Το χαμένο νήμα: Από τις εξεγέρσεις στην επανάσταση

Γιάννης Ελαφρός

Στην επέτειο της μεγάλης Οκτωβριανής επανάστασης ανοίγει η συζήτηση για το πώς μπορούν να γεννηθούν νέες επαναστατικές τάσεις στην εποχή μας, που συγκλονίζεται συχνά από μεγάλα κοινωνικά κινήματα και εξεγέρσεις. Πέρασαν περίπου 50 χρόνια από την προηγούμενη νικηφόρα κοινωνική επανάσταση και το ερώτημα για το νήμα της επαναστατικής πολιτικής στις μέρες μας είναι καυτό.

Οκτώβρης 1917, ο πάγος έσπασε, ο δρόμος χαράχτηκε

Η Οκτωβριανή επανάσταση του 1917 ήταν αναμφίβολα ένα από τα πιο επιδραστικά γεγονότα του 20^ου αιώνα. Λειτούργησε σαν επαναστατικός σεισμός που προκάλεσε πολλαπλές επαναστατικές δονήσεις, κατάφερε να νικήσει στη Ρωσία κόντρα στην οξύτατη αντίδραση της αστικής τάξης και την ιμπεριαλιστική επέμβαση, να διαμορφώσει εργατική εξουσία και να εκκινήσει τη μεταβατική διαδικασία προς τον σοσιαλισμό – κομμουνισμό. Συνέβαλε στη διαμόρφωση του ισχυρότατου διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, που έφερε κι άλλες νικηφόρες επαναστάσεις στην πορεία (Κίνα, Γιουγκοσλαβία, Βιετνάμ, Κούβα) και επιβολή εργατικών κατακτήσεων και στον καπιταλισμό (ειδικά μετά τον β’ παγκόσμιο πόλεμο).  Κι αν το βέλος του κοινωνικού μετασχηματισμού ανακόπηκε σχετικά νωρίς και στην πορεία αντιστράφηκε, ως αποτέλεσμα του διεθνούς και του εσωτερικού συσχετισμού, το τεράστιο αποτύπωμα του Οκτώβρη δεν παραγράφεται.

«Στους μπολσεβίκους αξίζει η αιώνια τιμή γιατί για πρώτη φορά στην ιστορία του εργατικού κινήματος έβαζαν το ζήτημα της σοσιαλιστικής επανάστασης ως άμεσο πρακτικό ζήτημα πάλης», έγραψε η Ρόζα Λούξεμπουργκ, παρά την κριτική που ασκούσε για πλευρές σχετικές με την εργατική δημοκρατία.

Σήμερα, 109 χρόνια από τον θυελλώδη Οκτώβρη οι κομμουνιστές/στριες οφείλουν όχι μόνο να τιμούν, αλλά κυρίως να μελετούν την εμπειρία της ρωσικής και των άλλων επαναστάσεων. Ξέροντας πως είναι εντός του μέλλοντός μας. Με τα λόγια του Λένιν: «Εμείς αρχίσαμε αυτό το έργο. Πότε ακριβώς, σε πόσο χρονικό διάστημα, οι προλετάριοι ποιανού έθνους θα αποτελειώσουν το έργο αυτό δεν είναι το ουσιαστικό ζήτημα. Το ουσιαστικό είναι ότι ο πάγος έσπασε, ο δρόμος άνοιξε, ότι ο δρόμος χαράχτηκε»

«Δεν με αναγνωρίζετε γιατί έλειπα καιρό»

Την ώρα που ένα νέο κύμα μεγάλων κινητοποιήσεων διαπερνά την Ευρώπη και μετά τη φλεγόμενη δεκαετία 2010-2020 που πλήθος εξεγέρσεων συγκλόνισαν τον κόσμο, δεν μπορούμε να μην αναλογιστούμε πως από τα τέλη της δεκαετίας του ΄70 δεν έχουν εκδηλωθεί κοινωνικές επαναστάσεις, πολύ περισσότερο νικηφόρες. Κι αυτό παρά το ότι υπάρχει πλούσιο υλικό από μεγάλα κινήματα, κοινωνικές συγκρούσεις και εξεγερτικά γεγονότα, διαψεύδοντας την «αριστερή μελαγχολία» του «τίποτα δεν γίνεται».

Στο βιβλίο Παγκόσμιες διαμαρτυρίες: Μια μελέτη βασικών ζητημάτων για τις διαμαρτυρίες στον 21^ο αιώνα (2022) αναλύονται 2.809 εκδηλώσεις μαζικής διαμαρτυρίας τη 15ετία 2006-2020 σε 101 χώρες, όπου ζει το 93% του ανθρώπινου πληθυσμού. Σε παγκόσμιο επίπεδο οι συγκρούσεις με την αστυνομία αυξήθηκαν τη δεκαετία 2010-20 κατά 282%, ενώ οι απεργίες κατά 821%. Εκδηλώθηκαν μαχητικά κινήματα και εξεγέρσεις, από τη Χιλή και τα Κίτρινα Γιλέκα μέχρι την Αίγυπτο και την Τυνησία. Το 2018-19, πάνω από 100 μεγάλες αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις σάρωσαν τον κόσμο, ανατρέποντας περίπου 30 κυβερνήσεις ή ηγέτες, σημειώνει ο Γουίλιαμ Ρόμπινσον, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια.  Το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών στις ΗΠΑ δημοσίευσε τον Μάρτιο του 2020 το κείμενο Η Εποχή των Μαζικών Διαμαρτυριών – Κατανοώντας μια Κλιμακούμενη Παγκόσμια Τάση, η οποία διεκόπη από την πανδημία του κορονοϊού το 2020.

Παρόλα αυτά, «εδώ και πενήντα χρόνια έχουμε επιστρέψει στην εποχή των εξεγέρσεων χωρίς επανάσταση, στην εποχή των ηττών χωρίς αύριο, των προλετάριων χωρίς στρατηγική. Οι μόνοι που φρόντισαν να διαφυλάξουν και να μεταδώσουν τη στρατηγική τους σκέψη και το ταξικό τους μίσος είναι οι εχθροί μας, και γι’ αυτό επικρατούν», σημειώνει ο Μαουρίτσιο Λατσαράτο, στο βιβλίο του Γιατί πόλεμος και όχι επανάσταση (2026 στα ελληνικά).

Τελείωσε άραγε η εποχή των κοινωνικών επαναστάσεων;  Θα ισχύσει καθολικά η ρήση του αμερικανού μαρξιστή κριτικού Φρέντρικ Τζέιμσον πως «είναι πιο εύκολο να φανταστείς το τέλος του κόσμου παρά το τέλος του καπιταλισμού»; Ή άραγε μπορούμε να περάσουμε σε μετα-καπιταλιστικές καταστάσεις μέσω του κοινοβουλευτικού δρόμου, της εισαγωγής μεταρρυθμίσεων στο σύστημα ή της δημιουργίας νησίδων αυτοδιαχείρισης;

Η πολύ σκληρή αντίδραση της αστικής τάξης και του κράτους της στα κινήματα που άνθισαν τα προηγούμενα χρόνια αποκαλύπτει πως δεν υπάρχει δρόμος ριζικής μεταβολής και ανατροπής των συνθηκών προς όφελος των καταπιεσμένων χωρίς επαναστατική πάλη και επανάσταση τελικά. Το κεφάλαιο, στο στάδιο του ολοκληρωτικού καπιταλισμού και μάλιστα στην περίοδο της όξυνσης της εκμετάλλευσης, του ανταγωνισμού και του πολέμου που βρίσκεται σήμερα, δεν κάνει ιδιαίτερες παραχωρήσεις, πολύ περισσότερο μόνιμες. Από την Αίγυπτο και τις αραβικές χώρες συνολικά, μέχρι τη Χιλή, τη Λατινική Αμερική, τις ΗΠΑ, την Ελλάδα και την Ευρώπη, η απάντησή του ήταν άτεγκτη: Μεγάλη καταστολή, ακροδεξιά και αντεπαναστατική προληπτική επίθεση, χούντες και μνημόνια, αξιοποιώντας κατά φάσεις και «παράθυρα ενσωμάτωσης» με κοινοβουλευτικούς δρόμους για να εκτονωθεί η δυναμική του κινήματος, με τελικό αποτέλεσμα σε πολλές περιπτώσεις μεγάλες αντιδραστικές αναδιπλώσεις (Χιλή, Αίγυπτος κ.α.)

Σε μια εποχή που «το τέλος του κόσμου» φαίνεται να παίρνει σάρκα και οστά με την πολύ-κρίση του συστήματος (περιβάλλον, κλίμα, Υγεία, διατροφή, ενέργεια, πυρηνικά όπλα και παγκόσμιες πολεμικές συρράξεις κ.α.) πρέπει να ξανα-οραματιστούμε το τέλος του καπιταλισμού, το οποίο μπορεί να έρθει μόνο επαναστατικά. Όχι σαν αντίγραφο του 1917 ή των άλλων νικηφόρων επαναστάσεων και αγώνων, αλλά με τους νέους δρόμους της εποχής μας, σύμφωνα με την παραίνεση του Λένιν να μας εξυμνούν λιγότερο και να μας κατανοούν περισσότερο. Η καυτή δεκαετία 2010-2020 διεθνώς και η τωρινή ανάταση δείχνουν πως κοινωνικό δυναμικό υπάρχει.

Γιατί όμως δεν ξεσπούν επαναστάσεις στην εποχή μας; Όσον αφορά τα κινήματα του καιρού μας μπορεί κανείς να παρατηρήσει πως παρά τα βαθιά κοινωνικά αίτια που τα προκαλούν η στοχοθεσία τους συχνά μένει στο ζήτημα της καταδίκης και απομάκρυνσης ηγετικών προσώπων (προέδρου, πρωθυπουργού κλπ.), της πτώσης της κυβέρνησης ή της κόντρας με το «διεφθαρμένο» πολιτικό σύστημα, μένοντας δηλαδή στον πολιτικό αφρό, χωρίς να στοχοποιούνται τα κέρδη, οι πυλώνες του συστήματος (π.χ. ΕΕ), το αστικό κράτος και η καπιταλιστική ιδιοκτησία, που αποτελούν θεμελιώδεις πλευρές.

Η θέση της αντικαπιταλιστικής επανάστασης στο κέντρο της ταξικής πάλης είναι η περισσότερο λησμονημένη και συκοφαντημένη ιδέα στη σύγχρονη αριστερά

Λείπει δηλαδή σε μαζικό επίπεδο η συνολική εναλλακτική στον καπιταλισμό, ο στρατηγικός ορίζοντας του κομμουνισμού. Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ και του «υπαρκτού σοσιαλισμού» το 1990 διαμόρφωσε μαζικά την πεποίθηση πως αυτό το σύστημα δεν αποτελεί εναλλακτική στον καπιταλισμό. Η επιμονή ρευμάτων κομμουνιστικής αναφοράς στην αναπαλαίωση του «υπαρκτού» (όπως το ΚΚΕ) δεν συμβάλλει στην αντεπίθεση του κομμουνιστικού κινήματος στον 21^ο αιώνα, η οποία μπορεί να έρθει με την υπέρβαση όσων οδήγησαν σε στασιμότητα και ήττα. Ταυτόχρονα, τα περισσότερα ΚΚ διαλύθηκαν ή μετεξελίχθηκαν σε διαχειριστικά. Η κομμουνιστική επαναστατική στρατηγική έμεινε πολιτικά «ορφανή», χωρίς συλλογικό διανοούμενο να την προωθεί και να την αναπτύσσει στις σημερινές συνθήκες.

Παράλληλα και στο κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, ο καπιταλισμός απάντησε στα κρισιακά φαινόμενα της δεκαετίας του ΄70 με τον ολοκληρωτικό καπιταλισμό και την καπιταλιστική ανασυγκρότηση της δεκαετίας του ’80 και του ΄90, που οδήγησε και στην αποσυγκρότηση της εργατικής τάξης, η οποία έγινε κοινωνική πλειονότητα μεν, αλλά ταυτόχρονα κατακερματίστηκε με πολλαπλές εργασιακές σχέσεις, κατηγορίες, εθνικότητες κλπ.

Σήμερα ωστόσο βαθαίνει και γίνεται καθολική η εκμετάλλευση και η φτωχοποίηση σε μια ζωή χωρίς νόημα και ελπίδα, κάτι που αποτελεί τον κοινό τόπο των διαφορετικών τμημάτων της εργατικής τάξης, που μπορούν να ενοποιηθούν ξανά στρατηγικά. Η απειλή του πολέμου και της μαζικής μετατροπής της νεολαίας και των μεγαλύτερων σε κρέας για τα κανόνια τους, βλέποντας τη γενοκτονία στη Γάζα, θέτει ξανά επιτακτικά το ερώτημα της επανάστασης ως της μόνης συνολικής απάντησης στον πολεμικό καπιταλισμό.

Στις σημερινές συνθήκες, η επαναστατική κομμουνιστική Αριστερά δεν σνομπάρει την αφύπνιση του κινήματος, καθώς εκεί είναι τα κοινωνικά εργαστήρια για τη διαμόρφωση νέων συνειδήσεων, για τις εξεγέρσεις και τις επαναστάσεις του μέλλοντος. Δεν κάνει αφ’ υψηλού κριτική, ούτε κρατάει αποστάσεις. Αλλά δεν μπορεί να μένει απλά στη συμμετοχή στο κίνημα, έστω και πρωτοπόρα. Απαιτείται ένας συνδυασμός επαναστατικής στρατηγικής και τακτικής παρέμβασης, αναπτύσσοντας την «ικανότητα τη σύνδεσης της στιγμιαίας ρήξης (εξέγερση, αναταραχή, ξεσηκωμός) με τον μακρύ κύκλο της συσσώρευσης ισχύος», με έναν «νέο στρατηγικό επαναστατικό κύκλο» (Λατσαράτο).  Δεν περιμένει μια επαναστατική κατάσταση, που θα έρθει ως φυσικό φαινόμενο και μέχρι τότε οικονομισμός, ζύμωση και εκλογικές εκστρατείες.

Η ανασυγκρότηση της επαναστατικής πολιτικής δεν είναι υπόθεση απλά προθέσεων και αποφάσεων, ούτε μονόπρακτο έργο, αν και βρισκόμαστε σε εποχή πολιτικής επιτάχυνσης ειδικά στην πολεμική περίοδο. Καταρχάς πρέπει να ξαναμιλήσουμε για την απελευθέρωση από τα δεσμά του καπιταλισμού, δηλαδή για τον κομμουνισμό της εποχής μας.

Δεύτερο, να θέσουμε πολιτικά το ζήτημα της επανάστασης. Η Κομμουνιστική Απελευθέρωση στο ιδρυτικό της κείμενο Θέσεις και Προγραμματικές Αρχές τονίζει: «Κέντρο της εργατικής πολιτικής δεν μπορεί παρά να είναι η επαναστατική κατάργηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και η συντριβή του αστικού κράτους για την κατάκτηση της εργατικής εξουσίας – δημοκρατίας. Αυτή ακριβώς η θέση της αντικαπιταλιστικής επανάστασης στο κέντρο της καθημερινής πάλης της εργατικής τάξης -και της εκμεταλλευόμενης πλειονότητας γενικότερα- είναι η περισσότερο λησμονημένη και συκοφαντημένη ιδέα στη σύγχρονη αριστερά, ακόμα και σ’ αυτήν που αναφέρεται στον κομμουνισμό.»

Αγώνες εντός αναγκών και εκτός πλαισίου

Επαναστατική τακτική και πολιτική πρόταση ανατρεπτικού κινήματος

Αρκεί να το θέσουμε; Βεβαίως και δεν αρκεί, αν και αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση, γιατί όταν δεν μπαίνει η επαναστατική αναγκαιότητα δεν μπορεί να υπάρχει και αντίστοιχη συγκέντρωση δυνάμεων. Απαιτείται όμως και η επαναστατική παρέμβαση μέσα στην καθημερινή ταξική πάλη κι αυτό είναι το τρίτο σημείο. Η κλιμάκωση του κινήματος σε περιεχόμενο και μορφές πάλης και ο αυτοτελής αντικαπιταλιστικός πολιτικός αγώνας προωθεί την ανυποχώρητη διεκδίκηση για την ικανοποίηση των αναγκών και δικαιωμάτων εργαζομένων και νεολαίας σε ρήξη με την κυρίαρχη πολιτική, την κυβέρνηση και το κράτος, τους πυλώνες της αστικής κυριαρχίας (ΕΕ και ΝΑΤΟ), αλλά κι ευρύτερα με τα κέρδη και την ιδιοκτησία των καπιταλιστών, αναπτύσσοντας ένα αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα πάλης, που διαμορφώνει όρους για να ανοίξει ο δρόμος για την επαναστατική ανατροπή. Κρίσιμο ζήτημα εδώ είναι η προώθηση στόχων πάλης που είναι κοινωνικά αναγκαίοι, λαϊκά κατανοητοί και ως ρεαλιστικοί, αλλά καπιταλιστικά ανέφικτοι, που οδηγούν σε σύγκρουση με την αστική κυριαρχία.

Τέταρτο, ποια είναι η άμεση πολιτική πρόταση; Δεκαετίες κυριαρχίας του κοινοβουλευτικού ρεφορμισμού και κυβερνητισμού θεωρούν πως πολιτική πρόταση σημαίνει αποκλειστικά μια πρόταση κυβέρνησης. Το ερώτημα πρέπει να αντιστραφεί: Αντί να συζητάμε με ποια κυβέρνηση μπορεί να υπάρξει κάποια ανακούφιση, να δούμε «με ποιους πολιτικούς στόχους, ποια οργάνωση, ποια αποφασιστική κλιμάκωση των ταξικών αγώνων (κυρίως με εξωκοινοβουλευτικό χαρακτήρα) και με ποιο πολιτικό ανατρεπτικό μετασχηματισμό όλων αυτών, η εργαζόμενη πλειονότητα θα απειλήσει την αστική τάξη ώστε να υποχρεωθεί σε μικρές ή μεγάλες υποχωρήσεις, ανεξάρτητα από την κυβέρνηση που θα βρίσκεται στο τιμόνι της αστικής εξουσίας.» (Θέσεις και Προγραμματικές Αρχές της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης).

Η οργάνωση και τα όργανα λαϊκής πάλης

Στο βιβλίο Αν καούμε: Η δεκαετία των μαζικών διαδηλώσεων και η επανάσταση που λείπει (2023), ο αμερικανός δημοσιογράφος Βίνσεντ Μπέβινς, ξεχωρίζει ως βασική αιτία για την αδυναμία να νικήσουν οι εξεγέρσεις ή πολύ περισσότερο να εξελιχθούν σε επαναστάσεις το οργανωτικό πρόβλημα και κυρίως την επιμονή στην οριζόντια σύσταση. «Η ευκολία που συντρίφτηκαν μεγάλα κινήματα, ακόμα κι εξεγερτικά, έχει τις ρίζες της στην αδιαφορία για τη λειτουργία της εξουσίας και για τη στρατηγική και οργανωτική γνώση», σημειώνει από την πλευρά του ο Λατσαράτο. Το οργανωτικό ζήτημα δεν είναι καθόλου δευτερεύον, ανεξάρτητα από τη μερικότητα παραπάνω τοποθετήσεων. Η οικοδόμηση ισχυρών επαναστατικών κομμουνιστικών οργανώσεων, που εκτός των άλλων θα επεξεργάζονται την επαναστατική θεωρία και πείρα είναι πρωταρχικής σημασίας. Το σύγχρονο κομμουνιστικό πρόγραμμα και κόμμα, το αντικαπιταλιστικό μέτωπο και το κίνημα εργατικής χειραφέτησης αποτελούν κρίσιμες εκφράσεις της πρωτοπορίας.

Η επανάσταση δεν γίνεται από ένα κόμμα (αυτό πρέπει να έχει καθοδηγητικό και πρωτοπόρο ρόλο), αλλά από την εργατική τάξη και τα όργανά της. Μιλάμε για όργανα έκφρασης και επιβολής της λαϊκής θέλησης, που είναι ανεξάρτητα και ανταγωνιστικά προς τους αστικούς μηχανισμούς, ευρωπαϊκούς και κρατικούς (κεντρικούς και τοπικούς), και αποτελούν έμβρυα της εργατικής εξουσίας. Τέτοια έμβρυα (συμβούλια, λαϊκές συνελεύσεις, επιτροπές κ.ά.) μπορεί να εμφανίζονται ήδη από σήμερα· γενικεύονται όμως και διαμορφώνονται νέα σε κορυφώσεις της ταξικής πάλης, στους σπασμούς της επαναστατικής κατάστασης και της επανάστασης, στις συνθήκες της «δυαδικής εξουσίας», συγκροτώντας τον αντίπαλο προς την αστική εξουσία πόλο, ως αντιεξουσία, που δεν υπάγεται αλλά αντιπαρατίθεται στην αστική νομιμότητα και εξουσία.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ που κυκλοφόρησε 7-8 Νοεμβρίου

Πηγή – Prin

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕ ΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Ή
ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ ΚΟΝΤΑ ΜΑΣΕΛΚΥΣΤΙΚΑ ΠΑΚΕΤΑ ΓΙΑ 3 - 6 - 12 ΜΗΝΕΣinfo@aftoforo.com | www.aftoforo.com