Αγρότες δύο ταχυτήτων στην Ευρώπη

Την ίδια ώρα, η εικόνα των επενδύσεων παραμένει ανησυχητική, καθώς οι αγρότες εμφανίζονται πιο συγκρατημένοι στις αγορές μηχανημάτων, εξοπλισμού και λοιπών παγίων. Για τον Έλληνα παραγωγό, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αποτυπώνουν με αριθμούς τη σημασία των ενισχύσεων, το βάρος του κόστους παραγωγής και τη δυσκολία χρηματοδότησης νέων επενδύσεων.

Οικονομική εικόνα

Σημαντικές διαφοροποιήσεις στην οικονομική εικόνα των ευρωπαϊκών εκμεταλλεύσεων καταγράφει η ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που βασίζεται στα προκαταρκτικά στοιχεία του Farm Sustainability Data Network (FSDN), που συγκεντρώνει κάθε χρόνο στοιχεία από περισσότερες από 75.000 εκμεταλλεύσεις.

Το μέσο αγροτικό εισόδημα ανά εργαζόμενο ανήλθε σε 31.500 ευρώ, αυξημένο κατά 5,2% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα. Πίσω όμως από τον μέσο όρο κρύβονται μεγάλες αποκλίσεις, τόσο μεταξύ των παραγωγικών κλάδων όσο και ανάλογα με το μέγεθος της εκμετάλλευσης.

Οι εκμεταλλεύσεις που ειδικεύονται σε χοίρους και πουλερικά εμφανίζουν το υψηλότερο μέσο εισόδημα ανά εργαζόμενο, στις 82.900 ευρώ. Στον αντίποδα βρίσκονται οι μικτές εκμεταλλεύσεις, με μέσο εισόδημα μόλις 23.400 ευρώ ανά εργαζόμενο. Η «ψαλίδα» μεταξύ των δύο κατηγοριών φτάνει έτσι σχεδόν τις 60.000 ευρώ ανά εργαζόμενο, καταδεικνύοντας πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η οικονομική εικόνα μιας αγροτικής επιχείρησης ανάλογα με το παραγωγικό μοντέλο που ακολουθεί.

Πάντως, δεν κινήθηκαν όλοι οι κλάδοι προς την ίδια κατεύθυνση το 2024. Οι εκμεταλλεύσεις γαλακτοπαραγωγής κατέγραψαν τη μεγαλύτερη αύξηση εισοδήματος, κατά 15,3%, ενώ περίπου 10% αυξήθηκε το εισόδημα στις εκμεταλλεύσεις με άλλα βοσκήσιμα ζώα και στις μόνιμες καλλιέργειες.

Στον αντίποδα, οι αροτραίες καλλιέργειες συνέχισαν την αρνητική πορεία, με το εισόδημα να μειώνεται κατά 4,2%, ενώ στις εκμεταλλεύσεις αμπέλου και οινοπαραγωγής η πτώση έφτασε το 2,5%.

Εκμεταλλεύσεις

Το μέγεθος της εκμετάλλευσης φαίνεται να παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο στο εισόδημα του παραγωγού. Τα στοιχεία του FSDN για το 2024 δείχνουν ότι όσο αυξάνεται η οικονομική παραγωγή μιας εκμετάλλευσης τόσο ανεβαίνει και το εισόδημα ανά εργαζόμενο. Στις μικρότερες εκμεταλλεύσεις, με τυπική παραγωγή από 4.000 έως 8.000 ευρώ, το εισόδημα ανά εργαζόμενο κινείται περίπου στις 10.000 ευρώ. Στην επόμενη κατηγορία, από 8.000 έως 25.000 ευρώ τυπικής παραγωγής, φτάνει περίπου τα 15.000 ευρώ, ενώ στις εκμεταλλεύσεις των 25.000-50.000 ευρώ διαμορφώνεται κοντά στις 20.000 ευρώ.

Η απόσταση μεγαλώνει όσο αυξάνεται η κλίμακα. Στις εκμεταλλεύσεις με τυπική παραγωγή 50.000-100.000 ευρώ, το εισόδημα ανά εργαζόμενο προσεγγίζει τις 30.000 ευρώ, ανεβαίνει περίπου στις 45.000 ευρώ για εκείνες των 100.000-500.000 ευρώ και φτάνει περίπου τις 65.000 ευρώ στις μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις, με τυπική παραγωγή άνω των 500.000 ευρώ.

Έτσι, η διαφορά ανάμεσα στη μικρότερη και τη μεγαλύτερη κατηγορία φτάνει περίπου τις 55.000 ευρώ ανά εργαζόμενο. Οι μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις έχουν μεν υψηλότερες δαπάνες ανά εκτάριο, ωστόσο η μεγαλύτερη αξία της παραγωγής αντισταθμίζει το αυξημένο κόστος και οδηγεί σε υψηλότερο εισόδημα.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η ψαλίδα όταν εξετάζεται το σύνολο των εκμεταλλεύσεων. Το 10% με τις υψηλότερες οικονομικές επιδόσεις ξεπερνά τις 62.600 ευρώ εισόδημα ανά εργαζόμενο, ενώ περισσότερες από 1 στις 10 εκμεταλλεύσεις, ποσοστό 11%, καταγράφει ζημιές.

Η εικόνα αλλάζει σημαντικά και από χώρα σε χώρα. Οι υψηλότερες επιδόσεις εντοπίζονται κυρίως στη Βορειοδυτική Ευρώπη, ενώ τα χαμηλότερα επίπεδα εισοδήματος εμφανίζονται κυρίως στη Βαλτική, στην Ανατολική και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Ενισχύσεις

Οι άμεσες ενισχύσεις εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό κομμάτι του αγροτικού εισοδήματος στην Ευρώπη, αλλά η βαρύτητά τους αλλάζει δραστικά ανάλογα με το μέγεθος και το είδος της εκμετάλλευσης. Το 2024 αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 21% της Καθαρής Προστιθέμενης Αξίας της αγροτικής εκμετάλλευσης (FNVA), δηλαδή του εισοδήματος που δημιουργεί η ίδια η εκμετάλλευση από την παραγωγική της δραστηριότητα.

Η μεγαλύτερη εξάρτηση καταγράφεται στις μικρότερες εκμεταλλεύσεις. Στην κατηγορία με τυπική παραγωγή 4.000-8.000 ευρώ, οι άμεσες πληρωμές αντιστοιχούν περίπου στο 45% του FNVA. Στην επόμενη κατηγορία, των 8.000-25.000 ευρώ, το ποσοστό κινείται περίπου στο 35%, ενώ στις εκμεταλλεύσεις των 25.000-50.000 ευρώ περιορίζεται περίπου στο 30%.

Η συμμετοχή των ενισχύσεων συνεχίζει να μειώνεται όσο μεγαλώνει η οικονομική κλίμακα: στις εκμεταλλεύσεις των 50.000-100.000 ευρώ βρίσκεται περίπου στο 25%, στις 100.000-500.000 ευρώ πέφτει κοντά στο 15%, ενώ στις μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις, με τυπική παραγωγή άνω των 500.000 ευρώ, περιορίζεται περίπου στο 10%. Τα στοιχεία δείχνουν έτσι καθαρά ότι όσο μεγαλώνει η οικονομική δραστηριότητα της εκμετάλλευσης τόσο μικρότερο μέρος του εισοδήματος προέρχεται από τις άμεσες πληρωμές.

Μάλιστα, στις μικρότερες εκμεταλλεύσεις η συμμετοχή των άμεσων ενισχύσεων αυξήθηκε κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες το 2024 σε σχέση με το 2023. Αντίθετα, στις υπόλοιπες κατηγορίες το μερίδιο είτε μειώθηκε έως και κατά 2 μονάδες είτε παρέμεινε αμετάβλητο.

Κλάδοι

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόκλιση όταν η σύγκριση γίνεται ανά παραγωγικό κλάδο. Στις εκμεταλλεύσεις με βοσκήσιμα ζώα, εκτός γαλακτοπαραγωγής, οι άμεσες ενισχύσεις αντιστοιχούν στο 42% του FNVA από 45% το 2023. Δηλαδή, σχεδόν 1 στα 2 ευρώ αγροτικού εισοδήματος συνδέεται με τις άμεσες πληρωμές. Στον αντίποδα, στα κηπευτικά το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 2%.

Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί δείχνει ότι η ΚΑΠ δεν έχει την ίδια βαρύτητα για όλους τους παραγωγούς. Για έναν παραγωγό με εκμετάλλευση βοσκήσιμων ζώων, οι άμεσες ενισχύσεις αποτελούν πολύ μεγαλύτερο τμήμα του εισοδήματος απ’ ό,τι για έναν παραγωγό κηπευτικών. Παράλληλα, οι εκμεταλλεύσεις με χοίρους και πουλερικά, γαλακτοπαραγωγή και κηπευτικά είναι μεταξύ εκείνων που εμφανίζουν υψηλότερη επενδυτική δραστηριότητα και λαμβάνουν τα υψηλότερα ποσά επενδυτικής στήριξης.

Με απλά λόγια, τα στοιχεία της Κομισιόν δείχνουν μια αντίστροφη σχέση: Στις μικρότερες εκμεταλλεύσεις οι άμεσες πληρωμές έχουν πολύ μεγαλύτερο βάρος στο εισόδημα, ενώ όσο μεγαλώνει η οικονομική κλίμακα τόσο περισσότερο το εισόδημα στηρίζεται στην ίδια την παραγωγική δραστηριότητα.

Υποχώρηση για τις επενδύσεις

Παρά την αύξηση του αγροτικού εισοδήματος το 2024, οι επενδύσεις των ευρωπαϊκών εκμεταλλεύσεων κινήθηκαν αντίθετα. Το ποσοστό των εκμεταλλεύσεων που πραγματοποίησαν θετικές ακαθάριστες επενδύσεις υποχώρησε στο 43% από 45% το 2023 και 46% το 2021. Δηλαδή, λιγότερες από μία στις δύο αγροτικές εκμεταλλεύσεις προχώρησαν σε νέες επενδύσεις σε μηχανήματα, εξοπλισμό, κτίρια ή άλλες πάγιες υποδομές.

Ταυτόχρονα, 1 στις 5 εκμεταλλεύσεις, ποσοστό 20%, εμφάνισε αρνητικές επενδύσεις. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου η αξία των παγίων που πουλήθηκαν ήταν μεγαλύτερη από την αξία των νέων παγίων που αγοράστηκαν. Το ποσοστό ήταν ελαφρώς υψηλότερο, στο 22%, το 2023. Το υπόλοιπο ποσοστό των εκμεταλλεύσεων κινήθηκε ουσιαστικά σε επίπεδο αντικατάστασης των υφιστάμενων παγίων.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν εξετάζεται το ύψος των επενδύσεων σε σχέση με τις αποσβέσεις. Οι εκμεταλλεύσεις που επενδύουν περισσότερο από τις ετήσιες αποσβέσεις τους ουσιαστικά αυξάνουν το παραγωγικό τους κεφάλαιο, ενώ όσες επενδύουν λιγότερο από τις αποσβέσεις τους οδηγούνται σε σταδιακή συρρίκνωση του παραγωγικού τους εξοπλισμού. Το 2024 η συνολική εικόνα στην Ε.Ε. ήταν αρνητική, καθώς οι καθαρές επενδύσεις μειώθηκαν σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Ωστόσο, δεν επενδύουν όλοι οι αγρότες με τον ίδιο ρυθμό. Οι υψηλότερες επενδύσεις καταγράφονται στις εκμεταλλεύσεις με χοίρους και πουλερικά, στη γαλακτοπαραγωγή και στα κηπευτικά. Πρόκειται επίσης για κλάδους με υψηλές ανάγκες σε εγκαταστάσεις, μηχανήματα και τεχνολογικό εξοπλισμό.

Στον αντίποδα, χαμηλότερα επίπεδα επενδύσεων εμφανίζουν εκμεταλλεύσεις με μόνιμες καλλιέργειες και βοσκήσιμα ζώα, όπου οι ανάγκες για νέο πάγιο κεφάλαιο είναι διαφορετικές και σε αρκετές περιπτώσεις μικρότερες.

Σημαντικό είναι επίσης ότι οι εκμεταλλεύσεις που πραγματοποιούν τις μεγαλύτερες επενδύσεις είναι μεταξύ εκείνων που λαμβάνουν και τα υψηλότερα ποσά επενδυτικών ενισχύσεων. Αυτό δείχνει τον ρόλο που παίζουν τα μέτρα της ΚΑΠ στην ανανέωση του εξοπλισμού και στον εκσυγχρονισμό των αγροτικών επιχειρήσεων.

Χαμηλά η Ελλάδα

Η ελληνική γεωργία εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς την οικονομική απόδοση της εργασίας. Με βάση τα στοιχεία του FSDN, η Καθαρή Προστιθέμενη Αξία της εκμετάλλευσης ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2024 περίπου στις 16.000 ευρώ, έναντι 31.500 ευρώ στην Ε.Ε. Αυτό σημαίνει ότι η αντίστοιχη επίδοση της ελληνικής εκμετάλλευσης βρίσκεται περίπου στο 51% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, με την ψαλίδα να φτάνει περίπου τις 15.500 ευρώ ανά εργαζόμενο.

Η εικόνα έχει ενδιαφέρον και σε βάθος χρόνου. Το ελληνικό FNVA ανά εργαζόμενο ήταν περίπου 17.600 ευρώ το 2022 και 16.900 ευρώ το 2023, πριν υποχωρήσει περαιτέρω το 2024. Η σύγκριση δείχνει ότι η ελληνική γεωργία όχι μόνο παραμένει χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά δεν έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια να περιορίσει ουσιαστικά την απόσταση…

Η ΜΕΓΑΛΗ ΨΑΛΙΔΑ ΣΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ

ΠΟΣΟ ΜΕΤΡΟΥΝ ΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ

Πηγή – Ελεύθερος Τύπος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy