Η γενιά που τα έχει χάσει όλα ετοιμάζεται να κυβερνήσει τη Σερβία

Η «Φοιτητική Λίστα» ήταν ο μεγάλος νικητής των εκλογών που κάλεσε ο υπερόπτης Αλεξάνταρ Βούτσιτς, γιατί πίστευε πως ελέγχει τα πάντα.

Αποδείχθηκε πως οι Σέρβοι και δη η Gen Z της χώρας είναι πολύ πιο τολμηρή από ό,τι πίστευε ο ηγέτης τους και κυρίαρχος της πολιτικής σκηνής της χώρας επί 14 συναπτά έτη.

Παρεμπιπτόντως, σε 12 μήνες η χώρα έχει προεδρικές εκλογές και το πιθανότερο είναι ο Βούτσιτς να κάνει αντεπίθεση.

Έως τότε το πιο ιδιόμορφο κοινοβούλιο της ιστορίας προλαβαίνει να κάνει πολλά από όσα θέλει. Όχι όλα, με τον Ζάρκο Κόρατς, ψυχολόγο, έξι φορές μέλος του σερβικού Κοινοβουλίου, εκ των ιδρυτών της Σοσιολδημοκρατικής Ένωσης της χώρας και υπηρεσιακός Πρωθυπουργός, μετά τη δολοφονία του Ζόραν Τζίντζιτς να εξηγεί τι χρειάζεται για να ξεριζώσεις ένα σύστημα δεκαετιών που λυμαίνεται μια χώρα.

Το βέβαιο είναι πως οι φοιτητές έχουν το μαχαίρι και το καρπούζι στα χέρια τους και από τη θεωρία (το πρόγραμμα έχει όσα ονειρεύεται ο μέσος πολίτης αυτού του κόσμου, δίχως να αναφέρει και πώς θα γίνουν) πρέπει να περάσουν στην πράξη.

Από την 1η Νοεμβρίου του 2024 και την κατάρρευση στεγάστρου στο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, όπου έχασαν τη ζωή τους 16 άνθρωποι έως τις πρόσφατες εκλογές, φοιτητές έβγαιναν καθημερινά στους δρόμους.

Διαδήλωναν ειρηνικά, ζητώντας να αποδοθούν ευθύνες.

«Η κυβέρνηση όμως, όπως το νομικό σύστημα και τα δικαστήρια τις απέφευγαν» λέει ο Ζάρκο Κόρατς, «μπήκαν κάποιοι στη φυλακή, αλλά αποφυλακίστηκαν λίγες ημέρες αργότερα.

Οι φοιτητές ένιωσαν πραγματικά δυσαρεστημένοι βγήκαν στους δρόμους, αρχικά για να διαμαρτυρηθούν για τη διαφθορά.

Η κυβέρνηση συνέχισε να προσποιείται πως δεν φέρει ευθύνη και να αρνείται ότι εμπλέκονταν στο τραγικό συμβάν υπουργοί και άλλα στελέχη της. Το αφήγημα της ήταν πως η εν λόγω σιδηροδρομική γραμμή πάει στα ουγγρικά σύνορα, μέσω του Νόβι Σαντ -ναι μεν, περνάει από τη Σερβία, αλλά δεν είναι σερβική 100%-, ενώ ο σταθμός όπου έγινε το δυστύχημα κατασκευάστηκε από Κινέζους.

Κάπως έτσι, οι φοιτητές συνέχισαν να διαμαρτύρονται απόλυτα ειρηνικά, δίχως βία. Πήγαιναν σε διάφορα μέρη της χώρας, από πόλεις έως μικρά χωριά όπου δεν πατάει κανείς, περπατούσαν παντού και έκαναν τις χαρακτηριστικές μεγάλες πορείες.

Υπάρχει μια φωτογραφία μια ηλικιωμένη γυναίκα που στεκόταν μπροστά στο σπίτι της, σε ένα πολύ μικρό χωριό όπου δεν υπάρχουν νέοι άνθρωποι, με λίγα μήλα στα χέρια. Τα έδινε στους φοιτητές, οι οποίοι την αγκάλιαζαν.

Ήταν πραγματικά πολύ συγκινητικά όσα συνέβαιναν. Σε ορισμένους δήμους δεν τους επέτρεπαν να διανυκτερεύσουν σε γυμναστήρια ή άλλους δημοτικούς χώρους, όπως σχολεία. Κοιμούνταν λοιπόν, στους δρόμους. Ο κόσμος τους έδινε στρώματα από τα σπίτια του και οι φοιτητές κοιμούνταν σε αυτά.

Γενικά, όπου πήγαιναν οι άνθρωποι τους στήριζαν. Όχι οι δήμοι ή οι διευθυντές σχολείων κλπ.».

Ενίοτε χρησιμοποιούσαν και ποδήλατα. Διοργάνωσαν μάλιστα, και μαραθώνιους, ενώ έφτασαν έως το Στρασβούργο και τις Βρυξέλλες.

«Πρέπει να πω ότι τους θαυμάζω, καθώς για δυο χρόνια δεν σταμάτησαν ούτε για μια ημέρα τις ειρηνικές τους πορείες. Ήταν πραγματικά επίμονοι.

Ήταν μια πολύ αυθόρμητη, αλλά πολύ καλά οργανωμένη δραστηριότητα».

«Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αστυνομία ήταν αρκετά βάναυση απέναντί τους. Μερικές φορές κάποιοι από τους φοιτητές ξυλοκοπήθηκαν, μολονότι ήταν απολύτως μη βίαιοι. Δεν αντιδρούσαν. Επέμεναν πως η διαμαρτυρία τους είναι ειρηνική».

Η βασική προϋπόθεση για τους υποψήφιους των Φοιτητών

Δυο μήνες πριν συμπληρώσουν οι φοιτητές δυο απρόσκοπτα χρόνια στους δρόμους και συγκεκριμένα, στις 9 Σεπτεμβρίου του 2026 ο Βούτσιτς προκήρυξε πρόωρες εκλογές και υπέγραψε το διάταγμα για τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης.

Οι εκλογές ορίστηκαν για τις 25/10.

Αμέσως οι φοιτητές κατέθεσαν τη λίστα με τους υποψηφίους. Ήταν όσοι και οι έδρες του κοινοβουλίου: 250.

«Η λίστα τους ήταν ένα πολύ ενδιαφέρον πράγμα. Δεν έχουν ηγέτη, γιατί αποφάσισαν πως δεν θέλουν κανέναν ηγέτη.

Έχουν λοιπόν κάποιου είδους συλλογική ηγεσία, την οποία γνωρίζουν μόνο οι ίδιοι. Για να καταλήξουν στους 250 υποψηφίους, ψήφισαν όλες οι σχολές τις Σερβίας, όχι μόνο στο Βελιγράδι ή το Νόβι Σαντ.

Υποψήφιοι λοιπόν, ήταν κάθε λογής άνθρωποι. Πολλοί ακαδημαϊκοί, αλλά όχι απαραίτητα μόνο ακαδημαϊκοί. Υπήρχαν δικηγόροι, γιατροί, όπως και επαγγελματίες πολλών άλλων ειδικοτήτων.

Για τις υποψηφιότητες, υπήρχε μόνο μια προϋπόθεση που ήταν ασυνήθιστη: αποκλείονταν όσοι είχαν ασχοληθεί ποτέ με την πολιτική».

Παρεμπιπτόντως, σε αντίθεση με ό,τι ισχύει στα ελληνικά πανεπιστήμια σε επίπεδο κομματικοποίησης, στη Σερβία τέθηκε αυτός ο μοναδικός όρος: κανένας υποψήφιος να μην έχει σχέση με κόμματα.

Στις εκλογές λοιπόν, η “Φοιτητική Λίστα” κέρδισε 140 έδρες.

«Πρέπει να δούμε τι είδους άνθρωποι είναι. Κάποιους τους ξέρω, άλλους δεν τους έχω ακούσει ποτέ στη ζωή μου. Θα μπουν λοιπόν, τώρα στο κοινοβούλιο και θα εκλέξουν κυβέρνηση κάποια στιγμή. Ακόμα δεν έχει συγκληθεί η συνεδρίαση του νέου κοινοβουλίου».

«Η συνταγματική προθεσμία είναι τρεις μήνες. Άρα μέσα σε τρεις μήνες, θα πρέπει να συγκληθεί η πρώτη συνεδρίαση του νέου κοινοβουλίου».

«Τότε θα δούμε ποιοι είναι. Έως τώρα, υπάρχουν μόνο ονόματα που δημοσιεύονται στα media, αλλά οι φοιτητές δεν έχουν σχολιάσει σχετικά».

Σε ένα μήνα θα ανακοινωθούν πρωθυπουργός και υπουργοί

Οι φοιτητές λοιπόν, θα έχουν τις 140 θέσεις του πιο ασυνήθιστου σερβικού κοινοβουλίου, στην ιστορία της χώρας, όπως λέει ο ειδικός.

«Θα είναι συνεπώς, ένα πραγματικά διαφορετικό κοινοβούλιο από όλα τα προηγούμενα. Έχω βρεθεί στο κοινοβούλιο έξι, επτά φορές και πάντα υπήρχαν πολιτικά πρόσωπα. Τώρα, για πρώτη φορά θα είναι ένα κόμμα και η “Φοιτητική Λίστα” που δεν είναι κόμμα.

Δεν είναι καν εγγεγραμμένοι, ως κόμμα. Είναι απλώς μια ομάδα νέων ανθρώπων».

Θα πρέπει ωστόσο, να αναδειχθεί κάποιος πρόεδρος, πρωθυπουργός, υπουργός κλπ.

«Έχουν αναφερθεί κάποια ονόματα, αλλά οι φοιτητές δεν είπαν τίποτα. Δεν είπαν ποτέ ποιος πρόκειται να προταθεί για υπουργός, ποιος για πρωθυπουργός, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης κ.ο.κ.

Κυκλοφορούν κάποια ονόματα στα μέσα ενημέρωσης, αλλά οι ίδιοι οι φοιτητές δεν έχουν πει τίποτα».

«Θα έχουν κάποιου είδους συμβουλευτικό όργανο φοιτητών, αλλά γνωρίζουμε λίγα γι’ αυτό -δεν λένε ποτέ ποιοι συμμετέχουν σε αυτό. Θέλουν να το παρουσιάσουν ως μια γενική φοιτητική προσπάθεια και όχι ως κάποια ηγεσία, πράγμα εξαιρετικά ασυνήθιστο».

Το όνομα που κυκλοφορεί για πρωθυπουργός αφορά τον Ντέγιαν Σόσκιτς, οικονομολόγο, πρώην επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Σερβίας, πριν παραιτηθείδιαμαρτυρόμενος για νομοθετικές τροποποιήσεις που “υπονόμευαν την ανεξαρτησία του θεσμού” όπως είχε πει «και καθηγητή στη Σχολή Οικονομικών Επιστημών.

Μακάρι να γίνει ο συγκεκριμένος πρωθυπουργός. Είναι σοβαρός άνθρωπος, γνωρίζει από νομισματική πολιτική και κατανοεί τα οικονομικά ζητήματα, κάτι που είναι καλό για τη Σερβία.

Αλλά κανείς δεν ξέρει.

Είναι ένας από τους υποψηφίους που αναφέρουν κυρίως τα media. Oι φοιτητές τηρούν σιγή ιχθύος. Σε ένα με ενάμιση μήνα, θα εκλέξουν πρωθυπουργό και υπουργούς».

“Οι άνθρωποι από τον πάτο” του Βούτσιτς

Έκανα μια σύγκριση με όσα ζούμε στην Ελλάδα και αυτό που έγινε στη Σερβία -με φόντο την ελπίδα για αλλαγή κι εδώ-, με τον κύριο Κόρατς να μου εξηγεί πως δεν είναι ρεαλιστική καθώς «αυτό που είχαμε υπό τον Βούτσιτς μοιάζει λίγο περισσότερο με την εποχή που είχατε τους συνταγματάρχες σας. Έκτοτε έχετε δημοκρατία. Ίσως να μην είχατε καλές κυβερνήσεις ή καλούς πρωθυπουργούς.

Έχετε πολλά προβλήματα, αλλά παρ’ όλα αυτά έχετε δημοκρατία. Για παράδειγμα, τα media είναι ελεύθερα».

Δεν σχολίασα.

«Στη Σερβία, ο Βούτσιτς έλεγχε το 80% των μέσων ενημέρωσης. Μονοπωλούσε, επίσης ολόκληρη τη χώρα. Τοποθετούσε παντού δικούς του ανθρώπους, και πολύ συχνά άτομα με ελάχιστη μόρφωση και χωρίς απολύτως καμία ικανότητα. Οι Ιταλοί έχουν τον όρο “άνθρωποι από τον πάτο”, για την περίσταση.

Το κόμμα του είναι στην πραγματικότητα το κόμμα των ανθρώπων με χαμηλή εκπαίδευση και ελάχιστη εμπειρία στο να κάνουν σωστή δουλειά.

Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της Σερβίας που είχαμε τόσο κακή κυβέρνηση και τόσο κακό κοινοβούλιο, επειδή ο Βούτσιτς επέμενε πάντα να έχει ανθρώπους κατώτερούς του, για να μπορεί να είναι… Νομίζω η ελληνική λέξη είναι δεσπότης».

Μετά την ήττα στις εκλογές, είναι σε κατάσταση σοκ.

«Εμφανίζεται σε μέσα και κάνει λόγο για επανάσταση. Αυτό όμως, που έγινε με τους φοιτητές είναι απολύτως νόμιμο. Περιμένουν να παραλάβουν την κοινοβουλευτική τους ομάδα, τις έδρες τους κι εκείνος προσποιείται πως ζει ό,τι έλεγε πως ζει η Ρωσία, πριν τον πόλεμο στην Ουκρανία».

Τα 3 πρώτα πράγματα που πρέπει να κάνουν οι φοιτητές

Το πρόγραμμα των φοιτητών είναι πολύ γενικό. Δεν πηγαίνει ούτε προς τα αριστερά, μηδέ προς τα δεξιά.

«Είναι ένα πολύ ιδεαλιστικό πρόγραμμα. Είναι όλοι νέοι και νέες, 20, 22, 23 ετών. Είναι πραγματικά νέοι και έφτιαξαν ένα πολύ ιδεαλιστικό πρόγραμμα, όπως κάνουν πάντα οι νέοι, με όσα θέλουν να συμβούν.

Θέλουν μια καλύτερη Σερβία.

Πολύ ψηλά είναι η εξαφάνιση της διαφθοράς. Μακάρι να τα καταφέρουν. Όπως γνωρίζεις πολύ καλά ως Ελληνίδα, δεν είναι εύκολο να αντιμετωπίσεις τη διαφθορά, ειδικά την τεράστια διαφθορά που έχουμε σήμερα στη Σερβία».

Τι θα πρότεινε ως πολιτικός καριέρας σε αυτά τα παιδιά;

«Ήμουν στην κυβέρνηση που ανέλαβε μετά τον Μιλόσεβιτς, όταν υπήρχαν οικονομικές κυρώσεις και πλήρης απομόνωση. Η Σερβία είχε καταστραφεί ολοσχερώς. Βρεθήκαμε σε μια φρικτή κατάσταση, ήταν πραγματικά δύσκολο.

Θα πρότεινα λοιπόν, στους φοιτητές

• να κινηθούν γρήγορα, να εκλέξουν κυβέρνηση το συντομότερο δυνατό,
• να δημιουργήσουν μια λίστα με προτεραιότητες και
• να βρουν τα κατάλληλα πρόσωπα, κάτι που μερικές φορές είναι δύσκολο.

Θα σταθώ λίγο στις προτεραιότητες, γιατί είναι πολύ σημαντικές. Δεν μπορείς να αλλάξεις ολόκληρη τη χώρα μέσα σε έναν χρόνο, ούτε καν σε 50 χρόνια.

Πρέπει να αρχίσεις από ό,τι πιστεύεις πως είναι πιο σημαντικό και να συνεχίσεις από εκεί.

Νομίζω λοιπόν, ότι βλέπουν τη διαφθορά ως το βασικό ζήτημα και θέλουν επίσης, να κάνουν πολύ πιο έντιμη την αστυνομία, τα δικαστήρια, ολόκληρο το δικαστικό σύστημα.

Θέλουν να κάνουν την αστυνομία πολύ πιο έντιμη, επειδή ξυλοκοπήθηκαν από αυτήν. Δήλωσαν άμεσα και πολύ κατηγορηματικά ότι θα αποπέμψουν τους επικεφαλής, όχι το ίδιο το σώμα, αλλά την ηγεσία της αστυνομίας. Στην πραγματικότητα έχουν απόλυτο δίκιο.

Θέλουν επίσης να εξυγιάνουν το νομικό σύστημα, γιατί έχουμε ανθρώπους που δεν λειτουργούν με βάση το νόμο και το σύνταγμα -κάνουν μόνο χάρες στον Βούτσιτς.

Έχουν λοιπόν μια τεράστια ατζέντα μπροστά τους. Πρέπει να επιλέξουν τι είναι πιο αναγκαίο στην αρχή».

Άρα το μέλλον θα είναι ενδιαφέρον.

«Δεν μπορώ να σου πω με βεβαιότητα τι θα γίνει. Ξέρεις, μου κάνουν συχνά αυτήν την ερώτηση. Απαντώ με μια ιστορία».