Παγκόσμια ημέρα καφέ: Πόσες ιστορίες χωρούν σε ένα φλυτζάνι;

Η παγκόσμια ημέρα καφέ, σήμερα Πέμπτη (1/10), δίνει την αφορμή για ένα ταξίδι στις ιστορίες και τα έθιμα που συνοδεύουν το σερβίρισμά του. Ανάμεσά τους, η ελληνική ιστορία ενός σέικερ με κρύο νερό στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης του 1957.Τον περασμένο Μάρτιο, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ανακήρυξε την 1η Οκτωβρίου διεθνή ημέρα καφέ, αναγνωρίζοντας την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική σημασία του. Η ημερομηνία είχε ήδη καθιερωθεί από τον διεθνή οργανισμό καφέ, αλλά το 2026 εντάχθηκε επισήμως και στο ημερολόγιο των Ηνωμένων Εθνών. Για όσους, βέβαια, ξεκινούν την ημέρα τους βάζοντας το μπρίκι στη φωτιά ή περιμένοντας να τρέξει ο πρώτος εσπρέσο, η σχέση με τον καφέ δεν χρειάζεται επετείους. Έχει τη δική της ώρα, συγκεκριμένη παραγγελία και, συχνά, συγκεκριμένη παρέα. Το «πάμε για έναν καφέ» μπορεί να σημαίνει μια σύντομη στάση, μια συζήτηση που αναβάλλεται καιρό ή ένα ολόκληρο απόγευμα. Σε διαφορετικές χώρες, αυτή η συνάντηση έχει αποκτήσει δικούς της κανόνες. Πόσες φορές θα γεμίσει το φλιτζάνι, τι θα σερβιριστεί δίπλα του, ακόμη και αν θα μπει ζάχαρη ή αλάτι, είναι μέρος της ιστορίας.

Ο φραπέ και η ιστορία με το κρύο νερό

Η ελληνική συμμετοχή σε αυτό το ταξίδι έχει αφρό, παγάκια και μια διάσημη ιστορία από τη διεθνή έκθεση Θεσσαλονίκης. Το 1957 ο Δημήτρης Βακόνδιος, ο οποίος εργαζόταν στο περίπτερό της, θέλησε να φτιάξει στιγμιαίο καφέ. Επειδή δεν έβρισκε ζεστό νερό, χρησιμοποίησε κρύο και ένα σέικερ. Το αποτέλεσμα συνδέθηκε με τη γέννηση του φραπέ. Η ιστορία έχει, όμως, μια λεπτομέρεια που συχνά παραλείπεται. Όπως επισημαίνει το πρόγραμμα «Ελληνικό Πρωινό» του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος, υπάρχουν αναφορές και διαφημίσεις για παγωμένο στιγμιαίο καφέ πριν από εκείνη τη ΔΕΘ. Έτσι, η καινοτομία που αποδίδεται στον Βακόνδιο ενδέχεται να αφορά κυρίως τον χαρακτηριστικό πλούσιο αφρό. Ο φραπέ συνδέθηκε στη συνέχεια με τις ελληνικές καλοκαιρινές διακοπές, τις παρέες και τα τραπέζια που δεν αδειάζουν μόλις τελειώσει ο καφές. Η ιστορία της προέλευσής του εξακολουθεί να συνοδεύει την παραγγελία, σχεδόν επτά δεκαετίες αργότερα.

Στην Ιταλία ένας εσπρέσο και ένας καφές για τον επόμενο

Στην Ιταλία, ο εσπρέσο πίνεται συχνά όρθιος στον πάγκο του μπαρ. Ένα μικρό φλιτζάνι, λίγες γουλιές και μια σύντομη κουβέντα με τον μπαρίστα πριν συνεχιστεί η ημέρα. Στη Νάπολη, όμως, η παραγγελία μπορεί να περιλαμβάνει και έναν καφέ για κάποιον άγνωστο. Είναι ο «καφέ σοσπέζο», ο καφές «σε αναμονή», ο πελάτης πληρώνει δύο, πίνει τον έναν και αφήνει τον δεύτερο προπληρωμένο για έναν άνθρωπο που δεν μπορεί να τον αγοράσει. Όπως εξηγεί το ιστορικό Gran Caffè Gambrinus της Νάπολης, πρόκειται για παλιό ναπολιτάνικο έθιμο που πέρασε και σε άλλες πόλεις. Ο επόμενος πελάτης μπορεί να ρωτήσει αν υπάρχει διαθέσιμος καφές σε αναμονή και να τον πιει, χωρίς να γνωρίζει ποιος τον κέρασε.

Στην Αιθιοπία ο καφές σερβίρεται τρεις φορές

Στην Αιθιοπία, τόπο καταγωγής του άγριου καφέ αράμπικα, η παρασκευή μπορεί να γίνει ολόκληρη τελετή φιλοξενίας. Όπως περιγράφει ο ανθρωπολόγος και ιστορικός Ελουά Φικέ στο περιοδικό «Courier» της UNESCO, οι κόκκοι καβουρδίζονται μπροστά στους επισκέπτες. Ακολουθεί το άλεσμα σε γουδί και η παρασκευή σε πήλινο σκεύος, την τζεμπένα, με στρογγυλή βάση και μακρύ λαιμό.
Ο καφές μοιράζεται σε μικρά φλιτζάνια χωρίς χερούλι, με τους μεγαλύτερους και πιο σεβαστούς καλεσμένους να σερβίρονται πρώτοι. Στην τελετή που περιγράφει ο Φικέ, το ίδιο κατακάθι χρησιμοποιείται για τρία διαδοχικά σερβιρίσματα, με προσθήκη νερού και νέο ζέσταμα.
Το τρίτο ονομάζεται «μπαράκα», δηλαδή «ευλογία». Η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει ώρες, με συγγενείς, φίλους και γείτονες να συμμετέχουν. Μαζί με τον καφέ προσφέρονται μικρά κεράσματα, ανάμεσά τους καβουρδισμένοι σπόροι και αλατισμένο ποπ κορν.

Το σουηδικό διάλειμμα έχει δικό του όνομα

Στη Σουηδία, η συνάντηση για καφέ λέγεται «φίκα». Η λέξη χρησιμοποιείται τόσο ως ουσιαστικό όσο και ως ρήμα και περιγράφει μια καθημερινή συνήθεια, καφέ, κάτι γλυκό και χρόνο για κουβέντα.
Σύμφωνα με τον επίσημο τουριστικό οργανισμό Visit Sweden, η φίκα μπορεί να γίνει στο σπίτι, σε ένα καφέ, στη φύση ή στον χώρο εργασίας. Σε πολλές επιχειρήσεις υπάρχουν προγραμματισμένα διαλείμματα, ορισμένες φορές ένα το πρωί και ένα το απόγευμα.
Το πιο γνωστό συνοδευτικό είναι το κάνελμπουλε, το στριφτό γλυκό ψωμάκι με κανέλα. Στο τραπέζι μπορούν επίσης να μπουν μπισκότα, κέικ ή ψωμάκια με κάρδαμο. Η πρόσκληση αφορά και την παρέα: η φίκα είναι ένας συνηθισμένος τρόπος να συναντηθούν φίλοι ή να γίνει ένα χαλαρό ραντεβού.

Ο αλμυρός καφές του γαμπρού

Στην Τουρκία, ο καφές έχει θέση ακόμη και στα έθιμα πριν από τον γάμο. Όταν η οικογένεια του υποψήφιου γαμπρού επισκέπτεται το σπίτι της νύφης, εκείνη αναλαμβάνει παραδοσιακά την παρασκευή του. Όπως αναφέρει η UNESCO, σε ορισμένες εκδοχές του εθίμου ο καφές του γαμπρού περιέχει αλάτι. Σήμερα, η αντίδρασή του παρουσιάζεται ως μια παιχνιδιάρικη δοκιμασία της αγάπης του,  καλείται να τον πιει χωρίς να δείξει τη δυσαρέσκειά του.
Η κουλτούρα και η παράδοση του τουρκικού καφέ εντάχθηκαν το 2013 στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Η αναγνώριση αφορά την παρασκευή και το σερβίρισμα, αλλά και τις κοινωνικές συνήθειες που τον συνοδεύουν.

Πηγή – Ελεύθερος Τύπος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ