στην κοινωνική και πολιτική ζωή. Ο ιστορικός αναθεωρητισμός φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως μεγάλο πλυντήριο κακουργημάτων. Αλλά τα ρούχα που ξεπλένει παραμένουν βρόμικα. Μόνο εάν κοιτάζουμε αλλού δεν τα βλέπουμε. Η μνήμη επιστρέφει το βλέμμα προς αυτά και τα υπενθυμίζει. Τη μνήμη στοχοποιεί ο ιστορικός αναθεωρητισμός, αυτή φοβάται. Ο ιστορικός αναθεωρητισμός δεν είναι απλά μια λανθασμένη ερμηνεία γεγονότων. Είναι η σκόπιμη παραμόρφωση της πραγματικότητας που αποσκοπεί στην ευόδωση των εφιαλτικών πολιτικών προταγμάτων όσων τον επινοούν.

Σε ποια «σκαλοπάτια» πατήσατε για να προσεγγίσετε την ιστορική αλήθεια; Πόσο δυσκόλεψε την έρευνα, το πέρασμα τόσων δεκαετιών από τις δολοφονίες, τους ύποπτους θανάτους και τις εξαφανίσεις;

Μια έρευνα με αυτά τα χαρακτηριστικά, η οποία γίνεται τόσα χρόνια μετά, έχει πάμπολλες δυσκολίες: έλλειψη αρχείων και στοιχείων, δυσκολίες πρόσβασης, μνήμη που εξασθενεί. Πολλοί που γνώριζαν δεν ζουν πια. Άλλοι επιλέγουν τη σιωπή, υπάρχουν τα κατάλοιπα του φόβου και της κρατικής αδιαφορίας. Αλλά οφείλουμε να καταγράψουμε ό,τι μπορεί να διασωθεί, τονίζοντας το προσωπικό στοιχείο και όχι μόνο τη μεγάλη εικόνα, η οποία, άλλωστε, σχηματίζεται από πολλές μικρές. Θα ήταν πολύ λιγότερα όσα ξέρουμε, εάν δεν υπήρχε η τεράστια προσπάθεια της αείμνηστης μαχητικής δικηγόρου Φιλάνθης Ψυρρή που ανέδειξε το ζήτημα. Και επίσης, να μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν πολλά ακόμη χρέη μνήμης και αναγνώρισης. Να μάθουμε, λοιπόν, ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι και –στο μέτρο του δυνατού– τι τους συνέβη. Και πιστεύω ότι είναι σημαντικό βήμα η επίσημη απόδοση τιμών (άρα και θεσμική αναγνώριση) στον Γιάννη Καΐλη και τον Λάμπρο Τζιάνο. Νομίζω ότι όταν μιλάμε για τα θύματα της δικτατορίας, δε γίνεται να μην αναφέρουμε τα ονόματα αυτά, αλλά και άλλα ονόματα, όπως του Φραγκόπουλου, του Ρουκουνάκη, των νεκρών του βασιλικού αντιπραξικοπήματος (Ρίζος, Βασιλάκος, Κοτρωνιάς, Μπουρνάκας), των νεκρών στις εξορίες, των διά παντός εξαφανισθέντων (Παναγούλης, Κιολέογλου) και αρκετών άλλων που έχει αναγνωριστεί η αιτιακή σχέση ανάμεσά στον θάνατό τους και τα πεπραγμένα οργάνων της χούντας.

Εδώ και χρόνια μιλάτε για τη μάχη της μνήμης ενάντια στη λήθη με αναφορά στη χουντική επταετία. Πώς αυτή η αναμέτρηση επηρεάζει τον τρόπο που βλέπουμε όχι μόνο το παρελθόν αλλά και το σήμερα;

Το σήμερα, αύριο θα είναι χθες. Το σήμερα πάντα εμπεριέχει το χθες, κανένα παρελθόν δεν είναι μακρινό και το παρόν ξεπηδά από το παρελθόν. Η αναμέτρηση μνήμης/λήθης είναι αναμέτρηση μεταξύ αξιοπρέπειας και αδιαφορίας. Οι κύκλοι της Ιστορίας μπορούν να γίνουν βίαιοι εάν αγνοηθούν ή υποτιμηθούν. Το βλέπουμε γύρω μας και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο, το έχουμε δει και στο παρελθόν. Αν τα αναγνωρίζουμε όλα αυτά, τότε μπορούμε να καταλάβουμε πως το χθες δεν σχετίζεται μόνο με το σήμερα, αλλά και με ό,τι μπορούμε να ελπίζουμε ή να φοβόμαστε για το αύριο.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ στο φύλλο 14-15 Νοέμβρη 2026

Πηγή – Prin

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Στήριξε την ανεξάρτητη ενημέρωση

Επίλεξε τη συνδρομή που προτιμάς. Η ασφαλής πληρωμή ολοκληρώνεται μέσω Stripe.