Απόψεις

Μάταια ορθώνεις τείχη στη θάλασσα. Μάθε στο παιδί να κολυμπά

Υπάρχει κάτι ιδιαίτερα προβληματικό στην κυβερνητική επιλογή της οριζόντιας απαγόρευσης πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τα παιδιά κάτω των 15 ετών. Η κυβέρνηση, για μία ακόμη φορά, επιλέγει να αντιμετωπίσει ένα πραγματικό πρόβλημα…

27 Οκτωβρίου 2026 · 17:22

Οι κίνδυνοι είναι πραγματικοί και σοβαροί. Δεν υπάρχει κανείς που να το αμφισβητεί. Ο ψηφιακός εθισμός, η διαδικτυακή παρενόχληση, η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο, η χειραγώγηση της συμπεριφοράς και η εμπορική εκμετάλλευση της προσοχής των ανηλίκων δεν επιδέχονται υποτίμηση.

Όμως, επειδή είναι πράγματι σοβαροί, δεν αντιμετωπίζονται με επικοινωνιακά εύπεπτες αλλά εν τέλει αναποτελεσματικές οριζόντιες απαγορεύσεις. Η προστασία των παιδιών δεν είναι διαγωνισμός κυβερνητικής αποφασιστικότητας. Είναι δοκιμασία πραγματικής αποτελεσματικότητας.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει ένα σύνθετο κοινωνικό, τεχνολογικό και εκπαιδευτικό πρόβλημα ως ζήτημα ενός απλού ηλικιακού ορίου. Κάτω από τα 15, απαγόρευση· πάνω από τα 15, ελευθερία. Σαν να εξαφανίζονται οι κίνδυνοι την ημέρα των δέκατων πέμπτων γενεθλίων. Σαν να αναπτύσσεται η κριτική ικανότητα αυτομάτως με το σβήσιμο των κεριών της τούρτας των γενεθλίων.

Υπάρχει επίσης ένα σοβαρό ερώτημα: εάν ένα παιδί συνεχίσει να χρησιμοποιεί τα κοινωνικά δίκτυα παράνομα ή κρυφά, θα είναι περισσότερο ή λιγότερο προστατευμένο; Θα μπορεί να ζητήσει εύκολα βοήθεια όταν αντιμετωπίσει έναν κίνδυνο ή θα φοβάται να αποκαλύψει ότι παραβίασε την απαγόρευση;

Το πρόβλημα πρέπει να τεθεί, κατ’ αρχάς, στη σωστή του διάσταση: ποιος δημιούργησε τους κινδύνους; Ποιος σχεδίασε το ατέρμονο σκρολάρισμα; Ποιος επέλεξε την αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, τις αδιάκοπες ειδοποιήσεις, τους αλγορίθμους που επιδιώκουν να καθηλώσουν τον χρήστη μπροστά στην οθόνη;

Τα παιδιά ή οι τεχνολογικοί κολοσσοί;

Η απάντηση είναι αυτονόητη. Οι πλατφόρμες σχεδίασαν ένα επιχειρηματικό μοντέλο που μετατρέπει την ανθρώπινη προσοχή σε εμπορεύσιμο προϊόν. Και τώρα, αντί η κυβέρνηση να κινηθεί στο πλαίσιο μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής που θα επιβάλλει στους τεχνολογικούς κολοσσούς να αλλάξουν τις πρακτικές τους, βαυκαλίζεται ότι μπορεί να αναγκάσει τα παιδιά να εγκαταλείψουν τον χώρο στον οποίο επικοινωνούν, ενημερώνονται και κοινωνικοποιούνται. Όμως δεν αρκεί να κλείνεις την πόρτα σε έναν επικίνδυνο χώρο. Πρέπει και να αντιμετωπίζεις εκείνους που τον καθιστούν επικίνδυνο.

Αυτή δεν μπορεί να είναι η απάντηση μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής δημοκρατίας.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία, με επίκεντρο τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), έχει ήδη θέσει τις βάσεις για αυξημένες υποχρεώσεις των πλατφορμών. Η κατεύθυνση είναι σαφής: περισσότερη λογοδοσία, αποτελεσματικότερη εποπτεία, προστασία των ανηλίκων, αντιμετώπιση των επιβλαβών πρακτικών.

Και εδώ αναδεικνύεται μια δεύτερη κυβερνητική αντίφαση.

Οι αρμόδιοι υπουργοί, κ. Σκέρτσος και κ. Παπαστεργίου, ισχυρίστηκαν ότι η πρόταση του ΠΑΣΟΚ παραβιάζει το ευρωπαϊκό δίκαιο. Όμως η ίδια η ευρωπαϊκή συζήτηση κινείται προς την κατεύθυνση της ηλικιακά διαβαθμισμένης προστασίας, της αναλογικότητας και της ενίσχυσης του γονικού ρόλου.

Η ταυτόσημη με την ελληνική γαλλική νομοθετική πρωτοβουλία του Μακρόν ακυρώθηκε από το Γαλλικό Συνταγματικό Δικαστήριο, γιατί παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας και τα δικαιώματα του παιδιού. Αντικαταστάθηκε από μία νέα πρόταση απολύτως ευθυγραμμισμένη με την τροπολογία που κατέθεσε το ΠΑΣΟΚ στη Βουλή. Προβλέπει δυνατότητα πρόσβασης των παιδιών από 13 έως 15 ετών με ρητή γονική συγκατάθεση και εποπτεία.

Η πρόταση Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής EU Kids Act υιοθετεί ακριβώς το ίδιο μοντέλο. Μία προσαρμοσμένη στις ιδιαίτερες αναπτυξιακές ανάγκες του παιδιού προσέγγιση.

Με ποιους έχουν μείνει ο κ. Μητσοτάκης και ο κ. Σκέρτσος; Με την Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δύο ημιαυταρχικά καθεστώτα των οποίων η σχέση με τις ατομικές ελευθερίες είναι στοιχειώδης έως ανύπαρκτη, και με την Αυστραλία, όπου το μέτρο της απόλυτης απαγόρευσης έχει κατά κοινή ομολογία πενιχρά αποτελέσματα.

Στη Βουλή το ΠΑΣΟΚ κατέθεσε μια συγκεκριμένη και ολοκληρωμένη πρόταση.

Αυστηροί περιορισμοί κάτω των 13 ετών. Εποπτευόμενη πρόσβαση από τα 13 έως τα 15, με ειδικούς λογαριασμούς περιορισμένης λειτουργικότητας. Μεγαλύτερη αυτονομία στη συνέχεια, ανάλογα με την ηλικία και τις εξελισσόμενες ικανότητες των παιδιών. Πραγματικά εργαλεία γονικού ελέγχου, χρονικά όρια χρήσης, προστασία από επιβλαβείς αλγορίθμους, ασφάλεια και ιδιωτικότητα εξ ορισμού. Αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας, χωρίς περιττή συλλογή προσωπικών δεδομένων. Συνεργασία των αρμόδιων ανεξάρτητων αρχών, μετρήσιμα αποτελέσματα και θεσμική λογοδοσία, πάντα σε ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Παράλληλα, όμως, προτείναμε και ένα ολοκληρωμένο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την ψηφιακή παιδεία, την υποστήριξη γονέων και εκπαιδευτικών και την ψυχική υγεία των παιδιών. Γιατί ακόμη και η καλύτερη ρύθμιση δεν αρκεί χωρίς εκπαίδευση.

Γι’ αυτό προτείναμε τη δημιουργία ενός «Εθνικού Ψηφιακού Διπλώματος Πολίτη». Ενός νέου εκπαιδευτικού θεσμού, με διαδοχικά επίπεδα ψηφιακής επάρκειας, που θα ξεκινά από το Δημοτικό και θα καλλιεργεί την κριτική κατανόηση των αλγορίθμων, της παραπληροφόρησης, της τεχνητής νοημοσύνης και της οικονομίας της προσοχής. Όπως μαθαίνουμε στα παιδιά κολύμβηση για να κινούνται με ασφάλεια στο νερό, αντί να πασχίζουμε μάταια να φράξουμε τους δρόμους προς τη θάλασσα, έτσι οφείλουμε να τους διδάσκουμε πώς να κινούνται με ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο.

Το δίπλωμα αυτό δεν θα αποτελεί άδεια πρόσβασης στο διαδίκτυο. Θα είναι εφόδιο ελευθερίας και αυτονομίας. Και θα απευθύνεται όχι μόνο στα παιδιά, αλλά και στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς και σε όλους τους πολίτες.

Γιατί δεν μπορούμε να ζητούμε από έναν γονέα να προστατεύσει το παιδί του από έναν ψηφιακό κόσμο που ο ίδιος δεν κατανοεί.

Αυτή είναι η θεμελιακή διαφορά μας από τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση προσεγγίζει το πρόβλημα. Αντί της επίδειξης ενός νέου ψηφιακού λαϊκισμού απόλυτων απαγορεύσεων με μηδενική αποτελεσματικότητα, μια ολιστική προσέγγιση με σεβασμό στην αυτονομία χωρίς υποχωρήσεις στην προστασία των παιδιών.

Η πρώτη προσφέρει εύκολους τίτλους και την ψευδαίσθηση άμεσης λύσης. Η δεύτερη απαιτεί σχέδιο, θεσμική σοβαρότητα, επένδυση στην εκπαίδευση και πραγματική σύγκρουση με τα επιχειρηματικά μοντέλα των ψηφιακών κολοσσών.

Η λύση δεν είναι να ισχυρίζεσαι ότι μπορείς να απαγορεύεις στα παιδιά την πρόσβαση σε έναν κόσμο που δεν κατάφερες να καταστήσεις ασφαλή. Το στοίχημα είναι να εκπαιδεύεις τα παιδιά να ξεπερνούν με ασφάλεια τους κινδύνους και να αλλάξεις τον κόσμο ώστε τα παιδιά να μπορούν να συμμετέχουν σε αυτόν με ασφάλεια και ελευθερία.

Το ζητούμενο είναι να διαμορφώσουμε μια γενιά πολιτών που γνωρίζει να αναγνωρίζει τους κινδύνους, να ασκεί τα δικαιώματά της και να υπερασπίζεται την αυτονομία της.

Και το ΠΑΣΟΚ σε αυτήν την προσπάθεια είναι αποφασισμένο να ηγηθεί.