Το Κυπριακό δεν «πουλά» πλέον πολιτικά στην τουρκοκυπριακή κοινωνία

Συνέντευξη στον

Μιχάλη Μιχαήλ

Τα κατεχόμενα βρίσκονται σε «προεκλογική» περίοδο. Πώς διαμορφώνονται σήμερα οι συσχετισμοί δυνάμεων και ποια ζητήματα κυριαρχούν στην «προεκλογική» εκστρατεία;

Με βάση τις δημοσκοπήσεις που έχουν δημοσιευθεί μέχρι σήμερα, το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα εμφανίζεται πρώτο σε «εκλογική» δύναμη. Ωστόσο, δεν υπάρχει δημοσκόπηση που να δείχνει ότι μπορεί να εξασφαλίσει αυτοδυναμία και να «κυβερνήσει» μόνο του. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή στα κατεχόμενα λειτουργεί «κοινοβουλευτικό» σύστημα και η τελική ισορροπία μεταξύ των πολιτικών κομμάτων είναι καθοριστική.

Άρα θεωρείτε πιθανότερη μια «κυβέρνηση» συνεργασίας;

Ναι. Τουλάχιστον στο παρόν στάδιο της «προεκλογικής» εκστρατείας, φαίνεται πιθανότερο να προκύψει ξανά «κυβέρνηση» συνεργασίας. Το ποια κόμματα θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε αυτήν θα εξαρτηθεί από τις «εκλογικές» ισορροπίες που θα διαμορφωθούν στις 6 Δεκεμβρίου. Επομένως, δεν αρκεί να γνωρίζουμε ποιο κόμμα θα τερματίσει πρώτο. Χρειάζεται να δούμε τη συνολική κατανομή των εδρών και τις δυνατότητες συνεργασιών.

Σε ποια θέματα επικεντρώνεται η «προεκλογική» αντιπαράθεση;

Η συζήτηση επικεντρώνεται περισσότερο σε ζητήματα διαφθοράς, οικονομικής διαχείρισης και οικονομικής ανάπτυξης. Παράλληλα, σημαντικό χώρο καταλαμβάνουν οι σχέσεις με την Τουρκία και κυρίως το ζήτημα των υποδομών και του ποιος θα κληθεί να διαχειριστεί κρίσιμα έργα σε συνεργασία με την Άγκυρα. Μιλάμε, για παράδειγμα, για υποδομές διαδικτύου, φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Επομένως, τουλάχιστον στην αρχική φάση της προεκλογικής εκστρατείας, η αντιπαράθεση δεν περιστρέφεται γύρω από το Κυπριακό και τις διαπραγματεύσεις, αλλά γύρω από ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα της τουρκοκυπριακής κοινωνίας.

Υπάρχει κάποια νεότερη πολιτική εξέλιξη που ξεχωρίζει;

Μια σημαντική εξέλιξη είναι η αισθητή επιδείνωση των σχέσεων του Κόμματος Αναγέννησης με σχεδόν όλα τα τουρκοκυπριακά πολιτικά κόμματα, ακόμη και με δυνάμεις της τουρκοκυπριακής δεξιάς. Μετά το τραγικό ναυάγιο στα τέλη Αυγούστου και την ουσιαστική αποπομπή του προέδρου του κόμματος από το «υπουργικό συμβούλιο», το Κόμμα Αναγέννησης έχει υιοθετήσει έναν ιδιαίτερα πολωτικό πολιτικό λόγο.

Με ποιον τρόπο εκφράζεται αυτή η πόλωση;

Στον λόγο του διακρίνεται εντονότερα ένας διαχωρισμός της κοινωνίας μεταξύ Τούρκων και Κυπρίων. Το κόμμα επενδύει περισσότερο στο ζήτημα της ταυτότητας των εποίκων, επιχειρώντας να συσπειρώσει την εκλογική του βάση, καθώς αντιλαμβάνεται ότι έχει δεχθεί ισχυρό πολιτικό πλήγμα. Παράλληλα, ένα τμήμα των εποίκων που εκφράζεται μέσω του Κόμματος Αναγέννησης φαίνεται να διεκδικεί πλέον διαφορετικό ρόλο στην πολιτική ζωή των κατεχομένων: περισσότερες θέσεις στην εκτελεστική εξουσία και ουσιαστικότερη εκπροσώπηση στις δομές εξουσίας, αντί του παλαιότερου ρόλου ενός κόμματος που κυρίως μετέφερε ψήφους προς μεγαλύτερες κυβερνητικές δυνάμεις.

Να διευκρινίσουμε τη σχέση μεταξύ του λεγόμενου προέδρου και της «κυβέρνησης». Πρόκειται για δύο διαφορετικά κέντρα εξουσίας;

Ακριβώς. Υπάρχει ένα ιδιότυπο «κοινοβουλευτικό» σύστημα, στο οποίο ο Τουρκοκύπριος ηγέτης έχει ιδιαίτερη αρμοδιότητα κυρίως στο Κυπριακό και στη διαπραγματευτική διαδικασία. Η άμεση «εκλογή» του τού προσδίδει πολιτικό βάρος και λαϊκή νομιμοποίηση, όμως η επιρροή του στην καθημερινή άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας είναι περιορισμένη. Η εκτελεστική εξουσία ασκείται από τον «πρωθυπουργό» και το «υπουργικό συμβούλιο», που προκύπτουν μέσα από τους «κοινοβουλευτικούς» συσχετισμούς.

Άρα οι «βουλευτικές» εκλογές έχουν άμεση σημασία και για το Κυπριακό;

Βεβαίως, έστω και έμμεσα. Η εκτελεστική εξουσία στα κατεχόμενα, η οποία εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την Τουρκία, διαχειρίζεται κρίσιμα ζητήματα: την οικονομία, τις υποδομές, το περιουσιακό, τις υπηκοότητες και άλλους τομείς που επηρεάζουν την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Όλα αυτά μπορούν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, να επηρεάσουν και την πορεία του Κυπριακού. Η «κυβέρνηση» δεν διεξάγει τη διαπραγμάτευση, αλλά ασφαλώς έχει πολιτικές θέσεις. Άλλωστε, στο τουρκοκυπριακό «κοινοβούλιο» έχουν κατά καιρούς συζητηθεί και εγκριθεί αποφάσεις για το Κυπριακό, όχι ως εκτελεστικές αποφάσεις, αλλά ως μορφή πολιτικής πίεσης προς την εκάστοτε τουρκοκυπριακή ηγεσία.

Με δεδομένη την κινητικότητα που παρατηρείται ξανά γύρω από το Κυπριακό, δεν είναι παράξενο που το ζήτημα απουσιάζει από την «προεκλογική» συζήτηση;

Υπάρχουν δύο παράλληλα σύμπαντα. Στο επίπεδο των ηγεσιών παρατηρείται μια περιορισμένη κινητικότητα. Στο επίπεδο της κοινωνίας, όμως, αυτή γίνεται αντιληπτή ως αβέβαιη, ασταθής και χωρίς απτό αποτέλεσμα. Έχει εδραιωθεί μεγάλη απογοήτευση, επειδή δεν καταγράφεται ουσιαστική πρόοδος στη διαπραγματευτική διαδικασία. Έτσι, το Κυπριακό δεν αποτελεί σήμερα ζήτημα ικανό να μετακινήσει σημαντικά τα πολιτικά ρεύματα στην τουρκοκυπριακή κοινότητα.

Πώς επηρεάζει αυτή η κατάσταση τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουρμάν;

Ο Ερχιουρμάν δέχεται κριτική από δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Από τη δεξιά επικρίνεται επειδή δεν υιοθετεί πλήρως τη θέση της Άγκυρας για λύση δύο κρατών. Από την αριστερά επικρίνεται επειδή, κατά την άποψη μέρους της, δεν εμφανίζεται αρκετά ξεκάθαρος υπέρ της ομοσπονδίας και δεν προχωρεί σε πιο δυναμικές πρωτοβουλίες για να πιέσει την ελληνοκυπριακή πλευρά προς αυτή την κατεύθυνση.

Επομένως, οι προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί πριν από την «εκλογή» του φαίνεται να διαψεύδονται;

Τουλάχιστον μερικώς. Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης βρίσκεται αντιμέτωπος με συγκεκριμένα αδιέξοδα. Η θέση του για το Κυπριακό περιλαμβάνει προϋποθέσεις για την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, κάτι που ξενίζει σημαντικό τμήμα της τουρκοκυπριακής αριστεράς. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η πίεση ψηφοφόρων που τον στήριξαν έχοντας κατά νου τις παραδοσιακές θέσεις του κόμματός του. Από την άλλη, υπάρχει η σαφής γραμμή της Άγκυρας ως προς το μοντέλο λύσης που προκρίνει. Έτσι, ο ίδιος ξεκινά από πιο δύσκολη θέση σε σύγκριση με προηγούμενες περιόδους.

Πόσο καθοριστικός είναι ο ευρύτερος περιφερειακός παράγοντας;

Είναι εξαιρετικά σημαντικός. Οι εξελίξεις στο Κυπριακό δεν εξαρτώνται μόνο από τους άμεσα εμπλεκόμενους παράγοντες. Οι προτεραιότητες της Τουρκίας εξακολουθούν να έχουν καθοριστική βαρύτητα, ενώ το τελευταίο διάστημα προστίθεται και η αυξανόμενη σημασία του ανταγωνισμού Τουρκίας και Ισραήλ. Η Άγκυρα παρακολουθεί στενά τις σχέσεις του Ισραήλ με την Κυπριακή Δημοκρατία και φαίνεται να αντιμετωπίζει αυτή την εξέλιξη ως παράγοντα που πρέπει να συνυπολογίσει στην προσπάθειά της να ενισχύσει περαιτέρω την επιρροή της στα κατεχόμενα.

Αυτό καθιστά δυσκολότερο το περιβάλλον για το Κυπριακό;

Ναι. Ο ανταγωνισμός στην Ανατολική Μεσόγειο προσθέτει ακόμη μία σύνθετη διάσταση. Παράλληλα, η τουρκική εξωτερική πολιτική φαίνεται να δίνει σήμερα ιδιαίτερο βάρος στην αντιπαράθεση με το Ισραήλ, κυρίως σε σχέση με τη Γάζα, το Παλαιστινιακό και τη Μέση Ανατολή γενικότερα. Αν εξετάσουμε προσεκτικά τον δημόσιο πολιτικό λόγο και τις προτεραιότητες της τουρκικής ηγεσίας, διαπιστώνουμε ότι αυτά τα ζητήματα βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα.

Και ποια είναι τελικά η επίδραση αυτής της περιφερειακής αντιπαράθεσης;

Οι ισορροπίες και οι ανταγωνισμοί στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεάζουν έμμεσα, αλλά σαφώς το Κυπριακό. Στη σημερινή συγκυρία, η όξυνση της αντιπαράθεσης Τουρκίας και Ισραήλ λειτουργεί μάλλον επιβαρυντικά, καθώς προσθέτει νέες γεωπολιτικές προτεραιότητες σε ένα ήδη σύνθετο και δύσκολο περιβάλλον.

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ