Κεντρικές Φυλακές: Κρατούμενοι κοιμούνται στο πάτωμα

Από τον έναν σχεδιασμό στον άλλο και από τη μία κυβερνητική εξαγγελία στην επόμενη μεταφέρεται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία το ζήτημα της ανέγερσης νέων Κεντρικών Φυλακών, σύμφωνα με δημοσίευμα του Reporter. Το έργο έχει αλλάξει αρκετές φορές τοποθεσία, προϋπολογισμό και χωρητικότητα, χωρίς ωστόσο να περάσει στο στάδιο της κατασκευής. Την ίδια ώρα, οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υπερπληθυσμού και λειτουργίας.

Η τελευταία προσπάθεια για δημιουργία νέου σωφρονιστικού ιδρύματος, με πρωτοβουλία του Υπουργού Δικαιοσύνης Κώστα Φυτιρή, επανέφερε τις προσδοκίες για επίλυση ενός προβλήματος που ταλανίζει για χρόνια το σωφρονιστικό σύστημα της Κύπρου.

Ωστόσο, οι συνεχείς αλλαγές στους κυβερνητικούς σχεδιασμούς, οι οικονομικές δυσκολίες και οι αντιδράσεις που συνοδεύουν τις προτεινόμενες τοποθεσίες δημιουργούν ερωτήματα για το κατά πόσο αυτή τη φορά το έργο θα προχωρήσει.

Η ιστορία των νέων Φυλακών περιλαμβάνει σειρά αποφάσεων που παρουσιάστηκαν ως λύσεις, αλλά στην πορεία εγκαταλείφθηκαν ή αντικαταστάθηκαν από διαφορετικές προσεγγίσεις.

Η ανάγκη μεταφοράς των Κεντρικών Φυλακών σε νέες εγκαταστάσεις είχε τεθεί επίσημα από το 2009, κατά τη διακυβέρνηση Δημήτρη Χριστόφια.

Ο τότε Υπουργός Δικαιοσύνης, Λουκάς Λουκά, είχε αναγνωρίσει ότι οι υπάρχουσες κτηριακές υποδομές δεν μπορούσαν πλέον να καλύψουν τις απαιτήσεις ενός σύγχρονου σωφρονιστικού ιδρύματος.

Στο πλαίσιο αυτό, προωθήθηκε η προοπτική ανέγερσης νέων Φυλακών εκτός της πρωτεύουσας, με την περιοχή Μαρκί να επιλέγεται το 2010 ως χώρος υλοποίησης του έργου.

Η κατασκευή σχεδιαζόταν να προχωρήσει μέσω συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με τον ιδιώτη επενδυτή να χρηματοδοτεί την ανέγερση και το κράτος να αναλαμβάνει τη σταδιακή αποπληρωμή.

Παρότι οι τότε εκτιμήσεις έκαναν λόγο για σχετικά σύντομη ολοκλήρωση και οι αρμόδιοι παρουσίαζαν τις διαδικασίες ως προχωρημένες, τα σχέδια δεν υλοποιήθηκαν.

Το ζήτημα πέρασε στη συνέχεια στη διακυβέρνηση Νίκου Αναστασιάδη, με τον τότε Υπουργό Δικαιοσύνης Ιωνά Νικολάου να επανεξετάζει τις προηγούμενες αποφάσεις.

Κατά την περίοδο 2013-2014 κρίθηκε ότι το οικονομικό βάρος του αρχικού έργου ήταν ιδιαίτερα μεγάλο, γεγονός που οδήγησε σε αναθεώρηση των κατασκευαστικών σχεδίων.

Ο νέος σχεδιασμός περιόριζε το μέγεθος των εγκαταστάσεων και τον αριθμό των κελιών, μειώνοντας την εκτιμώμενη δαπάνη από €200 εκατομμύρια σε €100 εκατομμύρια.

Παρά τη δραστική περικοπή του κόστους, ούτε αυτή η προσπάθεια κατέληξε στην έναρξη εργασιών.

Το 2018 η κυβέρνηση εγκατέλειψε την προοπτική κατασκευής νέου σωφρονιστικού ιδρύματος στο Μαρκί, επιλέγοντας πλέον την αξιοποίηση και επέκταση των υφιστάμενων Κεντρικών Φυλακών.

Η πολιτική της επέκτασης συνεχίστηκε και κατά τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης Νίκου Χριστοδουλίδη.

Τον Ιούνιο του 2023, η τότε Υπουργός Δικαιοσύνης Άννα Κουκκίδη Προκοπίου είχε αναφερθεί στην ύπαρξη παλαιότερων σχεδίων για νέες Φυλακές, υποδεικνύοντας ωστόσο ότι η υλοποίησή τους θα απαιτούσε πλέον πολύ μεγαλύτερα ποσά.

Η επιλογή της κυβέρνησης ήταν να προχωρήσει σε αναδιαμόρφωση των υφιστάμενων υποδομών και δημιουργία πρόσθετων χώρων κράτησης.

Στόχος ήταν η αύξηση της συνολικής χωρητικότητας στις 1.200 θέσεις, μέσω παρεμβάσεων στον σημερινό χώρο.

Την ίδια κατεύθυνση ακολούθησε και ο Μάριος Χαρτσιώτης, κατά τη δική του θητεία στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.

Χαρακτηριστική ήταν η μετατροπή της Ανοιχτής Φυλακής σε κλειστή πτέρυγα, η οποία παρουσιάστηκε ως Πτέρυγα 11 και εντάχθηκε στην προσπάθεια αύξησης των διαθέσιμων θέσεων.

Τον Νοέμβριο του 2024, ο τότε υπουργός υποστήριζε ότι η αναδιαμόρφωση των υφιστάμενων χώρων αποτελούσε μια πιο άμεση απάντηση στην πίεση που δημιουργούσε ο υπερπληθυσμός.

Ακόμη και μέσα στο 2025, οι κυβερνητικοί σχεδιασμοί περιλάμβαναν πρόσθετη πτέρυγα χωρητικότητας 360 ατόμων.

Η αλλαγή στην ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης έφερε νέα ανατροπή.

Ο Κώστας Φυτιρής, λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ανακοίνωσε στις αρχές Ιανουαρίου 2026 παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του σωφρονιστικού συστήματος.

Ανάμεσα στις αποφάσεις περιλαμβανόταν η επιστροφή στον σχεδιασμό για ανέγερση εντελώς νέων Κεντρικών Φυλακών.

Η πρώτη επιλογή αφορούσε την περιοχή Μαθιάτη, με προϋπολογισμό που εκτιμήθηκε ότι θα ξεπερνούσε τα €300 εκατομμύρια και χωρητικότητα περίπου 1.500 κρατουμένων.

Με τη νέα προσέγγιση παραμερίστηκαν οι προηγούμενες προτάσεις για επέκταση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων.

Ωστόσο, η απόφαση για τον Μαθιάτη προκάλεσε έντονες τοπικές αντιδράσεις, πριν ακόμη ολοκληρωθεί ο συνολικός σχεδιασμός.

Η Ομάδα Προστασίας Ιστορικού και Περιβαλλοντικού Πλούτου Μαθιάτη εξέφρασε την αντίθεσή της, θέτοντας ζητήματα που σχετίζονται με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την αρχαιολογική σημασία της περιοχής, την πολεοδομία και τις υδρολογικές συνθήκες.

Παράλληλα, διατυπώθηκαν καταγγελίες ότι η επιλογή έγινε χωρίς προηγούμενη ουσιαστική ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές αρχές.

Οι αντιδράσεις για τον Μαθιάτη είχαν ως αποτέλεσμα να αναζητηθεί εναλλακτική τοποθεσία για το έργο.

Τον Σεπτέμβριο του 2026 το Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε ότι ο σχεδιασμός μεταφέρεται στην περιοχή του Αγίου Σωζόμενου.

Η νέα επιλογή παρουσιάστηκε ως καταλληλότερη με βάση τον χρόνο υλοποίησης και το εκτιμώμενο οικονομικό κόστος.

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του Κώστα Φυτιρή, το σωφρονιστικό ίδρυμα θα μπορούσε να διαθέτει 1.750 θέσεις, ενώ στόχος είναι οι κατασκευαστικές εργασίες να ξεκινήσουν πριν από την ολοκλήρωση του 2027.

Παρά τις κυβερνητικές ανακοινώσεις, οι επηρεαζόμενες τοπικές αρχές εξέφρασαν επιφυλάξεις για την επιλογή της περιοχής.

Εκπρόσωποι δήμων ανέφεραν ότι πληροφορήθηκαν τις αποφάσεις από δημοσιεύματα, χωρίς να προηγηθεί η αναγκαία διαβούλευση.

Επιπλέον, τέθηκε ζήτημα σχετικά με τη συνύπαρξη του σωφρονιστικού ιδρύματος με άλλες εγκαταστάσεις της περιοχής, ιδιαίτερα λόγω της παρουσίας λυμάτων από χοιροστάσια.

Οι ενστάσεις οδήγησαν σε συναντήσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, κατά τις οποίες αποφασίστηκε η εκπόνηση πρόσθετων μελετών.

Μέσα από τη διαδικασία αυτή θα εξεταστεί κατά πόσο το επιλεγμένο τεμάχιο ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις που απαιτούνται για ένα τόσο μεγάλο έργο.

Ως εκ τούτου, η επιλογή του Αγίου Σωζόμενου δεν έχει ακόμη απαλλαγεί από τις εκκρεμότητες που μπορούν να επηρεάσουν την πορεία υλοποίησης.

Την ώρα που συνεχίζονται οι συζητήσεις για νέες εγκαταστάσεις, η καθημερινή λειτουργία των Κεντρικών Φυλακών εξακολουθεί να δοκιμάζεται από τον μεγάλο αριθμό κρατουμένων.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου 1.200 πρόσωπα βρίσκονται σε εγκαταστάσεις με προβλεπόμενη χωρητικότητα 620 κρατουμένων.

Το συγκρότημα των Κεντρικών Φυλακών έχει ιστορία που ξεκινά από το 1894, ενώ η σημερινή του μορφή περιλαμβάνει περίπου 40 κτίρια.

Αρκετές από τις εγκαταστάσεις ανεγέρθηκαν τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, με αποτέλεσμα σημαντικό μέρος του κτηριακού αποθέματος να θεωρείται παλαιό.

Παρότι πραγματοποιήθηκαν κατά καιρούς ανακαινίσεις, μετατροπές και προσθήκες, το πρόβλημα της χωρητικότητας παραμένει ιδιαίτερα έντονο.

Καταγγελίες κάνουν λόγο για κρατουμένους που διαμένουν σε υπερπλήρη κελιά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αναγκάζονται να κοιμούνται στο πάτωμα.

Πέραν των κτηριακών ελλείψεων, σοβαρά ζητήματα έχουν τεθεί και σε σχέση με τη διοίκηση και τις συνθήκες που επικρατούν στις Φυλακές.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT) έχει καταγράψει ανησυχίες για περιστατικά βίας, κακομεταχείρισης και εξευτελιστικής συμπεριφοράς.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στις αναφορές για επιρροή που φέρονται να ασκούν ισοβίτες και άλλοι βαρυποινίτες στην καθημερινή λειτουργία του ιδρύματος.

Σύμφωνα με τις σχετικές επισημάνσεις, έχουν καταγραφεί καταγγελίες για άτυπους κανόνες και ποινές μεταξύ κρατουμένων, με φερόμενη ανοχή από ορισμένα μέλη του προσωπικού.

Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ότι η αντιμετώπιση των προβλημάτων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη δημιουργία περισσότερων θέσεων κράτησης.

Απαιτούνται παράλληλα παρεμβάσεις που αφορούν τη διοίκηση, την εποπτεία, την ασφάλεια και την ουσιαστική εφαρμογή σωφρονιστικής πολιτικής.

Η ιστορική πορεία των σχεδιασμών για τις νέες Κεντρικές Φυλακές αποκαλύπτει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο.

Κάθε νέα προσπάθεια συνοδεύεται από εξαγγελίες και χρονοδιαγράμματα, τα οποία στη συνέχεια δοκιμάζονται από το κόστος, τις τεχνικές απαιτήσεις, τις αλλαγές πολιτικής και τις τοπικές αντιδράσεις.

Η προοπτική ανέγερσης νέου σωφρονιστικού ιδρύματος στον Άγιο Σωζόμενο αποτελεί την τελευταία προσπάθεια αντιμετώπισης του στεγαστικού προβλήματος των Φυλακών.

Ωστόσο, η υλοποίησή της θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση των απαραίτητων μελετών, την εξασφάλιση χρηματοδότησης και την επίλυση των ζητημάτων που έχουν εγερθεί από τις επηρεαζόμενες κοινότητες.

Παράλληλα, παραμένει κρίσιμη η ανάγκη άμεσων παρεμβάσεων στις σημερινές εγκαταστάσεις, καθώς οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κρατούμενοι και προσωπικό δεν μπορούν να περιμένουν μέχρι την ολοκλήρωση ενός μελλοντικού έργου.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο η τελευταία κυβερνητική πρωτοβουλία θα εξελιχθεί σε πραγματικό κατασκευαστικό έργο ή θα προστεθεί στον μακρύ κατάλογο σχεδιασμών που ανακοινώθηκαν, αλλά δεν υλοποιήθηκαν.

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy