Απόψεις

Μια παγκόσμια πολιτική αφύπνιση

αναδημοσίευση από τον GuardianΑπό τη Σερβία ως το Μπανγκλαντές και από την Ινδία ως τη Γαλλία, οι νέοι αντιστέκονται στον αυταρχισμό και αλλάζουν το πολιτικό τοπίο Στη Βραζιλία, κινητοποιήθηκαν κατά εκατομμύρια στο διαδίκτυο, μοιράζοντας…

10 Νοεμβρίου 2026 · 10:04

αναδημοσίευση από τον Guardian

Από τη Σερβία ως το Μπανγκλαντές και από την Ινδία ως τη Γαλλία, οι νέοι αντιστέκονται στον αυταρχισμό και αλλάζουν το πολιτικό τοπίο

Στη Βραζιλία, κινητοποιήθηκαν κατά εκατομμύρια στο διαδίκτυο, μοιράζοντας βίντεο και διαδίδοντας memes. Στη Σερβία, διέσχισαν την Ευρώπη με ποδήλατα και έτρεξαν υπερμαραθωνίους για να ακουστεί η φωνή τους.

Και τα δύο κινήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής τον περασμένο μήνα, όταν, στη διάρκεια των προεκλογικών εκστρατειών, απέκτησαν κεντρικό ρόλο στην αντίσταση στον αυταρχισμό. Έφεραν όμως στο φως και ένα ευρύτερο φαινόμενο που εκτυλίσσεται σε όλο τον κόσμο, καθώς κινήματα με πρωταγωνιστές τους νέους αλλάζουν το πολιτικό τοπίο.

«Η Gen Z βγαίνει στο προσκήνιο», δήλωσε η Έρικα Τσένογουεθ, πολιτική επιστήμονας στη Σχολή Κένεντι του Χάρβαρντ. «Είναι απολύτως σαφές ότι ένα σημαντικό μέρος της Gen Z έχει κουραστεί να μένει στο περιθώριο, ενώ τα πολιτικά συστήματα αποτυγχάνουν να ανταποκριθούν στις ανάγκες του».

Οι ερευνητές έχουν καταγράψει τουλάχιστον 25 κινητοποιήσεις σε όλο τον κόσμο στις οποίες έπαιξε ρόλο αυτή η ηλικιακή ομάδα, που περιλαμβάνει χονδρικά τους νέους από 14 έως 29 ετών.

Από το Μπανγκλαντές ως το Βέλγιο και από την Ιταλία ως την Ινδία, η Gen Z, που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, φαίνεται πως έχει βρει τη φωνή της. «Η Gen Z ενδέχεται να βιώνει μια παγκόσμια πολιτική αφύπνιση», έγραψε η Τσένογουεθ σε πρόσφατο δοκίμιό της.

Οι λόγοι που έβγαλαν τους νέους στους δρόμους ποικίλλουν. Άλλοι διαμαρτύρονται για τη διαφθορά και την ανισότητα ευκαιριών, άλλοι διεκδικούν περισσότερες επενδύσεις στην εκπαίδευση, προσιτή στέγη και δράση για την κλιματική κρίση.

Πολλές από τις πρώτες κινητοποιήσεις που προκάλεσαν αίσθηση έγιναν στην Ασία και την Αφρική. Το 2024, οι φοιτητές στην Ντάκα του Μπανγκλαντές έγιναν πρωτοσέλιδο σε όλο τον κόσμο, όταν πέτυχαν αυτό που χαρακτηρίστηκε η πρώτη νικηφόρα επανάσταση με πρωταγωνίστρια τη Gen Z.

Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν με αφορμή έναν νόμο για τις ποσοστώσεις, αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε ευρύτερη έκφραση δυσαρέσκειας απέναντι στην ολοένα πιο αυταρχική διακυβέρνηση της πρωθυπουργού Σεΐχ Χασίνα. Δύο μήνες αργότερα, η Χασίνα παραιτήθηκε και εγκατέλειψε τη χώρα με ελικόπτερο, αφού, όπως μετέδωσε το Associated Press, «την έδιωξαν οι νεαροί διαδηλωτές».

Δύο χρόνια αργότερα και περίπου 6.400 χιλιόμετρα μακριά, φοιτητές πρωτοστάτησαν σε μια άλλη επανάσταση, στη Σερβία. Αντιστάθηκαν σε μια κυβέρνηση που έσφιγγε σταθερά τον κλοιό γύρω από τα μέσα ενημέρωσης και γέμιζε τους θεσμούς με κομματικά πιστούς.

Στα τέλη του περασμένου μήνα, το φοιτητικό κίνημα της Σερβίας πέρασε από τους δρόμους στα κέντρα της εξουσίας, καθώς επικράτησε στις εκλογές έναντι του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και έβαλε τέλος στα 14 χρόνια διακυβέρνησης του κόμματός του.

Οι φοιτητές και οι νέοι βρίσκονται εδώ και καιρό στην πρώτη γραμμή των αγώνων για αλλαγή, έγραψαν πρόσφατα οι αναλυτές Κέιτ Νταλέρ και Σεμπάστιαν Ντίτγκεν, αναφέροντας ως παραδείγματα το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ και την Αραβική Άνοιξη του 2011.

«Αυτό που ξεχωρίζει στο σημερινό κίνημα είναι η υποδομή της κινητοποίησης. Το TikTok και το X ενισχύουν τη δυσαρέσκεια και επιταχύνουν τη διάδοσή της. Οι διακομιστές του Discord και οι ομαδικές συνομιλίες επιτρέπουν τον αποκεντρωμένο σχεδιασμό. Τα εικονικά ιδιωτικά δίκτυα και η αναδημοσίευση του ίδιου περιεχομένου σε πολλαπλά σημεία βοηθούν τους διοργανωτές να παρακάμπτουν τις διακοπές πρόσβασης στο διαδίκτυο», ανέφεραν.

Αυτός ο ισχυρός συνδυασμός, των νέων στους δρόμους και της δράσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συνέβαλε στην ανατροπή που έφερε τη νίκη του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα στις προεδρικές εκλογές της Βραζιλίας τον περασμένο μήνα. Η βαριά ήττα του στον πρώτο γύρο από τον δεξιό γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρου είχε προκαλέσει απογοήτευση στην Αριστερά της χώρας.

Το κλίμα άλλαξε όταν φοιτητές του Ομοσπονδιακού Πανεπιστημίου Φλουμινένσε οργάνωσαν πορεία υπέρ του Λούλα, πυροδοτώντας ένα κύμα ανάλογων δράσεων σε όλη τη χώρα. Λίγο αργότερα, ο 42χρονος βουλευτής και σύμμαχος του Λούλα Αντρέ Ζανόνες δημιούργησε στο WhatsApp ένα κανάλι με το όνομα «Ο στρατός του Λούλα», το οποίο προσέλκυσε εκατομμύρια ανθρώπους που ήθελαν να βοηθήσουν στη διάδοση περιεχομένου υπέρ του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το βράδυ της νίκης του, ο Λούλα αναγνώρισε τη δύναμή τους. «Θέλω να ευχαριστήσω τους νέους της Βραζιλίας για τη γενναιοδωρία τους, που βγήκαν στους δρόμους για να υπερασπιστούν τη δημοκρατία», είπε.

Ορισμένοι πολιτικοί επιδίωξαν εξαρχής την ενεργό συμμετοχή της Gen Z. Στις ΗΠΑ, η εκστρατεία του Ζοχράν Μαμντάνι για τη δημαρχία της Νέας Υόρκης συνδύασε την επιδέξια χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με ένα δίκτυο περίπου 50.000 εθελοντών, με τους νέους στον πυρήνα του. Οι New York Times έγραψαν ότι «ο εθελοντισμός στην εκστρατεία του κ. Μαμντάνι έγινε βάλσαμο» για τους νέους της Νέας Υόρκης, καθώς η εκστρατεία έγινε χώρος τόσο κινητοποίησης όσο και κοινωνικοποίησης.

Η ανάγκη αυτή αντανακλούσε τον κόσμο μέσα στον οποίο ενηλικιώθηκαν πολλοί νέοι της Gen Z. Έναν κόσμο που τον διχάζουν συγκρούσεις όπως ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα, όπου η κλιματική κρίση οξύνεται και ο εθνικισμός ενισχύεται, ενώ οι κανόνες που διαμόρφωσαν τη διεθνή τάξη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο διαβρώνονται.

Τις τελευταίες εβδομάδες, κινητοποιήσεις με πρωταγωνιστές τους νέους εξαπλώνονται στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, μαθητές διεκδικούν καλύτερες συνθήκες στα σχολεία τους, ενώ στην Ισπανία νέοι έστησαν σκηνές για να διεκδικήσουν προσιτή στέγη. Στη Γερμανία, χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους κατά της ακρίβειας, ζητώντας περισσότερες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την υγεία και τη δράση για το κλίμα. Την κινητοποίηση οργάνωσε μια ομάδα που ονομάζεται Gen Z regelt!, δηλαδή «Η Gen Z θα το αναλάβει!».

Οι αναλυτές έσπευσαν να επισημάνουν τη σύνδεση ανάμεσα στις κινητοποιήσεις. «Οι λόγοι διαφέρουν, αλλά η σπίθα είναι η ίδια, η διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου», δήλωσε στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera η Αράντσα Γκονθάλεθ, κοσμήτορας της Σχολής Διεθνών Υποθέσεων του Παρισιού. «Στην Ευρώπη έχει καταρρεύσει η ιδέα ότι οι οικονομίες παράγουν ευημερία και κοινωνική ισότητα».

Μια ανάλογη απογοήτευση διατρέχει το κίνημα της «Κατσαρίδας» στην Ινδία. Ξεκίνησε ως διαδικτυακή σάτιρα και εξελίχθηκε σε μαζική κινητοποίηση απέναντι στην αυταρχική κυβέρνηση του Ναρέντρα Μόντι. Με κινητήρια δύναμη τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ρίζες στα δημοκρατικά ιδεώδη, το κίνημα έδειξε τη δύναμή του αυτό το καλοκαίρι, όταν οι διαδηλώσεις του ανάγκασαν τον υπουργό Παιδείας της χώρας να παραιτηθεί. […]

«Επειδή αμφισβητούν την κατανομή της οικονομικής και πολιτικής ισχύος, οι κινητοποιήσεις με πρωταγωνίστρια τη Gen Z αντιμετωπίζονται σταθερά με κρατική βία», ανέφερε σε πρόσφατη ανάλυσή της η Civicus, μη κερδοσκοπική οργάνωση που παρακολουθεί την κατάσταση των ελευθεριών της κοινωνίας των πολιτών ανά τον κόσμο. Η οργάνωση συνέδεσε τη βία κατά των νεαρών διαδηλωτών με το γεγονός ότι βάζουν στο στόχαστρο συστήματα και θεσμούς που για χρόνια θεωρούνταν δεδομένοι.

Στο Μαρόκο, περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι διώχθηκαν ποινικά και πολλοί καταδικάστηκαν σε βαριές ποινές φυλάκισης, μετά τις κινητοποιήσεις του 2025 με την ονομασία Gen Z 212. Το κίνημα έστρεψε τα πυρά του κατά των αξιωματούχων για τη διαφθορά, την εγκατάλειψη των δημόσιων υπηρεσιών και την έλλειψη ευκαιριών. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στο Μεξικό, κινητοποιήσεις νέων κατά της διαφθοράς και της εγκληματικότητας οδήγησαν σε συγκρούσεις με την αστυνομία και δεκάδες συλλήψεις.

Η έκβαση των δύο κινημάτων δείχνει πόσο διαφέρει από περίπτωση σε περίπτωση η επιτυχία των κινητοποιήσεων της Gen Z. Κάποιες φορές, όμως, η οργάνωση που χτίζεται σε μια κινητοποίηση δίνει τη βάση για τις επόμενες. Στις ΗΠΑ, μεγάλο μέρος της σημερινής οργάνωσης των νέων διαμορφώθηκε μέσα από το φοιτητικό κίνημα αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη, που συνοδεύτηκε από χιλιάδες συλλήψεις, αποβολές και προσωρινούς αποκλεισμούς από τις σπουδές. Πολλά ιδρύματα θέσπισαν κανόνες που περιορίζουν τις διαμαρτυρίες, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης περιστολής των ακαδημαϊκών ελευθεριών στις πανεπιστημιουπόλεις.

Οι φοιτητές, ωστόσο, συνέχισαν να διεκδικούν αλλαγές. Τον περασμένο μήνα, εκατοντάδες φοιτητές στη Βόρεια Καρολίνα πορεύτηκαν μέσα στη ζέστη ως τις κάλπες, όταν οι αρμόδιες αρχές αρνήθηκαν να ορίσουν εκλογικό τμήμα στο ιστορικά μαύρο πανεπιστήμιό τους. Χιλιάδες άλλοι σε όλη τη χώρα αντέδρασαν στην υπόθεση των «Επτά του Κορνέλ» με αποχές από τα μαθήματα, διαδηλώσεις και καταλήψεις.

Όπως σημείωσε η Έρικα Τσένογουεθ της Σχολής Κένεντι του Χάρβαρντ, το πρόσφατο κύμα κινητοποιήσεων με πρωταγωνιστές τους νέους ενδέχεται να σηματοδοτεί την αρχή μιας «βαθιάς αλλαγής γενιάς στην παγκόσμια πολιτική», που θα μπορούσε να ανακόψει τη διεθνή τάση δημοκρατικής οπισθοδρόμησης. […]

Πηγή – Εποχή

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ