«Αίτημα»: Το νέο βιβλίο της Άντζελας Δημητρακάκη και του Δημήτρη Κεχρή

Το νέο βιβλίο της Άντζελας Δημητράκη και του Δημήτρη Κεχρή που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος είναι μια υβρδική σύνθεση λόγου και εικόνας για το πως το καθημερινό και το γνώριμο γίνεται αλλόκοτο. Αποτελείται από 26 μικροδιηγήματα εμπνευσμένα από τον εγκλεισμό κατά την πανδημία.

Γιατί και πώς αξίζει να διασωθεί από τη λήθη ένα βαθύ κοινωνικό τραύμα που οδήγησε σε κενό και απώλεια, σε κάθε μορφή αποξένωσης που βιώθηκε από τους συγγραφείς και την κοινότητα που τους περιέβαλε; Μπορεί άραγε ένα τέτοιο πόνημα να δράσει ως κάθαρση λυτρωτική του πανικού και του τρόμου που προκάλεσε ο εγκλεισμός κατά την πανδημία του κορωνοϊού; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που εγείρονται όταν κανείς διαβάσει προσεκτικά το βιβλίο Αίτημα της Άντζελας Δημητράκη και του Δημήτρη Κεχρή, ένα υβριδικό είδος μεταξύ λόγου και εικόνας.

Το Αίτημα, δηλώνουν, «επεξεργάζεται την αίσθηση του αλλόκοσμου της δυσκολίας αποδοχής της πραγματικότητας που σήμανε για πολλούς ανθρώπους, και σίγουρα για εμάς, η πρώτη καραντίνα ως διαχείριση της υγειονομικής κρίσης του νέου κορονοϊού» (σελ. 80)

Πράγματι, αν καταδυθούμε στα κείμενα και τις φωτογραφίες, αυτό που διακρίνουμε είναι το βαθύ ξάφνιασμα και την ανατρεπτική σύγχυση που έφερε στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων ένα τόσο μεγάλο γεγονός. Η καθημερινή εμπειρία μεταβάλλεται ριζικά και το οικείο και το γνώριμο, όπως το σπίτι μας, μετατρέπεται σε αλλόκοσμο και αλλόκοτο. Όπως και στον Ερωτόκριτο: «Μα όλα για μένα σφάλασι και πάσιν άνω κάτω/ για με ξαναγεννήθηκεν η φύση των πραμάτω».

Όποιος ξεφυλλίσει απλώς το βιβλίο αιχμαλωτίζεται από τις υποβλητικές ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Δημήτρη Κεχρή που απομνημειώνουν μια βιωμένη πραγματικότητα απουσίας, απώλειας και κενού. Σπασμένα αυτοκίνητα, άδειοι χώροι, πολυκατοικίες χωρίς ανθρώπους, εγκαταλελειμμένες αγορές, άδεια τρένα, τοπία δηλαδή χωρίς κίνηση και μορφές, αιωρούμενα σε μια άχρονη διάσταση που δεν εμψυχώνεται από την ανθρώπινη ανάσα και παρουσία. Παρολ’ αυτά ένα άσπρο άλογο (σελ. 70) γίνεται η συμβολική συνεκδοχή της ικανότητας του νου να ονειρεύεται και να ελπίζει. «Ψυχή βαθειά Μανώλη Γλέζο» διαδηλώνει ένα σύνθημα σε έναν έρημο δρόμο, με την εικόνα του να υποτυπώνει την δύναμη της ανθρώπινης ύπαρξης να μην υποκύπτει στον καταναγκασμό, να μην παραδίδεται χωρίς μάχη, ακόμα και όταν όλα φαίνονται χαμένα.

«Καθοδηγούμενες» από αυτές τις απο-καλυπτικές εικόνες οι «λέξεις» της Άντζελας Δημητράκη. Κατανεμημένες σε 26 μικροδιηγήματα με τίτλους που παραπέμπουν μάλλον σε δοκίμια, συμπληρώνουν το «Αίτημα» του τίτλου, όπως : για διαδρομή (στη Νέα Κοινή Εποχή), για ταυτοποίηση και αξιολόγηση των κινδύνων, για την Πρώτη Ωκεάνια Ησυχία,για φαντασιακή ολοκλήρωση (αίσθημα σκοπού), για ζωή χωρίς ηγεμονία, για ετοιμότητα…

Ο συνδυασμός τους δημιουργεί ένα ιδιαίτερο ύφος: καθημερινός και δοκιμιακός λόγος, ακριβολογία και μεταφορά, επιστημονικό και προφορικό λεξιλόγιο συγγυμνάζουν όλες τις αισθήσεις και τον νου. Η ειρωνεία και το χιούμορ που διαπερνούν το βιβλίο χλευάζουν αποκαλύπτουν αποσυμπιέζουν τη φορτισμένη συνθήκη – οικονομική, πολιτική, κοινωνική – που αναδεικνύεται. Γίνονται τρόποι αναστοχασμού της. Η φαντασία – ως διεργασία της σκέψης – και η φαντασίωση – ως προβολή της επιθυμίας – αποτελούν τις διαφυγές από τον περίκλειστο κι εγκλωβισμένο κόσμο της περιόδου. Τα υλικά των εικόνων και των μεταφορών αναδεικνύουν συχνά μια ψυχρή, απόκοσμη ατμόσφαιρα όπως εκείνη των δυστοπικών φιλμ.

 Το κείμενο τονίζει την πρωταρχική ανάγκη του ανθρώπου για διαπροσωπικό διάλογο, ακόμα και κάτω από συνθήκες χωρίς νόημα και λογική, κάτω από το φάντασμα μιας «Νέας Κοινής Εποχής «που είναι φτιαγμένη από απειλές.» (σελ. 13)· μιας εποχής που κιβδηλεύει όλον τον εσωτερικό κόσμο των ανθρώπων αφού τους αποξενώσει από τον εξωτερικό κόσμο των έργων και των σχέσεων· αφού τους κάνει «άλλους», τους αλλοτριώσει .

Η δύναμη του λόγου ωστόσο διατηρεί μέσα σε όλη την ερήμωση και καταστροφή την δυνατότητα να σκέφτεσαι διαφορετικά, να μην υποτάσσεσαι στα γεγονότα, να μην αποδέχεσαι το δεδομένο. «Προσπάθησε. Τίποτα δεν θα έχει ηττηθεί. Τίποτα δεν έχει διαγραφεί. Ποτέ δεν θα φύγω για το κέντρο της Γης όσο με ψάχνεις. Μη φοβηθείς τη μοναξιά στο πέρασμα – είναι προσωρινή, αθώα, ειλικρινής, και την έχω δασκαλέψει να σου λέει «σ’ αγαπώ» (σ. 78). Μέσα από τον τρόμο και τον πανικό αναδύεται και πάλι χωρίς δισταγμό η μεγάλη κατάφαση όπως δηλώνεται από μια απλή και συνηθισμένη έκφραση, το ταπεινό και ωστόσο μεγαλειώδες «σ’ αγαπώ».

Η εποχή του κορωνοϊού υπήρξε – μεταξύ άλλων – μια εποχή σιωπής και αποσιώπησης. Το λόγια του βιβλίου θέτουν ξανά και ξανά το αίτημα μια εγρήγορσης, μια διαρκούς επαγρύπνησης ενώ οι εικόνες του δομούν την παρουσία μιας ελπίδας εκεί που φαινομενικά κυριαρχούν η απόκρυψη και η υπεκφυγή.

Το Αίτημα θέτει στον αναγνώστη του ανάλογα αιτήματα με εκείνα που βρίσκουμε σε βιβλία όπως τον «Φωτεινό θάλαμο» του Roland Barthes ή μερικά μυθιστορήματα του John Berger ή τις όψιμες μυθοπλασίες του W.G Sebald. Είναι βιβλίο ρηξικέλευθο και αποκαλυπτικό, γιατί ανοίγει νέους δρόμους στη γραφή μιας εποχής κορεσμένης από εικόνες αλλά πάντα διψασμένης για τον απελευθερωτικό λόγο και την απολυτρωτική πράξη.

Αιμιλία Καραλή

Πηγή – Prin

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy