Έλενα Αγαθοκλέους: Απώτερος στόχος είναι μια γειτονιά που δεν θα χρειάζεται ένα φεστιβάλ για να συναντηθεί

Συναντήσεις/ Φωτογραφία: Δανάη Κουδουνά

Ο Αντὠνης Γεωργίου συναντά την Έλενα Αγαθοκλέους επιμελήτρια του Φεστιβάλ «Η γειτονιά του Σίνε Βὀλος» που πραγματοποιείται για τρίτη χρονια στη Λεμεσό από τις 4 μέχρι τις 8 Νοεμβρίου 2026.

Τι αποκομίσατε από τις δύο προηγούμενες διοργανώσεις του Φεστιβάλ, τόσο ως διοργανωτές  όσο και ως άνθρωπος που έρχεται σε επαφή με τη γειτονιά και τους κατοίκους της; 

Η εμπειρία των δύο προηγούμενων διοργανώσεων ήταν συναρπαστική. Η γειτονιά του Σίνε Βόλος δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό σημείο μέσα στη Λεμεσό, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός με πυκνή μνήμη και ανοιχτά θέματα.  

Μαζί με τον Θεόδωρο Κούρο, την Ελένη Πασιά και την Κωνσταντίνα Peter, μοιραζόμαστε την αρχή ότι η τέχνη και ο διεπιστημονικός χαρακτήρας του εγχειρήματος δεν μπορούν να λειτουργούν ως εξωτερικός επισκέπτης, αλλά οφείλουν να χτίζουν σχέσεις εμπιστοσύνης σε βάθος χρόνου. Και η αλήθεια είναι πως δεν βιαζόμαστε.   Χρονιά με τη χρονιά αναπτύσσουμε και εξελίσσουμε τη μεθοδολογία μας, χτίζοντας πάνω σε ό,τι έχει ήδη προηγηθεί. Μέσα από αυτή τη διαδικασία δυναμώνει ουσιαστικά το τοπικό δίκτυο με τους κατοίκους και τους φορείς της γειτονιάς, αλλά ταυτόχρονα διευρύνονται και οι συνέργειες με ακαδημαϊκούς, καλλιτεχνικούς και θεσμικούς συνεργάτες.  

Άλλαξε ή επιβεβαίωσε κάτι στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε τη συγκεκριμένη περιοχή ;

Αυτό που επιβεβαιώνεται διαρκώς είναι ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της περιοχής: μια γειτονιά διαμορφωμένη από ανθρώπους με διαφορετικές αφετηρίες και μνήμες, η οποία ταυτόχρονα συναντά τη νέα, ταχέως και άνιση μεταβαλλόμενη πραγματικότητα της πόλης. Το φεστιβάλ δεν επιβάλλει περιεχόμενο, αλλά λειτουργεί ως ανοιχτή πλατφόρμα συνδιαμόρφωσης.

Η φετινή θεματική «Μετακινήσεις και διαδρομές» πώς προέκυψε και πώς θα αναδειχθεί μέσα από το πρόγραμμα;

Η επαφή με τους ανθρώπους της δυτικής Λεμεσού αναδεικνύει διαρκώς την ανάγκη να ακουστούν οι ιστορίες τους, οι αφανείς διαδρομές και οι εμπειρίες που καθόρισαν τον τόπο. Αυτή ακριβώς η ανάγκη τροφοδοτεί και το Αρχείο Ιστοριών της Γειτονιάς, μια κοινή πρωτοβουλία του ΜΙΤΟΣ με το Εργαστήριο Εθνογραφικής Έρευνας του ΤΕΠΑΚ για τη συλλογή και διάσωση αυτής της προφορικής μνήμης.  

Οι «μετακινήσεις και διαδρομές» είναι μια ευρύτερη θεματική που μας απασχολεί σταθερά κάθε χρόνο, καθώς προκύπτει οργανικά από την ίδια τη φύση της περιοχής. Η φετινή εστίαση διαμορφώθηκε μέσα από συζητήσεις με τον Θοδωρή Κούρο και μεταφράζεται κυριολεκτικά και μεταφορικά στο πρόγραμμα: από φυσικές διαδρομές στον χώρο μέχρι εσωτερικές, συναισθηματικές μετατοπίσεις.  

Αυτό αποτυπώνεται στα διαγενεακά εργαστήρια «Υφαίνοντας Διαδρομές» σε επιμέλεια της Ιζαμπέλλας Μαρίας Αχιλλέως, στον ιστορικό περίπατο στα Τσιφλικούδια με τον αρχιτέκτονα Φειδία Παυλίδη, αλλά και σε δράσεις που αγγίζουν τον εκτοπισμό και τη μνήμη, όπως το «Upshot» με το PIFF και οι αφηγήσεις από τον τουρκοκυπριακό μαχαλά. Παράλληλα, τα εθνογραφικά ντοκιμαντέρ γυναικών και οι παρεμβάσεις στο πάρκο συνδέουν τις ατομικές διαδρομές με το σύνολο της γειτονιάς. 

Η γειτονιά του Σίνε Βόλος δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό σημείο , αλλά ένας ζωντανός οργανισμός με πυκνή μνήμη και ανοιχτά θέματα

Το φεστιβάλ δεν επιβάλλει περιεχόμενο, αλλά λειτουργεί ως ανοιχτή πλατφόρμα συνδιαμόρφωσης

Η εμπλοκή της γειτονιάς βασίζεται στη συνδημιουργία και όχι στην παθητική συμμετοχή

Γίνεται μια συνειδητή προσπάθεια το φεστιβάλ να μην είναι ένα πυροτέχνημα που συμβαίνει μία φορά τον χρόνο

Φτάνοντας στην τρίτη διοργάνωση, μπορούμε να πούμε ότι το Φεστιβάλ έχει πλέον καθιερωθεί;

Δεν θεωρώ ότι το φεστιβάλ έχει «καθιερωθεί»· οι κοινοτικές δράσεις, όπως τις αντιλαμβανόμαστε, χρειάζονται χρόνο. Στην τρίτη διοργάνωση απλώς εμβαθύνει σταθερά η σχέση μας με μια πολύ ετερόκλητη γειτονιά. Αυτό που με συγκινεί προσωπικά είναι όταν διαφορετικές ταυτότητες καταφέρνουν να συνυπάρξουν, ή όταν επιτέλους κάτι γίνεται λίγο πιο εύκολο και μαλακό.

Δεν αξιολογούμε το εγχείρημα με ποσοτικά κριτήρια ή προσδοκίες μαζικότητας. Είτε πρόκειται για μια θεατρική δράση είτε για ένα εργαστήρι ή μια δομημένη συζήτηση στον καφενέ, η βαρύτητα είναι ακριβώς η ίδια: το ζητούμενο παραμένει η ουσιαστική συνάντηση.

Με ποιους τρόπους εμπλέκετε τους ανθρώπους και τους φορείς της γειτονιάς, όχι μόνο ως κοινό, αλλά και στη διαμόρφωση ή την υλοποίηση των δράσεων;

Η εμπλοκή της γειτονιάς βασίζεται στη συνδημιουργία και όχι στην παθητική συμμετοχή. Οι κάτοικοι και οι τοπικοί φορείς είναι συνδιαμορφωτές του περιεχομένου.

Οι δράσεις φιλοξενούνται σε φυσικούς χώρους της κοινότητας: στο καφενείο Γιαπούνα, στο Σωματείο Βαβυλάς, στην Αναγέννηση, στην αυλή του Κοινωνικού Παντοπωλείου, στο πάρκο, σε μια αυλή. Κάτοικοι μοιράζονται γνώσεις, δεξιότητες και μνήμες, όπως το εργαστήρι φερβολιτέ σε αυλή ιδιωτικού σπιτιού, το εργαστήρι τσιφτετελιού από το Σωματείο Ρομά, αλλά και το παζαράκι χειροτεχνίας στην οδό Φιλελλήνων.

Παράλληλα, οι τοπικοί θεσμοί συμμετέχουν ενεργά, ενδεικτικά αναφέρω: η Α΄ Αστική Σχολή, το Παττίχειο Κέντρο Ενηλίκων και το Κοινοτικό Νηπιαγωγείο εμπλέκονται σε εκπαιδευτικά εργαστήρια κεραμικής και διαγενεακής χαρτογράφησης, ενώ οι Urban Gorillas μεταμορφώνουν την αυλή του Ιδρύματος Ιθάκη σε κοινοτικό κήπο. Η συνεργασία με το μάθημα «Πολυτροπική Ανθρωπολογία» του Τμήματος Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου -ΤΕΠΑΚ αποτυπώνει αφηγήσεις γυναικών κατοίκων σε τέσσερα μίνι ντοκιμαντέρ, ενώ η Ανοικτή Σκηνή της Κυριακής ενώνει τη Φιλαρμονική του Δήμου, με χορωδίες, σχολεία και συλλόγους σε μια κοινή εμπειρία.

Πώς διατηρείται η επαφή με τη γειτονιά ανάμεσα στις διοργανώσεις; Υπάρχουν συνεργασίες,  δράσεις ή έστω απλές επαφές  που συνεχίζονται πέρα από το πενθήμερο του φεστιβάλ;

Γίνεται μια συνειδητή προσπάθεια το φεστιβάλ να μην είναι ένα πυροτέχνημα που συμβαίνει μία φορά τον χρόνο, αλλά να διατηρείται μια ενεργή παρουσία στη γειτονιά.Γι’ αυτό συνδυάζουμε παράλληλα ευρωπαϊκά και ερευνητικά προγράμματα. Μέσα από το Erasmus+ «Εκπαίδευση για Συνεκτικές Γειτονιές» με το Association for the Earth υλοποιούμε εργαστήρια και ανταλλαγές σε Κύπρο και Πολωνία, ενώ με το Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου-ΤΕΠΑΚ συνεργαζόμαστε σταθερά για το Αρχείο Ιστοριών της Γειτονιάς.

Αυτή η διαδικασία απλώνεται σε προ- και μετα-φεστιβαλικές φάσεις: από τα διαγενεακά εργαστήρια και τη δράση με τους Urban Gorillas στο Ίδρυμα Ιθάκη, μέχρι τη δημιουργία του ψηφιακού βιβλίου για τον Τουρκομαχαλλά και τις δημόσιες προβολές στο Ξυδάδικο.

Ποιος είναι τελικά ο μακροπρόθεσμος στόχος του Φεστιβάλ; Επιδιώκει μια διαφορετική συνάντηση της κοινωνίας με την τέχνη, αλλά και μια ουσιαστική αλλαγή στις συνθήκες ζωής και στη σχέση των ανθρώπων με τη γειτονιά τους;

Η τέχνη είναι το εργαλείο για να συναντηθούμε και να ανοίξουμε ουσιαστικές συζητήσεις. Δεν τρέφουμε αυταπάτες ότι ένα φεστιβάλ λύνει δομικά προβλήματα. Η ουσιαστική αλλαγή ξεκινά όταν ο κάτοικος ξαναβλέπει το πάρκο ή τον δρόμο ως δικό του χώρο έκφρασης, συνύπαρξης και ανήκειν. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η φιλοδοξία και το νόημα αυτής της διαδρομής: ίσως ο απώτερος στόχος να είναι μια γειτονιά που δεν θα χρειάζεται πια ένα φεστιβάλ για να συναντηθεί, γιατί θα το κάνει ήδη μόνη της.

Επικοινωνία & γενικές πληροφορίες:
+357 97 879793
www.mitos.org.cy
 Instagram: @mitos_org

Διοργάνωση: Κέντρο Παραστατικών Τεχνών ΜΙΤΟΣ
Επιμελήτρια του Φεστιβάλ είναι η Έλενα Αγαθοκλέους σε συν-σχεδιασμό με τον Θοδωρή Κούρο, την Κωνσταντίνα Peter και την Ελένη Πασιά.
Σε συνεργασία με: Εργαστήριο Εθνογραφικής Έρευνας Τμήματος Επικοινωνίας & Σπουδών Διαδικτύου ΤΕΠΑΚ

Πηγή – Διάλογος