«Η νύχτα του Αγίου Φιλίππου»: Η πλημμύρα που έπνιξε Αθήνα και Πειραιά το 1896

«Ηνοίχθησαν οι καταρράκται του ουρανού και ραγδαίος υετός μετά χαλάζης κατέπεσεν επαπειλών να καταπνίξη την χώραν του Κέκροπος […] Η κοίτη του Κηφισού και η κοίτη του Ιλισσού αποφέρουσαι τα ίχνη ορμητικού ρέματος εφαίνοντο ως δύο μεγάλαι τάφροι τας οποίας ήνοιξε πελώριον άροτρο […] Νεκροί αριθμούμενοι κατά δεκάδας, συνοικίαι ολόκληροι μεταβαλλόμεναι εις ερείπια, πολυμελείς οικογένειαι ευρίσκουσαι τάφον εντός μανιώδους ρέματος […] Έρανοί υπέρ των εκ της πλημμύρας παθόντων…»

Το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «ΕΜΠΡΟΣ», το Σάββατο 16 Νοεμβρίου 1896, μοιάζει με μακάβριο αγγελτήριο μιας τραγωδίας που έμεινε στην ιστορία του λεκανοπεδίου ως «η νύχτα του Αγίου Φιλίππου».

«Βάσκανος δαίμων εσκίασε την ευδαιμονία της ημετέρας πόλεως. Η πόλη της ευλογημένης εργασίας, ο τόπος της προόδου και ακμής θρηνεί την απώλειαν πολλών συμπολιτών, ευρόντων οικτρόν θάνατον υπό τα ερείπια των οικιών, καταρρευσάντων εκ της επιγενομένης πλημμύρας κατόπιν πολυώρου και ραγδαιοτάτης βροχής», δημοσίευε η πειραϊκή εφημερίδα «Σφαίρα».

Στα τέλη του 19ου αιώνα, Αθήνα και Πειραιάς ήταν μικρές πόλεις. Οι περισσότεροι κάτοικοι ζούσαν σε πλινθόκτιστα μονώροφα σπίτια με κοινές αυλές. Η ανέγερση νεοκλασικών μεγάρων είχε ξεκινήσει, όμως αυτά ξεχώριζαν σαν «μύγα μέσα στο γάλα» ανάμεσα στους χαμηλούς συνοικισμούς.

Στην Αθήνα, τα σπίτια απλώνονταν γύρω από τον Ιλισό και τον Κηφισό, που κατέληγαν στον Φαληρικό Όρμο. Ανάμεσά τους κυλούσαν μικρότεροι παραπόταμοι, όπως ο Ηριδανός, ο Κυκλοβόρος και ο Βοϊδοπνίχτης. Οι κοίτες τους ήταν ανοιχτές και το νερό έρεε σε κοινή θέα, προκαλώντας ανησυχία, κυρίως το φθινόπωρο, όταν οι βροχές ήταν συχνές.

Στον Πειραιά, το Αλίπεδον —ο εκτεταμένος παραθαλάσσιος βάλτος που σχηματίστηκε από προσχώσεις και συνέδεσε το προϊστορικό νησί του Πειραιά με την Αττική— μπαζωνόταν σταδιακά για να εγκατασταθούν εργοστάσια. Το όνομά του περιγράφει την περιοχή: μια επίπεδη έκταση κοντά στη θάλασσα. Με τις επιχώσεις, όμως, είχε χαθεί ακόμη και η μικρή φυσική κλίση του εδάφους, δυσκολεύοντας την αποστράγγιση των νερών της βροχής.

Οι υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης κάλυπταν μόλις τις στοιχειώδεις ανάγκες. Τα περισσότερα νοικοκυριά φωτίζονταν με λάμπες πετρελαίου και κεριά. Το φωταέριο είχε αρχίσει να χρησιμοποιείται, αλλά ο φωτισμός του κάλυπτε κυρίως τα ανάκτορα, τους κεντρικούς δρόμους, τις πλατείες και ορισμένα αρχοντικά. Στον Πειραιά, οι εταιρείες έδιναν προτεραιότητα στο λιμάνι και στα εργοστάσια, όπου εργάζονταν χιλιάδες άνθρωποι. Η βιομηχανία αναπτυσσόταν, όμως οι υποδομές που θα εξασφάλιζαν ασφαλείς συνθήκες διαβίωσης για τους εργάτες και τους κατοίκους της περιοχής ήταν ανεπαρκείς.

Οι περισσότερες κατοικίες ήταν φτωχικές και πρόχειρα κατασκευασμένες. Σπιτάκια ξεπηδούσαν το ένα δίπλα στο άλλο, ακόμη και κοντά στις κοίτες των ποταμών και των παραποτάμων, περιορίζοντας τις διεξόδους του νερού.

Από το 1869 το λεκανοπέδιο διέθετε σιδηρόδρομο που συνέδεε την Αθήνα με τον Πειραιά, ενώ το 1895 η γραμμή έφτασε έως την Ομόνοια. Η πόλη προετοιμαζόταν για τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, όμως η ανάπτυξη των υποδομών προχωρούσε αργά.

Η νύχτα της καταστροφής

Η θεομηνία έπληξε την περιοχή στις 14 Νοεμβρίου, ανήμερα του Αγίου Φιλίππου, και βρήκε τους κατοίκους κυριολεκτικά στον ύπνο. Ήταν προχωρημένο βράδυ και οι περισσότεροι είχαν ήδη ξαπλώσει. Μόνο οι εργάτες της νυχτερινής βάρδιας στα εργοστάσια παρέμεναν ξύπνιοι.

Η βροχή είχε αρχίσει στις 9 Νοεμβρίου και συνεχιζόταν επί πέντε ημέρες, με μικρές διακοπές. Εκείνη τη νύχτα, λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, οι κάτοικοι πετάχτηκαν από τα κρεβάτια τους. Στον Πειραιά, ο ορμητικός ήχος της βροχής και του χαλαζιού, τα σφυρίγματα των εργοστασίων, οι φωνές των εργατών που είχαν εγκλωβιστεί στις στέγες και οι καμπάνες των εκκλησιών συνέθεταν ένα σκηνικό τρόμου.

Η θάλασσα είχε φουσκώσει και τα νερά ξεχύθηκαν στη στεριά. Ορμητικοί χείμαρροι εισέβαλαν στους δρόμους και στα σπίτια, ξερίζωσαν δέντρα, γκρέμισαν μάντρες και γέφυρες, κατέστρεψαν στέγες και παρέσυραν ανθρώπους.

«Μας έφαγε με μπαμπεσιά το άτιμο. Ήρθε σαν κλέφτης. Ενώ είχε πάψει η βροχή, το νερό μας πλημμύρισε. Όταν ξύπνησα από τις φωνές, το σπιτικό μας είχε βουλιάξει […] Ο τρόμος αυξήθηκε όταν άρχισαν οι φωνές, οι καμπάνες και τα συρίγματα των εργοστασίων […] Δεν πέρασαν πέντε λεπτά και η στέγη του σπιτιού έπεσε. Αυτό το κακό θα το θυμάμαι σε όλη μου τη ζωή…», περιέγραψε στην εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ» ο εργάτης Κώστας Κοντουδάκης, μεταφέροντας τις στιγμές που έζησε στο σπίτι του στον Πειραιά.

Στην Αθήνα, τα νερά του Κηφισού, του Ιλισού και των παραποτάμων τους φούσκωσαν και αναζήτησαν διέξοδο. Ξήλωσαν τις σιδηροδρομικές γραμμές, πλημμύρισαν το εργοστάσιο φωταερίου και έφτασαν έως τον Φαληρικό Όρμο, μετατρέποντάς τον σε λιμνοθάλασσα. Εκεί ξεβράστηκαν πτώματα ανθρώπων και ζώων.

Οι νεκροί ξεπέρασαν τους 60. Πολύς καιρός χρειάστηκε για να σταθούν ξανά στα πόδια τους οι δύο πόλεις.

Σχεδόν ενάμιση αιώνα αργότερα, το ερώτημα παραμένει: Τα παθήματα γίνονται άραγε μαθήματα;

Πηγή – ΕΡΤ News

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕ ΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Ή
ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ ΚΟΝΤΑ ΜΑΣΕΛΚΥΣΤΙΚΑ ΠΑΚΕΤΑ ΓΙΑ 3 - 6 - 12 ΜΗΝΕΣinfo@aftoforo.com | www.aftoforo.com