Σαν σήμερα, στις 11 Νοεμβρίου 1912, η Καστοριά απελευθερώνεται από την οθωμανική κυριαρχία, κατά τη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου. Η είσοδος του ελληνικού στρατού στην πόλη πραγματοποιείται χωρίς ένοπλη αντίσταση, έπειτα από ένα ασυνήθιστο στρατιωτικό τέχνασμα: μια μικρή ομάδα περίπου 30 ιππέων καταφέρνει να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η Καστοριά έχει περικυκλωθεί από 25.000 Έλληνες στρατιώτες, έτοιμους να επιτεθούν.
Η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Οι χιλιάδες στρατιώτες δεν βρίσκονται έξω από την πόλη. Εκεί βρίσκεται μόνο μια ολιγομελής ελληνική δύναμη, με επικεφαλής τον αξιωματικό Ιωάννη Άρτη.
Η επιχείρηση εξελίσσεται μέσα σε λίγες ώρες και ολοκληρώνεται με την αποχώρηση των οθωμανικών δυνάμεων. Η 11η Νοεμβρίου γίνεται έκτοτε μια από τις σημαντικότερες ημερομηνίες στην ιστορία της Καστοριάς.
Η μικρή ελληνική δύναμη έξω από την Καστοριά
Τον Νοέμβριο του 1912, ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Ο ελληνικός στρατός έχει ήδη απελευθερώσει τη Θεσσαλονίκη, στις 26 Οκτωβρίου, και τη Φλώρινα, στις 7 Νοεμβρίου, ενώ οι οθωμανικές δυνάμεις υποχωρούν στη Δυτική Μακεδονία προς την περιοχή της Κορυτσάς.
Στις 10 Νοεμβρίου 1912, ένα μικρό τμήμα του 1ου Συντάγματος Ιππικού κινείται προς την Καστοριά, με αποστολή να εξακριβώσει την κατάσταση και να επιδιώξει την παράδοση της πόλης.
Επικεφαλής βρίσκεται ο Ιωάννης Άρτης, ενώ στην επιχείρηση συμμετέχουν ο υπίλαρχος Παναγιώτης Νικολαΐδης και ο Καστοριανός μακεδονομάχος ανθυπίλαρχος Φιλόλαος Πηχεών.
Η δύναμη αριθμεί περίπου 30 ιππείς και σταθμεύει στον Απόσκεπο, λίγο έξω από την Καστοριά. Οι άνδρες της γνωρίζουν ότι δεν διαθέτουν την απαιτούμενη στρατιωτική ισχύ για να αντιμετωπίσουν μια οργανωμένη οθωμανική αντίσταση.
Ο Άρτης, όμως, αποφασίζει να επιχειρήσει κάτι διαφορετικό.
Η μπλόφα των 25.000 στρατιωτών
Σύμφωνα με τις ιστορικές αφηγήσεις, ο Άρτης συντάσσει ένα μήνυμα προς τον μητροπολίτη Καστοριάς Ιωακείμ Λεπτίδη, ζητώντας να μεσολαβήσει για την παράδοση της πόλης.
Το μήνυμα αρχίζει με μια εντυπωσιακή δήλωση:
«Την πόλη έχουν κυκλώσει από παντού δυνάμεις 25.000 ανδρών».
Ακολουθεί τελεσίγραφο για παράδοση μέσα σε μία ώρα, με την προειδοποίηση ότι διαφορετικά η πόλη κινδυνεύει να βομβαρδιστεί.
Όμως, οι 25.000 στρατιώτες δεν υπάρχουν. Πρόκειται για στρατιωτική παραπλάνηση, με στόχο να αποφευχθεί μια σύγκρουση την οποία η μικρή ελληνική δύναμη δεν θα μπορούσε να υποστηρίξει.
Ο Άρτης στέλνει παράλληλα τον Παναγιώτη Νικολαΐδη μέσα στην Καστοριά, συνοδευόμενο από δύο ιππείς, για να διαπιστώσει τι ακριβώς συμβαίνει.
Ο Νικολαΐδης συναντά τον δήμαρχο Κωνσταντίνο Γούση, ο οποίος αναλαμβάνει να μεταφέρει στον οθωμανό στρατιωτικό διοικητή, Μεχμέτ Πασά, το αίτημα παράδοσης, καθώς και την πληροφορία για την υποτιθέμενη ελληνική δύναμη που έχει περικυκλώσει την πόλη.
Το τέχνασμα συμπίπτει με τη γενικότερη υποχώρηση του οθωμανικού στρατού. Ο Μεχμέτ Πασάς συγκαλεί στρατιωτικό συμβούλιο και αποφασίζεται η αποχώρηση των δυνάμεών του προς την Κορυτσά.
Έτσι, τη νύχτα της 10ης προς την 11η Νοεμβρίου, οι οθωμανικές δυνάμεις εγκαταλείπουν την Καστοριά χωρίς να δώσουν μάχη για την υπεράσπισή της.
11 Νοεμβρίου 1912: Οι καμπάνες χτυπούν χαρμόσυνα
Το πρωί της 11ης Νοεμβρίου, ο Φιλόλαος Πηχεών εισέρχεται στην Καστοριά με λίγους ιππείς και αναγγέλλει την απελευθέρωσή της.
Ακολουθεί η επίσημη είσοδος του Ιωάννη Άρτη και των ανδρών του.
Σύμφωνα με τις περιγραφές της εποχής, οι κάτοικοι βγαίνουν στους δρόμους για να υποδεχτούν τους Έλληνες στρατιώτες. Οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούν χαρμόσυνα, ελληνικές σημαίες εμφανίζονται στα μπαλκόνια και η πόλη γιορτάζει το τέλος της οθωμανικής διοίκησης.
Ακολουθεί πανηγυρική δοξολογία στον Μητροπολιτικό Ναό, ενώ ο Φιλόλαος Πηχεών τοιχοκολλά την επίσημη προκήρυξη κατάληψης της πόλης.
Με την προκήρυξη, που εκδίδεται στο όνομα του βασιλιά Γεωργίου Α΄, ανακοινώνεται ότι οι ελληνικοί νόμοι θα ισχύουν πλέον στην επαρχία Καστοριάς ανεξαρτήτως θρησκεύματος, ενώ προσωρινά τίθεται σε ισχύ στρατιωτικός νόμος.
Την ίδια ημέρα απελευθερώνεται και το Άργος Ορεστικό, από το οποίο έχουν επίσης αποχωρήσει οι οθωμανικές δυνάμεις.
Τις επόμενες ημέρες καταφθάνουν στην περιοχή μεγαλύτεροι σχηματισμοί του ελληνικού στρατού, εδραιώνοντας τον στρατιωτικό έλεγχο στη Δυτική Μακεδονία.
Γιατί η Καστοριά γιορτάζει δύο φορές στις 11 Νοεμβρίου
Η απελευθέρωση της Καστοριάς συμπίπτει με τη γιορτή του Αγίου Μηνά, πολιούχου της πόλης. Η σύμπτωση αυτή συνδέει μέχρι σήμερα τη θρησκευτική παράδοση με την ιστορική επέτειο.
Η 11η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί ως ημέρα διπλού εορτασμού, με δοξολογίες, καταθέσεις στεφάνων, παρελάσεις και άλλες εκδηλώσεις.
Το 2026 συμπληρώνονται 114 χρόνια από την απελευθέρωση της Καστοριάς, με τον Δήμο να διοργανώνει επετειακές εκδηλώσεις παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, η ιστορία της μικρής ομάδας ιππέων που εμφανίστηκε ως στρατός 25.000 ανδρών παραμένει ένα από τα χαρακτηριστικότερα επεισόδια της απελευθέρωσης της Δυτικής Μακεδονίας.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1675: Ο Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς εισάγει τον ολοκληρωτικό λογισμό, χρησιμοποιώντας τον για να υπολογίσει το εμβαδόν κάτω από τη γραφική παράσταση μιας συνάρτησης y=f(x). Η ανακάλυψη αυτή αποτελεί θεμελιώδες βήμα στην ανάπτυξη του απειροστικού λογισμού και παράλληλα θεμελιώνει τις βάσεις για τη σύγχρονη μαθηματική ανάλυση.
1826: Η Αίγινα γίνεται πρωτεύουσα του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους, υπό την ηγεσία του Ιωάννη Καποδίστρια. Ως προσωρινή πρωτεύουσα, η Αίγινα φιλοξενεί τις πρώτες διοικητικές δομές και θεσμούς του ελεύθερου ελληνικού κράτους, προτού η πρωτεύουσα μεταφερθεί στο Ναύπλιο το 1829.
1831: Ο Νατ Τέρνερ, ηγέτης μιας από τις μεγαλύτερες και πιο βίαιες εξεγέρσεις σκλάβων στις Ηνωμένες Πολιτείες, απαγχονίζεται στην πόλη Ιερουσαλήμ της Βιρτζίνια. Η εξέγερση προκάλεσε τον θάνατο περίπου 60 λευκών και οδήγησε σε μαζικά αντίποινα, με τον θάνατο και την εκτέλεση πολλών μαύρων, τόσο όσων συμμετείχαν όσο και άλλων που θεωρήθηκαν ύποπτοι ή συνεργάτες.
1912: Η Εθνοσυνέλευση των Σαμίων κηρύσσει επίσημα την ένωση της Σάμου με την Ελλάδα. Η απόφαση αυτή λαμβάνεται κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, όταν η Ελλάδα επεκτείνει τα σύνορά της, και αντανακλά το αίτημα των Σαμίων για απελευθέρωση από την οθωμανική επικυριαρχία και ένταξη στον εθνικό κορμό.
1912: Ο Ελληνικός Στρατός απελευθερώνει την Καστοριά και τη Χίο από τους Οθωμανούς.
1918: Η Γερμανία υπογράφει τη συμφωνία ανακωχής με τους Συμμάχους σε ένα βαγόνι στο δάσος της Κομπιέν, στη Γαλλία, στις 11 Νοεμβρίου. Η υπογραφή αυτή σηματοδοτεί τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
1923: Ο Αδόλφος Χίτλερ συλλαμβάνεται στο Μόναχο για προδοσία για τον ρόλο του στο «Πραξικόπημα της Μπιραρίας».
1950: Σμήνος ελληνικών πολεμικών αεροσκαφών αναχωρεί για την Κορέα για να συμμετάσχει στις επιχειρήσεις υπό τις δυνάμεις του ΟΗΕ, σηματοδοτώντας τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Πόλεμο της Κορέας.
1961: Ανακοινώνεται η ανακάλυψη κρανίων και εργαλείων της προϊστορικής εποχής στο σπήλαιο Αλεπότρυπα της Μάνης, μια σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη που ρίχνει φως στη ζωή των προϊστορικών ανθρώπων στην περιοχή.
1965: Η λευκή μειονοτική κυβέρνηση του Ίαν Σμιθ στη Ροδεσία (νυν Ζιμπάμπουε) ανακηρύσσει μονομερώς την ανεξαρτησία της από το Ηνωμένο Βασίλειο, επιδιώκοντας να διατηρήσει τον έλεγχο της χώρας παρά τις διεθνείς αντιδράσεις. Η απόφαση οδήγησε σε κυρώσεις και σε μακροχρόνιο αγώνα για την απελευθέρωση, που ολοκληρώθηκε το 1980 με την αναγνώριση της Ζιμπάμπουε.
1971: Το περιοδικό Rolling Stone δημοσιεύει τη σειρά άρθρων του Χάντερ Σ. Τόμσον με τίτλο «Fear and Loathing in Las Vegas». Τα άρθρα, που καταγράφουν τις εξωφρενικές περιπέτειες ενός ταξιδιού στο Λας Βέγκας, είναι γραμμένα στο ιδιαίτερο στιλ του Τόμσον, γνωστό ως «gonzo» δημοσιογραφία, που συνδυάζει μυθοπλασία με δημοσιογραφική αφήγηση. Αυτή η σειρά έγινε τόσο δημοφιλής ώστε εκδόθηκε αργότερα ως βιβλίο ενώ το «Φόβος και παράνοια στο Λας Βέγκας» μεταφέρθηκε και στον κινηματογράφο το 1998 σε σκηνοθεσία του Τέρι Γκίλιαμ, με πρωταγωνιστές τους Τζόνι Ντεπ και Μπενίσιο ντελ Τόρο.
2002: Το σχέδιο Ανάν για την επίλυση του Κυπριακού, που εκπόνησε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Ανάν, παραδίδεται στην Κυπριακή Δημοκρατία, την τουρκοκυπριακή πλευρά και τις εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία και Μεγάλη Βρετανία). Ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης και ο πρόεδρος της Κύπρου Γλαύκος Κληρίδης δηλώνουν ότι το σχέδιο είναι διαπραγματεύσιμο. Το αποκαλούμενο σήμερα «σχέδιο Ανάν Ι» προσέφερε στις δύο κοινότητες πολιτική ισότητα και τη δυνατότητα συνύπαρξης σε ένα ενιαίο κράτος, το οποίο θα ονομαζόταν «Ενωμένη Κυπριακή Δημοκρατία» (United Cyprus Republic). Αν και το σχέδιο γέννησε ελπίδες για το μέλλον, τελικά απορρίφθηκε από τους Ελληνοκύπριους, σηματοδοτώντας μια από τις πιο διχαστικές στιγμές στην ιστορία του Κυπριακού.
2004: Πεθαίνει σε ηλικία 75 ετών ο Γιάσερ Αραφάτ, ιστορικός ηγέτης των Παλαιστινίων και πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής. Την ίδια ημέρα, ο Μαχμούντ Αμπάς αναλαμβάνει την ηγεσία της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO)
2007: Εσωκομματικές εκλογές διεξάγονται στο ΠΑΣΟΚ, μετά την ήττα στις εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου. Οι τρεις υποψήφιοι για την προεδρία είναι ο Γιώργος Παπανδρέου, ο Ευάγγελος Βενιζέλος και ο Κώστας Σκανδαλίδης, με τον πρώτο να επανεκλέγεται.
Γεννήσεις
1896 – Κώστας Καρυωτάκης, Έλληνας ποιητής και χαρακτηριστικός εκπρόσωπος της μελαγχολικής ποίησης της γενιάς του ’20. Η γραφή του, διαποτισμένη από ειρωνεία, πικρία και υπαρξιακή αγωνία, εξέφρασε το αδιέξοδο και την απογοήτευση μιας εποχής. Έργα όπως οι συλλογές «Ποιήματα» και «Ελεγεία και Σάτιρες» άφησαν βαθύ αποτύπωμα στη νεοελληνική λογοτεχνία. Η τραγική αυτοκτονία του στην Πρέβεζα ενίσχυσε τον θρύλο γύρω από τη μορφή του.
1945 – Γιάννης Καλαϊτζής, Έλληνας σκιτσογράφος, γνωστός για τα καυστικά πολιτικά του σχόλια και το ιδιαίτερο, αναγνωρίσιμο εικαστικό του ύφος. Συνεργάστηκε με εφημερίδες και περιοδικά όπως η «Ελευθεροτυπία» και το «Ποντίκι», σχολιάζοντας την επικαιρότητα με χιούμορ και οξυδέρκεια. Υπήρξε από τις πιο σημαντικές μορφές της ελληνικής πολιτικής γελοιογραφίας της Μεταπολίτευσης, ασκώντας κριτική με ευαισθησία, σατιρική ακρίβεια και βαθιά κοινωνική ματιά.
1962 – Ντέμι Μουρ (Demi Moore), Αμερικανίδα ηθοποιός, μία από τις πιο αναγνωρίσιμες παρουσίες του Χόλιγουντ στις δεκαετίες ’80 και ’90. Ξεχώρισε με τις επιτυχίες «Ghost» και «G.I. Jane», όπου ανέδειξε τόσο το δραματικό όσο και το δυναμικό της εύρος. Υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες στην αμερικανική βιομηχανία που καθιέρωσαν υψηλές αμοιβές για πρωταγωνιστικούς ρόλους, συμβάλλοντας στη συζήτηση για τη θέση των γυναικών στο σινεμά.
1974 – Λεονάρντο Ντι Κάπριο (Leonardo DiCaprio), Αμερικανός ηθοποιός, βραβευμένος με Όσκαρ, με έντονη παρουσία στο σύγχρονο Χόλιγουντ. Ξεχώρισε από νεαρή ηλικία και συνεργάστηκε με σκηνοθέτες όπως ο Μάρτιν Σκορσέζε. Πρωταγωνίστησε σε ταινίες όπως «Inception» και «The Revenant», για την οποία τιμήθηκε με Όσκαρ. Γνωστός και για την ακτιβιστική του δράση υπέρ του περιβάλλοντος, έχει αναδειχθεί σε παγκόσμιο πολιτιστικό σύμβολο.
Θάνατοι
1990 – Γιάννης Ρίτσος, Έλληνας ποιητής και από τους σπουδαιότερους της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Με τεράστια παραγωγή και βαθιά ανθρωπιστική ματιά, εξέφρασε τον πόνο, την ελπίδα και τους αγώνες του λαού. Ο «Επιτάφιος», που μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη, έγινε σύμβολο κοινωνικής συγκίνησης. Έγραψε επίσης έργα όπως «Ρωμιοσύνη» και «Τέταρτη Διάσταση». Η ποίησή του παραμένει διαχρονική και ζωντανή στη συλλογική μνήμη.
2004 – Γιάσερ Αραφάτ (Yasser Arafat), Παλαιστίνιος πολιτικός και ηγέτης της Παλαιστινιακής Αρχής, κεντρική μορφή στον αγώνα για την παλαιστινιακή αυτοδιάθεση. Ιδρυτικό μέλος της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, διετέλεσε σύμβολο της παλαιστινιακής αντίστασης αλλά και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα στη διεθνή πολιτική. Το 1994 βραβεύτηκε με Νόμπελ Ειρήνης, μαζί με τους Ράμπιν και Πέρες, για τις Συμφωνίες του Όσλο.
2022 – Μίνα Αδαμάκη, Ελληνίδα ηθοποιός, αγαπημένη στο κοινό για τους ρόλους της σε τηλεοπτικές σειρές και στο θέατρο. Ξεχώρισε ιδιαίτερα στη σειρά «Είμαστε στον αέρα» και αργότερα στο «Παρά Πέντε», όπου άφησε έντονο αποτύπωμα με τον ζεστό και χιουμοριστικό της χαρακτήρα. Με ευγένεια, διακριτικότητα και συνέπεια στην τέχνη της, κέρδισε την εκτίμηση του κοινού και των συναδέλφων της.
Εορτολόγιο
Βικέντιος, Βίκτωρας, Δράκων, Μηνάς, Μίνος
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Ημέρα της Ιδιωτικής Ασφάλισης
Ημέρα του Οριγκάμι
