Ακόμα €21,3 δις για την ευρωπαϊκή άμυνα μέσω του SAFE

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ακόμη €21,3 δισεκατομμύρια για την ενίσχυση της άμυνας των κρατών μελών και καλεί τις κυβερνήσεις να αξιοποιήσουν τα χρήματα, δίνοντας ιδιαίτερη προτεραιότητα στην αντιαεροπορική προστασία, στα μη επανδρωμένα συστήματα και στη συνεργασία με την Ουκρανία. Η νέα πρόσκληση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που ανακοινώθηκε χθες, αφορά τον δεύτερο κύκλο του χρηματοδοτικού μηχανισμού SAFE και προσφέρει στην Κύπρο μια ακόμη δυνατότητα να ενισχύσει την Εθνική Φρουρά με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Η Κύπρος έχει ήδη εξασφαλίσει δικαίωμα δανεισμού έως €1.2 δισ, με απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ τον περασμένο Φεβρουάριο. Μάλιστα, στις 18 Ιουνίου εισπράξαμε την πρώτη δόση, ύψους €177,2 εκατ. Τώρα ανοίγει η δυνατότητα διεκδίκησης πρόσθετου δανεισμού, εφόσον η κυβέρνηση κρίνει ότι υπάρχουν ανάγκες που μπορούν να καλυφθούν με βάση τους ευρωπαϊκούς κανόνες.

Από τα €21,3 δισ. που δεν αποτελούν νέα επιχορήγηση, δεν έχει αποφασιστεί ποιο μερίδιο θα πάρει η Κύπρος. Πρόκειται για αδιάθετα χρήματα από τον αρχικό μηχανισμό δανείων των €150 δισ., τα οποία μπορούν να διεκδικήσουν και τα 27 κράτη μέλη.

Γιατί έμειναν αδιάθετα €21,3 δις;

Το SAFE δημιουργήθηκε τον Μάιο του 2025, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να επιταχύνει τις αμυντικές επενδύσεις της, αντιλαμβανόμενη ότι η στρατιωτική απειλή της Ρωσίας και η αβεβαιότητα για τη μελλοντική αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη απαιτούσαν διαφορετική προσέγγιση.

Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε δάνεια έως €150 δισ. Στο πρώτο στάδιο εκδήλωσαν ενδιαφέρον 19 κράτη μέλη, με τις αρχικές εκτιμήσεις της ζήτησης να υπερβαίνουν το διαθέσιμο ποσό. Ωστόσο, όταν οι κυβερνήσεις προχώρησαν στην κατάθεση συγκεκριμένων επενδυτικών σχεδίων τον Νοέμβριο του 2025, ορισμένες περιόρισαν τις απαιτήσεις τους.
Η διαφορά αυτή εξηγεί γιατί από το αρχικό όριο των €150 δισ. παραμένουν διαθέσιμα περίπου €21,3 δισ. αφού ο πρώτος κύκλος κάλυψε περίπου €128,7 δισεκατομμύρια.

Η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι έχουν εγκριθεί τα σχέδια και των 19 συμμετεχόντων κρατών, έχουν υπογραφεί 16 δανειακές συμβάσεις και έχουν ήδη εκταμιευθεί σχεδόν €13,5 δισ. σε 11 χώρες. Τα ποσά που έχουν εγκριθεί δεν ταυτίζονται, με όσα έχουν ήδη καταβληθεί και εκταμιευθεί.

Ανάμεσα στους λόγους που οδήγησαν κυβερνήσεις να περιορίσουν τον δανεισμό τους βρίσκονται οι δημοσιονομικές πιέσεις, οι διαφορετικές δυνατότητες άντλησης χρημάτων από τις αγορές και οι απαιτήσεις του ευρωπαϊκού κανονισμού.

Το SAFE προσφέρει ευνοϊκούς όρους, αλλά τα χρήματα πρέπει να επιστραφούν. Επομένως, κάθε υπουργείο Οικονομικών καλείται να αξιολογήσει εάν το όφελος του ευρωπαϊκού δανεισμού δικαιολογεί την ανάληψη πρόσθετων υποχρεώσεων.

Διαδικασία για τον δεύτερο κύκλο του SAFE

Ο νέος κύκλος είναι ανοικτός σε όλα τα κράτη μέλη, ακόμη και σε εκείνα που δεν συμμετείχαν στην αρχική κατανομή.

Η διαδικασία ξεκινάει με την εκδήλωση ενδιαφέροντος και τη γνωστοποίηση του ποσού που επιθυμεί να δανειστεί κάθε κυβέρνηση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει τη συνολική ζήτηση και, εντός δύο εβδομάδων από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής, θα κοινοποιήσει ενδεικτικές κατανομές.

Ακολούθως, τα ενδιαφερόμενα κράτη θα πρέπει να υποβάλουν πρόσθετα ή τροποποιημένα επενδυτικά σχέδια, τα οποία θα αξιολογηθούν σύμφωνα με τους υφιστάμενους κανόνες. Θα απαιτηθεί νέα απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ και η αντίστοιχη δανειακή συμφωνία.
Ο Κανονισμός 2025/1106 προβλέπει ότι οι σχετικές εκτελεστικές αποφάσεις πρέπει να εκδοθούν έως τις 30 Ιουνίου 2027. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι παραδόσεις εξοπλισμών θα ολοκληρωθούν μέχρι τότε. Η περίοδος κατά την οποία μπορούν να εγκρίνονται εκταμιεύσεις εκτείνεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030.

Στην ενημέρωση των δημοσιογράφων χθες, ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τομά Ρενιέ επιβεβαίωσε ότι ο επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους απέστειλε επιστολή προς όλες τις κυβερνήσεις. Ωστόσο, δεν διευκρίνισε με ποιον ακριβώς τρόπο θα μοιραστούν τα χρήματα εάν τα αιτήματα ξεπεράσουν τα €21,3 δισ. Επιβεβαίωσε επίσης ότι τα πρόσθετα σχέδια θα χρειαστούν νέα αξιολόγηση. Υπάρχει μία σημαντική αλλαγή σε σχέση με την αρχική εφαρμογή αξιοποίησης του SAFE. Η προσωρινή δυνατότητα χρηματοδότησης αμιγώς εθνικών προμηθειών αφορούσε συμβάσεις που υπογράφηκαν μέχρι τις 30 Μαΐου 2026. Για τις νέες συμβάσεις, ο γενικός κανόνας απαιτεί κοινή προμήθεια με τη συμμετοχή τουλάχιστον δύο χωρών.

Τι έχει ήδη εξασφαλίσει η Κύπρος

Η κυπριακή συμμετοχή εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 15 Ιανουαρίου και επικυρώθηκε από το Συμβούλιο στις 11 Φεβρουαρίου.
Η Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2026/437 καθορίζει με ακρίβεια το ανώτατο ποσό δανεισμού και την προχρηματοδότηση.
Το εγκεκριμένο κυπριακό δάνειο είναι €1,1815 δισ. που αποτελεί το ανώτατο όριο χρηματοδότησης. Η πρώτη εκταμίευση για την Κύπρο ήταν € 177,2 εκατ. και καταβλήθηκε τον Ιούνιο.
Η προχρηματοδότηση αντιστοιχεί στο 15% του εγκεκριμένου δανείου και περιλαμβάνεται σε αυτό κα δεν αποτελεί πρόσθετο ποσό.

Το επενδυτικό σχέδιο έχει χρονικό ορίζοντα μέχρι το 2030. Ωστόσο, η κυβέρνηση δεν έχει δημοσιοποιήσει πλήρη κατάλογο εξοπλιστικών προγραμμάτων, με το κόστος, τους προμηθευτές και τα χρονοδιαγράμματα κάθε προμήθειας.
Ο υπουργός Άμυνας Βασίλης Πάλμας, όταν εγκρίθηκε ο σχετικός κατάλογος από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Νοέμβριο του 2025, απέφυγε να αποκαλύψει συγκεκριμένα οπλικά συστήματα, επικαλούμενος τον απόρρητο χαρακτήρα και τις ανάγκες ασφαλείας της χώρας.

Υπάρχουν, πάντως, σαφείς ενδείξεις για τις προτεραιότητες.

Ο Βασίλης Πάλμας έχει προσδιορίσει ως προτεραιότητες την επιτήρηση, την έγκαιρη προειδοποίηση, τα drones και τα συστήματα αντιμετώπισής τους ως βασικούς τομείς εκσυγχρονισμού της Εθνικής Φρουράς.

Η οικονομική διάσταση αποτυπώνεται και στον κρατικό προϋπολογισμό. Για το 2027 προβλέπονται €430,15 εκατ. στην κατηγορία ενίσχυσης της άμυνας, έναντι €176,8 εκατ. το 2026, ενώ για το 2028 και το 2029 προβλέπονται ακόμα €425,15 εκατ. ετησίως.
Οι πιστώσεις αυτές συνδέονται με τον ευρύτερο εξοπλιστικό σχεδιασμό, αλλά δεν πρέπει να προστεθούν αυτομάτως στο δάνειο SAFE σαν να αποτελούν ξεχωριστή χρηματοδότηση.

Αντιαεροπορική προστασία και drones

Η δεύτερη πρόσκληση δημιουργεί δυνατότητες για περαιτέρω ενίσχυση της κυπριακής άμυνας, ιδιαίτερα σε τομείς που έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία μετά τους πολέμους στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή.

Πρώτη προτεραιότητα θα μπορούσε να είναι η βελτίωση της αντιαεροπορικής κάλυψης με πρόσθετους αισθητήρες, ραντάρ, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και μέσα αντιμετώπισης διαφορετικών εναέριων απειλών.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αγορά ενός ακόμη αντιαεροπορικού συστήματος, αλλά η δυνατότητα των υφιστάμενων και νέων μέσων να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να λειτουργούν συντονισμένα.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα μικρά drones, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αναγνώριση ή επιθέσεις με σχετικά περιορισμένο κόστος. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί συστήματα εντοπισμού, ηλεκτρονικών παρεμβολών και, όπου χρειάζεται, φυσικής αναχαίτισης.

Για την Κύπρο, πρόσθετες δυνατότητες θα μπορούσαν να αφορούν την προστασία στρατιωτικών εγκαταστάσεων, αεροδρομίων, λιμανιών και κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.
Όλα αυτά εμπίπτουν, υπό προϋποθέσεις, στις επιλέξιμες κατηγορίες του SAFE. Δεν υπάρχει όμως δημόσια επιβεβαίωση ότι έχουν περιληφθεί σε νέα κυπριακή αίτηση.
Εξάλλου, ο κανονισμός απαιτεί το κόστος εξαρτημάτων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ, των επιλέξιμων κρατών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ουκρανίας να μην υπερβαίνει κατά κανόνα το 35% του συνολικού κόστους εξαρτημάτων. Για ορισμένα προηγμένα συστήματα ισχύουν πρόσθετες απαιτήσεις τεχνολογικής αυτονομίας.
Αυτό σημαίνει ότι μια προμήθεια από τρίτη χώρα (όπως το Ισραήλ) δεν χρηματοδοτείται αυτομάτως μέσω SAFE, ακόμη και εάν καλύπτει πραγματική αμυντική ανάγκη.

Η Ελλάδα και τα κοινά προγράμματα

Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει δάνειο έως €787.669.283 και εισέπραξε στις 23 Ιουλίου προχρηματοδότηση €118,2 εκατ.
Το ποσό είναι μικρότερο από το κυπριακό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι συνολικές ελληνικές αμυντικές επενδύσεις της Ελλάδας είναι χαμηλότερες. Αντανακλά κυρίως τις επιλογές χρηματοδότησης που έγιναν για τον πρώτο κύκλο.

Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία για το ελληνικό σχέδιο, μεταξύ των έξι προγραμμάτων περιλαμβάνονται η ανάπτυξη επικοινωνιακού δορυφόρου με Κύπρο και Νορβηγία, η συνεργασία με την Πολωνία για μικροδορυφόρους επιτήρησης και η ανάπτυξη αντι-drone συστημάτων της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας με συμμετοχή Κύπρου και Βουλγαρίας.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρονται τα ελληνικά συστήματα «Κένταυρος» και «Υπερίων».
Ειδικά για τον «Κένταυρο», υπάρχουν σχεδιασμοί προμήθειας από την Εθνική Φρουρά. Έχουν επίσης γίνει βήματα για συνεργασία στην ανάπτυξη μικρού μη επανδρωμένου αεροσκάφους επιτήρησης.

Η Ελλάδα έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον και για τον δεύτερο κύκλο του SAFE.
Για τη Λευκωσία, η στενότερη συνεργασία με την Ελλάδα προσφέρει ένα πρακτικό πλεονέκτημα. Οι δύο χώρες μπορούν να μοιραστούν κόστος ανάπτυξης, τεχνική υποστήριξη, εκπαίδευση και δυνατότητες συντήρησης. Παράλληλα, δημιουργούνται ευκαιρίες για συμμετοχή κυπριακών επιχειρήσεων στην παραγωγή εξαρτημάτων και στην ανάπτυξη λογισμικού.

Η Ουκρανία στο επίκεντρο

Η μεγαλύτερη πολιτική διαφοροποίηση της νέας πρόσκλησης βρίσκεται στην έμφαση που δίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη συνεργασία με την Ουκρανία.
Οι Βρυξέλλες καλούν τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν κοινές προμήθειες με το Κίεβο, δίνοντας προτεραιότητα στην αεράμυνα, στους πυραύλους, στα πυρομαχικά και στα μη επανδρωμένα συστήματα.

Η συνεργασία με την Ουκρανία δεν αποτελεί υποχρεωτική προϋπόθεση συμμετοχής στον δεύτερο κύκλο, αποτελεί όμως ισχυρή πολιτική προτροπή της Επιτροπής.
Η επιλογή έχει στρατηγική και οικονομική διάσταση. Η Ουκρανία διαθέτει πλέον σημαντική επιχειρησιακή εμπειρία στην ανάπτυξη και χρήση drones, ενώ ευρωπαϊκές εταιρείες διαθέτουν παραγωγικές υποδομές, χρηματοδότηση και πρόσβαση σε τεχνολογίες που μπορούν να υποστηρίξουν κοινά προγράμματα.

Για Κύπρο και Ελλάδα, συνεργασίες με ουκρανικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να προσφέρουν τεχνογνωσία για οικονομικότερα συστήματα εντοπισμού και αντιμετώπισης drones.

Τι κάνουν οι άλλες χώρες;

Η σύγκριση με τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία δείχνει τη διαφορετική κλίμακα του ευρωπαϊκού σχεδιασμού.
Η Ρουμανία έχει εγκεκριμένο δάνειο €16,68 δισ. ενώ η Βουλγαρία €3,26 δισ. Η Ρουμανία αξιοποιεί το SAFE για αντιαεροπορικά συστήματα, ραντάρ, ελικόπτερα, πολεμικά οχήματα και ναυτικές δυνατότητες.

Το ρουμανικό Υπουργείο Άμυνας επιβεβαίωσε ότι τον Αύγουστο εισέπραξε προχρηματοδότηση €2,5 δισ. ενώ ήδη προχωρούσαν πληρωμές για συγκεκριμένες συμβάσεις.

Η Βουλγαρία, όπως και η Ελλάδα, αντιμετωπίζει ζητήματα αεράμυνας, επιτήρησης και προστασίας υποδομών, γεγονός που δημιουργεί πεδίο κοινών προμηθειών.
Στην ευρύτερη Μεσόγειο, η Ιταλία αποτελεί διαφορετική περίπτωση. Παρά την αρχική δυνατότητα δανεισμού έως €14,9 δισ. η Ρώμη περιόρισε τις απαιτήσεις της, καθώς η κυβέρνηση σταθμίζει το όφελος των ευρωπαϊκών δανείων απέναντι στην ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής.

Οι διαφορές αυτές δείχνουν ότι το SAFE δεν λειτουργεί ως ένας ενιαίος ευρωπαϊκός κατάλογος εξοπλισμών. Κάθε κράτος επιλέγει με βάση τις αμυντικές ανάγκες, τις οικονομικές δυνατότητες και τις συνεργασίες του.

Το κόστος και το κυπριακό δίλημμα

Τα δάνεια SAFE μπορούν να έχουν διάρκεια αποπληρωμής έως 45 χρόνια, με δυνατότητα περιόδου χάριτος έως δέκα χρόνια για το κεφάλαιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δανείζεται από τις αγορές για λογαριασμό της Ένωσης και μεταφέρει τη χρηματοδότηση στα κράτη μέλη.
Το πλεονέκτημα είναι ότι μια χώρα μπορεί να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους από εκείνους που θα πετύχαινε δανειζόμενη μόνη της. Δεν υπάρχει, ωστόσο, εγγύηση ότι κάθε νέο δάνειο θα έχει το ίδιο επιτόκιο ή ότι ο δανεισμός δεν θα επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά.

Για την Κύπρο, το βασικό ερώτημα είναι εάν χρειάζεται πρόσθετος δανεισμός πέραν των ήδη εγκεκριμένων €1,18 δισ. και κυρίως, για ποιες συγκεκριμένες ανάγκες.
Η κυβέρνηση καλείται να σταθμίσει την ανάγκη ενίσχυσης της Εθνικής Φρουράς, το κόστος συντήρησης και λειτουργίας των νέων συστημάτων, τη συμμετοχή της κυπριακής αμυντικής βιομηχανίας και τη μακροχρόνια επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού.
Υπάρχει και ζήτημα δημόσιας λογοδοσίας. Η εμπιστευτικότητα των εξοπλιστικών σχεδίων είναι κατανοητή, δεν εμποδίζει, όμως, την κυβέρνηση να παρουσιάζει τη συνολική οικονομική εικόνα, τις βασικές προτεραιότητες και τον βαθμό υλοποίησης των ήδη εγκεκριμένων επενδύσεων.

Η χθεσινή πρόσκληση προσφέρει στη Λευκωσία μία δεύτερη δυνατότητα πρόσβασης σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση αλλά το κατά πόσο θα την αξιοποιήσει παραμένει ανοικτό.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy