Το «από τύχη ζούμε» στον άξονα Τεμπών – Πλάκας και ο Σπίλμπεργκ, του Διονύση Ελευθεράτου

Συμβαίνει αρκετές φορές να δημοσιοποιείται κάτι, να το θεωρείς πολύ σημαντικό και να κρίνεις ότι κανονικά θα έπρεπε – από μόνο του – να προκαλέσει «ντόρο» μεγαλύτερο, από αυτόν που επέσυρε. Σε τούτη την κατηγορία ανήκει το εύρημα ενός ρεπορτάζ, για τη θανατηφόρα έκρηξη στην οδό Λυσικράτους, στην Πλάκα. Ρεπορτάζ που δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή», το Σάββατο, 26 Σεπτεμβρίου 2016.

Η εφημερίδα αποκάλυψε ότι κάτοικοι της Πλάκας, μέλη της Κίνησης Πολιτών της συνοικίας, είχαν προειδοποιήσει τις αρμόδιες υπηρεσίες για το πόσο μεγάλοι κίνδυνοι ελλόχευαν. Όχι λίγες ημέρες ή λίγες εβδομάδες πριν από την φονική έκρηξη, αλλά ένα έτος νωρίτερα. Όχι μόνο με προφορικές επικοινωνίες, αλλά και εγγράφως. Με επιστολή, την 5^η Οκτωβρίου 2025, (εδώ), που στάλθηκε στο αρχηγείο της Πυροσβεστικής και κοινοποιήθηκε στο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, καθώς και στον Δήμο Αθηναίων.

Οι κάτοικοι εξηγούσαν «χαρτί και καλαμάρι» γιατί οι υποδομές, τα χωροταξικά, πολεοδομικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά της Πλάκας καθιστούσαν πολύ ισχυρή την πιθανότητα για πυρκαγιές και εκρήξεις, αλλά και μεγάλο τον κίνδυνο επέκτασης της όποιας καταστροφής. Και ζήτησαν, πέρα από ελέγχους για να εξακριβωθεί η νομιμότητα (ή μη) στη χρήση ορισμένων κτιρίων και η τήρηση (ή μη) κανόνων πυρασφάλειας και διαφυγής, να πραγματοποιηθεί άσκηση πυρόσβεσης.

Επί ένα χρόνο, απάντηση δεν έλαβαν οι κάτοικοι. Ούτε καν ένα ανόρεχτο  «εξετάζουμε τα αιτήματά σας» – έτσι, για τους τύπους. Τίποτα. Άκρα του τάφου σιωπή. Και μετά έγινε τάφος το κτίριο της Λυσικράτους.

Πώς να μην πάει ο νου σου στην αντίστοιχη αταραξία που προηγήθηκε της τραγωδίας των Τεμπών; Πώς να μην θυμηθείς τον αρμόδιο υπουργό, Κώστα Καραμανλή, που αγνοούσε κατ’ εξακολούθηση τις επίσημες ενημερώσεις και προειδοποιήσεις, τις οποίες έκαναν τα σωματεία των εργαζόμενων στον σιδηρόδρομο;

Μια διαφορά ανάμεσα στα δυο δυστυχήματα είναι ότι οι επισημάνσεις των κατοίκων της Πλάκας δεν είχαν γίνει ευρύτερα γνωστές, προ της έκρηξης. Είχαν περάσει «κάτω από τα ραντάρ» της δημοσιότητας. Έτσι, δεν χρειάστηκε να εκστομίσει κανένας υπουργός ή άλλος κυβερνητικός αξιωματούχος κάτι σαν εκείνο το «ντροπή σας, να ανακαλέσετε αμέσως», που είχε πετάξει ο Κ. Καραμανλής –  τον Φεβρουάριο του 2023 – στα μούτρα βουλευτών (της αντιπολίτευσης), οι οποίοι αναφέρονταν στα ελλείμματα ασφάλειας των τρένων. Μόλις οκτώ ημέρες προτού χαθούν 57 ζωές.

Δεν σταματούν όμως εδώ οι συνειρμοί, τους οποίους προκαλεί  η αποκάλυψη της «Καθημερινής». Διότι είναι απίθανο να θυμηθείς τον… αγανακτισμένο Κώστα Καραμανλή του Φεβρουαρίου 2023 και να μην ανακαλέσει το μνημονικό σου τον Άδωνι Γεωργιάδη του Μαρτίου 2023. Τότε που τα βρήκε όλα καλώς καμωμένα, διότι «αν έλεγε ο Καραμανλής ότι υπάρχει πρόβλημα ασφαλείας, δεν θα έμπαινε κανείς στα τρένα».

Δικαιούμαστε λοιπόν να υποθέσουμε ότι δεν αποκλείεται να κρύβεται μια ανάλογη «λογική» και ιεράρχηση προτεραιοτήτων, πίσω από το «μη μου τους κύκλους τάραττε» που προηγήθηκε του δυστυχήματος στην Πλάκα.

Τρεις εκδοχές για την αταραξία

Να το δούμε κάπως αναλυτικότερα: Τι μπορεί να σκέφτηκε πχ ο άγνωστος αξιωματούχος του υπουργείου, το οποίο λέγεται «Πολιτικής Προστασίας», προτού γράψει στα παλιά του τα παπούτσια την επιστολή της Κίνησης Πολιτών Πλάκας;

Μια εκδοχή είναι ότι δεν χρειάστηκε να παιδέψει πολύ το μυαλό και τη συνείδησή του. Ότι απλώς τον κτύπησαν κατακέφαλα οι προαιώνιες «παθογένειες του ελληνικού κράτους», τις οποίες επικαλείται – για όλα- η κυβερνητική – καθεστωτική  επωδός. Αλλά πού θα πάει, θα καταφέρει ο «μεταρρυθμιστικός φιλελευθερισμός» να νικήσει το θεριό των «παθογενειών», αν κυβερνήσει καμιά εικοσαετία ακόμη.,,

Η δεύτερη εκδοχή είναι ότι ο άγνωστος αξιωματούχος (ή ομάδα αξιωματούχων, αν υπήρξε κάποια συλλογική διαδικασία) θεώρησε άνευ σημασίας τον ήχο του κώδωνα, τον οποίον έκρουε κάποια Κίνηση Πολιτών. «Ποιοι να είναι αυτοί, τώρα; Α, μάλλον τίποτα μίζεροι και μίρλες, που ανακαλύπτουν προβλήματα εκ του μη όντος». Αλλά μήπως είχαν εξετάσει επί τόπου την κατάσταση στην Πλάκα οι παράγοντες του «επιτελικού κράτους» και των υπηρεσιών του, ώστε να έχουν οι ίδιοι άποψη;

Η τρίτη εκδοχή, που κάλλιστα μπορεί να συνδέεται με τη δεύτερη, να τη συμπληρώνει και να την… αναβαθμίζει, συνοψίζεται στα εξής: «Μα είναι σοβαροί; Θα πάμε τώρα στην Πλάκα, στην αθηναϊκή Εδέμ του τουρισμού, να την αναστατώνουμε; Θα αρχίζουμε ελέγχους, ψαξίματα και ιστορίες; Ζητούν αυτοί οι μυστήριοι κάτοικοι και άσκηση πυρόσβεσης, λες και είμαστε στο στρατό κι έχουμε ‘Παρμενίωνα’; Να φοβηθούν οι τουρίστες στα καλά καθούμενα; Μα δεν καταλαβαίνουν ότι ο τουρισμός είναι ψυχολογία και όπου αυτή πέφτει, χάνεται χρήμα;».

Ας θεωρήσουμε την τρίτη εκδοχή αρκετά ισχυρή, αν όχι την επικρατέστερη. Έπειτα (και) από την προαναφερθείσα δήλωση του Αδ. Γεωργιάδη για τα Τέμπη, τίποτα δεν δείχνει πολύ κυνικό για να είναι αληθινό.

Τα «Σαγόνια», οι τουρίστες και η Πλάκα  

Στην ταινία του Στίβεν Σπίλμπεργκ «Σαγόνια» (1975), ο Λάρι Βον, δήμαρχος του νησιού Άμιτι, κρατούσε ανοικτές τις παραλίες μολονότι ήξερε ότι είχαν ήδη κατασπαραχτεί άνθρωποι από λευκό καρχαρία. Γιατί; Για να μην μειωθεί η προσέλευση τουριστών στο νησί. Τουρίστες και ντόπιοι «έπρεπε» να μείνουν ανυποψίαστοι,  ατάραχοι. Δεκαετίες αργότερα, κάποια άλλα πτερύγια «όφειλαν» να μείνουν αθέατα. Όχι στη μεγάλη οθόνη, αλλά στην πραγματική ζωή, κάτω από τα φουσκωμένα πανιά της «βαριάς βιομηχανίας της Ελλάδας». Δηλαδή του τουρισμού που εφορμά, όσο και όπως λάχει. Σαν τη λαιμαργία (ίσαμε χιλίων λευκών καρχαριών μαζί) εκείνης της μερίδας του κεφαλαίου που έχει λαμβάνειν πολλά από την πλημμυρίδα του «όσο και όπως λάχει». Όλα θυσία στο όνομα του τουρισμού, αλλά να που το «όλα» μπορεί να παίρνει και ζωές τουριστών. Όπως ακριβώς στο κινηματογραφικό Άμιτι του Σπίλμπεργκ.

Στην περίπτωση της Πλάκας, όμως, δεν ήταν σαν να κολυμπά – απλώς – η συνοικία πλάι σε έναν «μεγάλο λευκό». Επιπλέον, ο καρχαρίας μύριζε και το αίμα που έρεε από τις πληγές της. Το 1982 η τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ έθεσε τέρμα – και πολύ καλά έκανε – στην ανέγερση νέων ξενοδοχείων στην Πλάκα, για να σταματήσει η αλλοίωση της φυσιογνωμίας της συνοικίας ( αλλοίωση που από ένα σημείο και μετά θα καθιστούσε την περιοχή λιγότερο ελκυστική και στα μάτια των τουριστών, αλλά πού να τα καταλάβουν αυτά οι άπληστοι του «χρήμα θέλω, τώρα το θέλω και για το αύριο σκοτίστηκα»). Μα καθώς εκατοντάδες κατοικίες έχουν γίνει πλέον airbnb, η συνοικία έχει γεμίσει από άτυπα ξενοδοχεία, τα οποία όμως δεν υπόκεινται στους ελέγχους που θα γίνονταν επί κανονικών ξενοδοχείων. Οπότε…

Οπότε οι πληγές βάθυναν και πλήθυναν. Αρκετές ανέδειξε πρόσφατο, κατατοπιστικότατο ρεπορτάζ της «Εφημερίδας των Συντακτών» (εδώ). Ασυντήρητοι ταχυθερμοσίφωνες φυσικού αερίου (πιθανότατα μια εξαετία είχε να συντηρηθεί εκείνος που ήταν εγκατεστημένος στην κουζίνα του δευτέρου ορόφου, στο κτίριο της Λυσικράτους). Ανυπαρξία βάσης δεδομένων και προληπτικών ελέγχων. Έλλειψη πυροσβεστικών κρουνών σε μια συνοικία, στην οποία είναι δύσκολο να κινηθούν πυροσβεστικά οχήματα. Περίπου 200 ανεξέλεγκτα airbnb. Και άλλα…

«Ιδιωτικοποιήθηκε και η δόμηση»…

Τα σαγόνια του ανεξέλεγκτου, όμως, δεν «δουλεύουν» μόνο στον τουρισμό, αλλά και στα νερά της παρακείμενης (ή και ίδιας) παραλίας. Του κατασκευαστικού τομέα. Μιλώντας προ λίγων ημερών στο «Militaire TV» ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, δήμαρχος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης και αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ, περιέγραψε ανάγλυφα πώς θριαμβεύει το «Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει». Ιδιώτες μηχανικοί που δουλεύουν για λογαριασμό των κατασκευαστών αναρτούν μόνοι τους σχέδια και πιστοποιήσεις και μόνοι τους εξασφαλίζουν τις άδειες. Οι κατοπινοί έλεγχοι δόμησης δεν αφορούν την ουσία των αναρτημένων στοιχείων (δηλαδή εάν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα), αλλά το κατά πόσο η όλη διαδικασία αντιστοιχεί σε αυτά.

«Έχουμε ιδιωτικοποιήσει τη δόμηση στη χώρα» είπε επικριτικά ο Γρ. Κωνσταντέλλος, αφού νωρίτερα είχε εκφράσει την ικανοποίησή του που οι κάτοικοι και ορισμένες δημοτικές αρχές στα νότια προάστια της Αττικής, προσφεύγοντας στο ΣτΕ, κατάφεραν να μπλοκάρουν την περεταίρω ανέγερση κτιρίων – «τεράτων». Κι ας μη νομίσει κανείς ότι ο δήμαρχος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης είναι κανένας αριστερόστροφος «γκρινιάρης» που εχθρεύεται την «ιδιωτική πρωτοβουλία». Δεξιός είναι άνθρωπος. Αλλά δεν αντέχει όσα κομίζει το εφαρμοζόμενο μοντέλο οικιστικής – τουριστικής ανάπτυξης, ούτε η ιδιωτικοποίηση των πάντων. Όπως δεν αντέχει το γενικό ανεξέλεγκτο.

Ναι, μας «πλακώνει» το ανεξέλεγκτο της επιχειρηματικής δραστηριότητας, δυναμωμένο και επεκτεινόμενο επί το ημερών μιας κυβέρνησης που κατά τα άλλα ορκίζεται στο όνομα της «αξιολόγησης» (όχι, δεν είναι αυτό αντίφαση, είναι αλληλοσυμπλήρωση). Μήπως όμως είμαστε υπερβολικοί για τις διαστάσεις αυτού του ανεξέλεγκτου; Ας το κρίνουμε ενθυμούμενοι, σταχυολογώντας.

Ε, αφού δεν είμαστε «Σοβιετία»…  

Πρώτον: Τον Ιούνιο του 2022 ο Μάκης Βορίδης, υπουργός Εσωτερικών τότε, σχολιάζοντας τις παροτρύνσεις κάποιων δημοσιογράφων για περισσότερους ελέγχους στα καρτέλ με στόχο την χαλιναγώγηση της ακρίβειας, είχε διατυπώσει ένα καθαρό δόγμα: Οι έλεγχοι πρέπει να είναι μετρημένοι, ειδάλλως δεν λειτουργούν «οι μηχανισμοί της αγοράς». Αν οι έλεγχοι ξεπερνούσαν το όριο του «επικουρικού», θα οδηγούμασταν σε μια «σοβιετική οικονομία». Ευτυχώς, «Σοβιετία» δεν γίναμε, αλλά έξι (και κάτι) χρόνια αργότερα είδαμε πόσο «χαλιναγώγησε» την ακρίβεια, την κερδοσκοπία και την αισχροκέρδεια η… σοφή αυτο- ρύθμιση της αγοράς.

Δεύτερον: Επειδή δεν είμαστε «Σοβιετία», το νεοφιλελεύθερο «επιτελικό κράτος» δεν χαλούσε τη ζαχαρένια του για την κατάσταση στο σιδηρόδρομο, ούτε καν κατόπιν των προειδοποιήσεων. Άλλωστε ο «οικονομικός ορθολογισμός»  απαιτεί να μη νοιάζεσαι για την τύχη τομέων, που έχουν κριθεί «μη ενδιαφέροντες». Στην Ελλάδα σημασία έχουν οι μεγάλοι αυτοκινητόδρομοι, τα κέρδη των κατασκευαστών τους, ο παράς που ρέει στα διόδια. Όχι τα τρένα, όπου ακόμη – τρία χρόνια μετά την τραγωδία στα Τέμπη –  δεν έχει ολοκληρωθεί η εφαρμογή και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ελέγχου Αμαξοστοιχιών (ETCS).

Τρίτον: Επειδή δεν είμαστε «Σοβιετία», το «επιτελικό κράτος» δεν επιθυμούσε να ελέγξει την ιδιωτική εκπαίδευση, έστω κι αν «ο κόσμος είχε τούμπανο» ότι τα κλέη άφθονων «διαμαντιών της» έφθαναν μέχρι τη χορήγηση πλαστών πτυχίων. Είναι δε αλήθεια ότι τέτοια κλέη κατά κανόνα περιβάλλονταν και περιβάλλονται από την αδιαφορία των mainstream MME, που κατά τα άλλα κυνηγούν σκάνδαλα με το μικροσκόπιο, για να τα αναδείξουν. Προσωρινές εξαιρέσεις στον κανόνα σίγουρα υπάρχουν, ιδίως αν «σκάσει» καμία υπόθεση τύπου Μακάριου Λαζαρίδη (Για τα των ιδιωτικών «πανεπιστημίων» τα λέμε άλλη φορά, δεν αρκεί μια απλή υποσημείωση).

Τέταρτον: Επειδή δεν είμαστε «Σοβιετία», η «Ελληνικό Μετρό» λειτούργησε με… υπευθυνότητα τόσο μεγάλη, που δεν μπόρεσαν να τη «σηκώσουν» 35 κτίρια της Κυψέλης. Ας πρόσεχαν (τα κτίρια).

Πέμπτον: Επειδή δεν είμαστε «Σοβιετία», η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ουσιαστικά καρατόμησε το ΣΕΥΥΠ, δηλαδή το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας, το οποίο από το 2001 έως και την ακύρωσή του διενεργούσε κάθε χρόνο εκατοντάδες ελέγχους στην ιδιωτική Υγεία. Όπως σημείωσαν και οι Reporters United, η κυβέρνηση Μητσοτάκη μόλις 33 ημέρες αφ’ ότου σχηματίστηκε (ναι, τέτοια πρεμούρα!) μετέφερε τις αρμοδιότητες του ΣΕΥΥΠ στη νεοσύστατη Εθνική Αρχή Διαφάνειας – με το νόμο 4622/2019.

Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Αντί των εκατοντάδων ελέγχων που διενεργούνταν κάθε χρόνο στην ιδιωτική Υγεία, της οποίας οι δομές (ιατρεία, κλινικές κ.λπ.) φθάνουν τις 16.500, έγιναν μόλις ογδόντα μέσα σε μια «γεμάτη» επταετία (εδώ). Δηλαδή από το 2019 μέχρι και λίγες ημέρες προτού «φύγει» ο Γιώργος Μαζωνάκης.

Αντί επιλόγου: Εκρήξεις, όπως και στην παλιά «βαριά βιομηχανία»…

Αλλά δεν πειράζει, αρκεί που λειτουργούν οι «μηχανισμοί της αγοράς» (στην ευρεία της έννοια), όπως έλεγε ο Μ. Βορίδης. Και πού θα πάει, θα «ηρεμήσει» κάπως το πράγμα… Μπορεί ο θάνατος του Μαζωνάκη να τροφοδότησε το «κάτι δεν πάει καλά εδώ», μπορεί στον απόηχο των φρικτών αποκαλύψεων να βρίσκουν κάποια θέση στα media κι άλλα κατορθώματα φορέων ιδιωτικής Υγείας (εδώ), για τα μάτια – ή μάλλον για την τσέπη – της οποίας το ΕΣΥ δέχεται απανωτά χτυπήματα, αλλά υπάρχει και το «μετά». Κάποια στιγμή όλα θα επανέλθουν στην κερδώα γαλήνη του ανεξέλεγκτου. Αυτό τουλάχιστον ελπίζουν οι αστέρες του «επιτελικού κράτους». Που επί της ουσίας, είναι το επιχειρηματικό κράτος βαφτισμένο πιο εύηχα.

Γιατί λοιπόν ο τουρισμός θα ήταν εξαίρεση; Είπαμε, αποτελεί πια τη «βαριά βιομηχανία» της χώρας. Κι η απόδειξη για αυτήν του τη θαυμαστή ανέλιξη είναι πως άρχισε κι αυτός να «παράγει» απώλειες, σαν  αυτές της παλιάς, της «κλασσικής» βαριάς βιομηχανίας. Κάποτε, σκοτώνονταν άνθρωποι από εκρήξεις στην ΛΑΡΚΟ, την ΠΥΡΚΑΛ και την ΠΕΤΡΟΛΑ – προσφάτως και στη ΒΙΟΛΑΝΤΑ. Τώρα μπορούν να χάνονται – επίσης από εκρήξεις – και σε τουριστικά καταλύματα,  στην τουριστική Πλάκα. Διότι το «όσο και όπως λάχει» της νέας «βαριάς βιομηχανίας» δεν υπολείπεται καθόλου, σε βαρύτητα, της παλιάς.

Συγχαρητήρια στους «επιτελικούς» μετρ αυτής της «αναβάθμισης ». Συγχαρητήρια και σε εμάς που «από τύχη ζούμε»…

Πηγή – KOMMON

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ