52 χρόνια από την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, επιστρέφοντας στην Αθήνα τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου 1974, δεν βρήκε απλώς μια χώρα που έβγαινε από επτά χρόνια δικτατορίας. Βρήκε την Κύπρο να φλέγεται, τον τουρκικό Στρατό να προελαύνει, τους δρόμους της Αθήνας γεμάτους κόσμο και τις Ενοπλες Δυνάμεις αποδιοργανωμένες.

Συνομιλία μεταξύ Κωνσταντίνου Καραμανλή, Ευάγγελου Αβέρωφ και του ηγέτη της Ενωσης Κέντρου, Γεωργίου Μαύρου.    

Η Δημοκρατία επέστρεφε και μαζί της επέστρεφαν τα κόμματα. ΠΑΣΟΚ, Νέες Πολιτικές Δυνάμεις, Εθνική Δημοκρατική Ενωση, τα κόμματα της Αριστεράς που νομιμοποιούνταν ξανά και η Ενωση Κέντρου συνέθεταν το καινούργιο σκηνικό. Ενα μόνο κομμάτι του πολιτικού παζλ έμενε ακόμη στη θέση του παλιού: η μεγάλη συντηρητική παράταξη.

Η προδικτατορική ΕΡΕ, πίστευε ο ίδιος, δεν μπορούσε να ανανεωθεί ουσιαστικά και, ακόμη κι αν αυτό γινόταν, θα κουβαλούσε μαζί της τα «βαρίδια» της μετεμφυλιακής περιόδου. Η επταετία είχε αλλάξει και την κοινωνία και τον τρόπο με τον οποίο αυτή έβλεπε την πολιτική. Ο κόσμος ζητούσε καινούργια πρόσωπα, απορρίπτοντας όσα συνδέονταν με την προδικτατορική πολιτική παρακμή. Ο Καραμανλής, άλλωστε, δεν ήταν ακριβώς ο ίδιος άνθρωπος που είχε φύγει από την Ελλάδα χρόνια νωρίτερα. Η πολύχρονη παραμονή του στο εξωτερικό είχε επηρεάσει και τη δική του πολιτική σκέψη.

Προεκλογική συγκέντρωση της Νέας Δημοκρατίας το 1974. Οπως βλέπετε από το πλακάτ, έμβλημα του κόμματος είναι ακόμα η φωτογραφία του ιδρυτή της.

Εν κρυπτώ απόφαση

Η απόφαση για τη δημιουργία νέου κόμματος είχε ληφθεί, αλλά παρέμενε κρυφή. Παράλληλα, στους κυβερνητικούς κύκλους συζητείτο ο τρόπος με τον οποίο θα γινόταν η μετάβαση στη δημοκρατική ομαλότητα. Ο Γεώργιος Ράλλης είχε προτείνει ακόμη και τη λήψη έκτακτων εξουσιών για διετή περίοδο, ώστε να ψηφιστεί νέο δημοκρατικό Σύνταγμα και να μπουν σταθερές βάσεις στη νέα πολιτική πραγματικότητα. Η ιδέα, όμως, δεν έπεισε τον Καραμανλή. Φοβόταν ότι οι αυξημένες εξουσίες θα μπορούσαν να θυμίσουν, αντί να απομακρύνουν, την προηγούμενη νοσηρή κατάσταση. Και πάνω απ’ όλα πίστευε ότι η γρήγορη μετάβαση περνούσε από την άμεση εκλογική νομιμοποίηση.

Η εξαγγελία δημιουργίας του κόμματος και η δημιουργία της υπηρεσιακής κυβέρνησης που οδήγησε στις πρώτες μεταπολιτευτικές εκλογές.

Η πρώτη αναφορά στη δημιουργία του καινούργιου σχηματισμού έγινε στις 29 Σεπτεμβρίου 1974. Η επίσημη ανακοίνωση, όμως, μετατέθηκε για λίγες ημέρες, καθώς ο Καραμανλής ήθελε πρώτα να ολοκληρώσει το έργο του ως πρωθυπουργός της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας και να μην εμφανίζεται ταυτόχρονα ως κομματικός αρχηγός. Στις 4 Οκτωβρίου η Νέα Δημοκρατία εξαγγέλθηκε αρχικά στο Υπουργικό Συμβούλιο και στη συνέχεια, σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση από το τότε ΕΙΡΤ, μαζί με την προκήρυξη των εκλογών της 17ης Νοεμβρίου.

Το όνομα ήταν Νέα Δημοκρατία και οι εφημερίδες της εποχής έσπευσαν να ανιχνεύσουν το ιδεολογικό στίγμα της. Την περιέγραφαν ως «προοδευτική κίνηση ευρυτάτου φάσματος», από την προοδευτική Δεξιά μέχρι τη συντηρητική Αριστερά. Στους βασικούς στόχους της κατέγραφαν τη λαϊκή κυριαρχία, την εθνική ανεξαρτησία, το εθνικό συμφέρον, την παγίωση της Δημοκρατίας, τη δημιουργία κράτους δικαίου, την ανανέωση των πολιτικών δυνάμεων και την πρόσδεση της Ελλάδας στην Ευρώπη.

Οι πρώτοι εκλογικοί συνδυασμοί του κόμματος.

Η ανανέωση, πάντως, δεν θα έμενε στα χαρτιά. Πρώτος στόχος ήταν περισσότερο από το 50% των υποψηφίων να είναι νέα πρόσωπα. Το δύσκολο έργο της κατάρτισης των συνδυασμών ανατέθηκε στους Γεώργιο Ράλλη, Κωνσταντίνο Παπακωνσταντίνου, Κωνσταντίνο Τσάτσο και Χρήστο Στράτο, προκαλώντας, όπως ήταν φυσικό, αρκετές πικρίες στους παλαιούς πολιτευτές. Το νέο κόμμα εγκαταστάθηκε στο νεοκλασικό διώροφο της Ρηγίλλης 18, ιδιοκτησίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, ένα κτίριο που συνδεόταν με τον ίδιο τον Καραμανλή, καθώς την αναστήλωσή του είχε αναλάβει το 1955, ως υπουργός Δημοσίων Εργων.

«Λυπηρή παράλειψη»

Η αλλαγή είχε, μάλιστα, και το μικρό της… ατύχημα. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος ήταν τυπικά ακόμη αρχηγός της ΕΡΕ όταν αυτή αντικαταστάθηκε από τη Νέα Δημοκρατία. Μέσα στον πυρετό των ημερών, κανείς δεν σκέφθηκε να τον ενημερώσει. Ο ίδιος δεν δημιούργησε πρόβλημα και αποσύρθηκε από την εκλογική μάχη. Αργότερα, όταν συναντήθηκε με τον Καραμανλή στο «Σεσίλ», του είπε χαμογελώντας πως ήταν κάπως παράξενο να έχει καταργηθεί, χωρίς τη γνώμη του, ένα κόμμα του οποίου ήταν αρχηγός και να έχει ιδρυθεί ένα άλλο χωρίς κανείς να τον ειδοποιήσει. Ο Καραμανλής στενοχωρήθηκε και την επομένη ο υπουργός Δικαιοσύνης, Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου, του τηλεφώνησε, αναγνωρίζοντας τη «λυπηρή παράλειψη».

Προεκλογικό φυλλάδιο της Νέας Δημοκρατίας του 1974.

Ακόμη και το σύμβολο του νέου κόμματος μαρτυρούσε τη μεταβατική εποχή. Στην πρώτη εκλογική αναμέτρηση η Νέα Δημοκρατία δεν είχε ακόμη τον γνωστό πυρσό, αλλά τη φωτογραφία του ιδρυτή της. Το 1979, στο συνέδριο της Χαλκιδικής, θα έρθει το νέο έμβλημα: ο αναμμένος πυρσός που κρατά ένα χέρι, ανάμεσα στα αρχικά Ν και Δ, με τη φλόγα να γέρνει προς το Ν.

Στις 17 Νοεμβρίου 1974 ήρθε και η ετυμηγορία της κάλπης: 54,4%. Η Νέα Δημοκρατία άφηνε πίσω της την ΕΡΕ και έκανε το πρώτο μεγάλο βήμα της στη μεταπολιτευτική πολιτική ζωή, με έναν διαφορετικό, εξωστρεφή και φιλοευρωπαϊκό λόγο.

Το όραμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή 

Στην πρώτη, ανεπίσημη, αναφορά του στη δημιουργία της Νέας Δημοκρατίας, στις 29 Σεπτεμβρίου 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μίλησε για την ανάγκη μιας «καινούργιας πολιτικής ζωής», την οποία θεωρούσε απαραίτητη για την επιβίωση, την πρόοδο και την ευτυχία της Ελλάδας. Δεν πρότεινε, όπως έλεγε, να σβηστεί το παρελθόν. Αντίθετα, η νέα παράταξη θα είχε ως βάση την πείρα του παρελθόντος και ως όραμα ένα καλύτερο και ασφαλέστερο μέλλον.

Η Νέα Δημοκρατία θα κρατούσε από την παράδοση τα θετικά, προχωρώντας παράλληλα με «μεγάλα τολμηρά, αλλά και ασφαλή βήματα» στη μεταπολιτευτική πραγματικότητα, επιδιώκοντας να συνδυάσει τη συνέχεια και την ανανέωση.

Στον ίδιο λόγο ο Καραμανλής έδινε και το πολιτικό λεξιλόγιο της νέας παράταξης. Εθνος και λαός, πατρίδα και άνθρωποι, Πολιτεία και πολίτες, εθνική ανεξαρτησία και λαϊκή κυριαρχία, πολιτική ελευθερία και έννομη τάξη, πρόοδος και κοινό αγαθό, καθώς και κοινωνική δικαιοσύνη. Η πολιτική, σύμφωνα με την ιδρυτική διακήρυξη, δεν θα έπρεπε να είναι υπόθεση των λίγων και επώνυμων εις βάρος των πολλών και ανώνυμων, αλλά υπηρεσία προς αυτούς.

Υπήρχε και μία ακόμη σαφής αναφορά στο τραυματισμένο πολιτικό παρελθόν. Η νέα παράταξη, έλεγε ο Καραμανλής, έπρεπε να αγνοήσει τις διενέξεις και τους διχασμούς που είχαν προκαλέσει τόσα δεινά και να στραφεί προς τα ευρύτερα δυνατά σχήματα εθνικής ενότητας. Η Μεταπολίτευση δεν θα ολοκληρωνόταν μόνο με την επιστροφή των εκλογών. Χρειαζόταν και μια διαφορετική πολιτική κουλτούρα.

Και στο τέλος υπήρχε η Ευρώπη. Η Ελλάδα, υποστήριζε ο ιδρυτής της Νέας Δημοκρατίας, όχι μόνο δικαιούτο, αλλά και μπορούσε να εξασφαλίσει εξέχουσα θέση μέσα στην Ευρώπη «όπου ανήκει», εφόσον αξιοποιούσε τις ικανότητες και τις αρετές του λαού της. Ετσι, ήδη από τις πρώτες ημέρες της, η νέα παράταξη έδινε στο όνομά της ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο: δημοκρατική ομαλότητα, ανανέωση, εθνική ενότητα, κράτος δικαίου και ευρωπαϊκό προσανατολισμό.

Πηγή – Ελεύθερος Τύπος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ