Το ακριβό μεροκάματο της θάλασσας

Η περίοδος του γρι-γρι ξεκινά τον Μάρτιο και φτάνει μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου. Ο Δημήτρης Χούλης και το πλήρωμα των 13 Αιγυπτίων αλιεργατών κινούνται σε μια μεγάλη θαλάσσια ζώνη, από τη Σκιάθο και τη Σκόπελο μέχρι τη Σαμοθράκη και το Άγιον Όρος, αναζητώντας γαύρο, σαρδέλα, γόπες και άλλα ψάρια.

Το πρόβλημα είναι ότι το κόστος για να φύγει πλέον ένα αλιευτικό από το λιμάνι έχει αλλάξει δραματικά.

Στα 31 του χρόνια, ο Χούλης θα μπορούσε να έχει επιλέξει μια διαφορετική ζωή. Είναι γραμματιζούμενος, όπως λέει ο ίδιος, υπηρέτησε ως αξιωματικός και δεν βρέθηκε στη θάλασσα επειδή δεν είχε άλλη επιλογή. 

«Στην αλιεία μπαίνεις, επειδή εκτιμάς τον πόνο του πατέρα σου», αφηγείται στο NEWS 24/7.

Επέστρεψε συνειδητά στο καΐκι της οικογένειάς του, καθώς μεγαλώνει το παιδί του μαζί με τη γυναίκα του στον Μαρμαρά Χαλκιδικής.

Σήμερα είναι γραμματέας της Πανελλήνιας Ένωσης Αλιέων Γριγρι και ένας από τους νέους ανθρώπους που αποφάσισαν να συνεχίσουν μια δουλειά, την οποία γνώριζαν πολύ πριν χρειαστεί να την επιλέξουν.

Το καράβι είναι νοικοκυριό – Ένα δίχτυ 100.000 ευρώ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

Ακόμη και όταν υπηρετούσε στον στρατό, θυμάται, να παίρνει άδεια και να επιστρέφει στο καΐκι. Η γνώση για το πού θα ψαρέψεις, ποια εποχή και με ποιον τρόπο δεν βρίσκεται σε κάποιο εγχειρίδιο. Αποκτάται στη θάλασσα, δίπλα σε κάποιον που την έχει ήδη μάθει.

«Από δέκα χρονών, έμπαινα με τον πατέρα μου στο καΐκι, θυμάμαι την αγωνία του».

Για τον Χούλη, ένα μεγάλο αλιευτικό δεν είναι απλώς ένα περιουσιακό στοιχείο. Είναι αυτό που αποκαλεί «οικογενειακό κολοσσό»: μια μάνα που περιμένει, παιδιά που δεν βλέπουν τον πατέρα τους, ένας παππούς που παρέδωσε τη δουλειά στον γιο και μια ολόκληρη οικογένεια που έχει οργανώσει τη ζωή της γύρω από το καΐκι.

«Η δουλειά δεν μαθαίνεται. Θέλει να πάθεις φουρτούνα, να πάθεις ζημιά, να σου σπάσει η μηχανή, να σε κοπούν τα δίχτυα, να σε φάνε τα δελφίνια, να πέσεις στο πλαγκτόν. Όλα αυτά πρέπει να τα πάθεις για να αποκτήσεις εμπειρία».

Πίσω από τη ναυτική παράδοση βρίσκεται πλέον μια πολύ σκληρή οικονομική πραγματικότητα. Αρκεί ένα από τα βασικότερα εργαλεία της δουλειάς, το δίχτυ.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

«Το δίχτυ, για εμένα, κάποτε κόστιζε το ένα κιλό 8 ευρώ, τώρα το παίρνω 20».

Στο καΐκι του, όπως λέει, ένα μόνο δίχτυ στην πρύμνη κοστίζει περίπου 100.000 ευρώ. Ένα δεύτερο άλλα τόσα, ενώ διατηρεί ακόμη δύο στο λιμάνι ώστε, εάν προκληθεί ζημιά, το σκάφος να μπορέσει να συνεχίσει να δουλεύει. 

Για τον ίδιο αυτό δεν είναι υπερβολή. Είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ένα «νοικοκυριό» στη θάλασσα.

«Αυτά τα λεφτά θα μπορούσα να τα έχω κάνει τουριστικά ακίνητα στη Χαλκιδική και να κάθομαι. Το χρέος μας όμως είναι να δημιουργήσουμε και να παράξουμε». 

Αν χαλάσει ένα λάστιχο, εξηγεί, δεν αγοράζεις μόνο ένα για να αντικαταστήσεις το χαλασμένο. Αγοράζεις περισσότερα για να υπάρχουν στην αποθήκη. Γιατί η θάλασσα δεν συγχωρεί.

«Κοιτάς το νοικοκυριό σου. Γιατί εδώ πέρα ο κάθε ψαράς, κάθε μέρα που ετοιμάζεται να πάει στη μάχη του, πρέπει να έχει το πετρέλαιό του, τον πάγο του, το φελιζόλ του, τα εργαλεία του».

Τετραπλάσιο κόστος 

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

Το πετρέλαιο, θυμάται ο Χούλης, κάποτε κόστιζε για τους αλιείς 30 με 35 λεπτά το λίτρο. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία έφτασε στα 80 λεπτά και στο ένα ευρώ, στη συνέχεια υποχώρησε περίπου στα 60 λεπτά, ενώ πλέον, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει φτάσει στο 1,30 ευρώ για όσους αγοράζουν μεγάλες ποσότητες.

Και δεν είναι μόνο το καύσιμο. Το φελιζόλ που τοποθετούν τα ψάρια το αγόραζαν κάποτε 80 λεπτά, τώρα αγγίζει το 1,50.

Για ένα μεγάλο αλιευτικό, όπου σύμφωνα με τον Χούλη μπορεί να χρησιμοποιηθούν ακόμη και 10.000 φελιζόλ μέσα σε έναν μήνα, ακόμη και μια φαινομενικά μικρή αύξηση μετατρέπεται σε λειτουργικό κόστος.

Η νέα γενιά δεν βλέπει ορίζοντα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

Το οικονομικό πρόβλημα συναντά ένα δεύτερο, βαθύτερο ζήτημα. Όλο και λιγότεροι νέοι επιλέγουν να μπουν στα καΐκια.

Ο Χούλης θυμάται ότι πριν από 15 ή 20 χρόνια υπήρχαν νέοι Έλληνες ψαράδες που μπορούσαν να ζήσουν από αυτή τη δουλειά. Σήμερα, λέει, η εικόνα είναι διαφορετική.

«Πάλι καλά είναι και οι Αιγύπτιοι», σχολιάζει για τους αλλοδαπούς εργαζόμενους που έχουν καλύψει μέρος του κενού στα πληρώματα. 

Η ζωή άλλωστε πάνω στο καΐκι δύσκολα ανταγωνίζεται ένα συμβατικό ωράριο.

«Το ωράριό μου είναι να φύγω το απόγευμα και γυρνάω το ξημέρωμα. Δεν κοιμάμαι. Θα κοιμηθώ δύο ώρες το μεσημέρι και ξαναπάω στη δουλειά».

Κάποιες νύχτες μπορεί να τον βρουν στην Κεραμωτή. Άλλες φορές, ακόμη και όταν το καΐκι δεν ψαρεύει, υπάρχει μια μηχανή ή ένα δίχτυ που χρειάζεται επισκευή.

Τουρισμός: Όταν το καΐκι δεν έχει πού να δέσει

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

Ακόμη και η επιστροφή στη στεριά δεν είναι πάντα δεδομένη.

Σε αρκετά λιμάνια, σύμφωνα με τον Χούλη, η αυξημένη παρουσία τουριστικών σκαφών περιορίζει τον διαθέσιμο χώρο για τα αλιευτικά.

Ο ίδιος λέει ότι έχει χάσει μεροκάματα επειδή δεν υπήρχε χώρος για να ξεφορτώσει τα ψάρια του.

Έτσι, μια δραστηριότητα που επί δεκαετίες συντηρούσε τις παράκτιες κοινωνίες βρίσκεται σήμερα να ανταγωνίζεται για χώρο με μια πολύ διαφορετική οικονομία, αυτή του τουρισμού.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

«Όλα αυτά τα χρόνια οι παράκτιες κοινωνίες ζούσανε απ’ αυτό. Και ζούσανε καλά. Δηλαδή η οικογένεια είχε το φρέσκο το ψάρι κάθε μέρα να φάει, είχε τα λεφτάκια της, είχε ένα νοικοκυριό. Τα κόστη σήμερα είναι διαφορετικά και για πολλούς αποτρεπτικά». 

Στο κόστος προστίθεται το πλήρωμα. Στο δικό του παράδειγμα μιλά για 15 εργαζομένους, το φαγητό και την ασφάλισή τους. Και όταν τελικά το ψάρι φτάσει στην ιχθυόσκαλα, αρχίζει το επόμενο στοίχημα: αν θα πουληθεί και σε ποια τιμή.

«Είναι προσφορά και ζήτηση, είναι χρηματιστήριο η ιχθυόσκαλα. Όποιος φτάσει πρώτος πουλάει και σε καλύτερη τιμή», σημειώνει.

Πλαγκτόν, δελφίνια και μήνες χωρίς δουλειά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

Και υπάρχουν παράγοντες που κανένας οικονομικός προγραμματισμός δεν μπορεί να προβλέψει.

«Εγώ σήμερα που κάθομαι και δεν ψαρεύω, έχω κόστος 500 ευρώ εργατικά και ασφάλιση»

Ο Χούλης αναφέρει χαρακτηριστικά ότι φέτος έχασαν δύο μήνες εξαιτίας του πλαγκτόν. Την ίδια στιγμή, τα δελφίνια μπορούν να προκαλέσουν εκτεταμένες ζημιές στα δίχτυα, έναν εξοπλισμό χιλιάδων ευρώ. 

Υποστηρίζει ακόμη ότι τα προηγούμενα δύο χρόνια οι Έλληνες αλιείς δεν έλαβαν την αποζημίωση για τις ζημιές από δελφίνια που ανέμεναν.

Για εκείνον, όλα αυτά καταλήγουν στο ίδιο ερώτημα: πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει μια οικογένεια να διατηρεί ένα τέτοιο καΐκι και ποιος θα βρίσκεται εκεί για να το παραλάβει όταν η προηγούμενη γενιά αποχωρήσει;

Το καΐκι μπορεί να αγοραστεί. Τα δίχτυα μπορούν, έστω και πανάκριβα, να αντικατασταθούν. Η γνώση της θάλασσας όμως, χρειάζεται χρόνια για να αποκτηθεί.

Και αν διακοπεί η αλυσίδα που τη μεταφέρει από τον πατέρα στον γιο και από τον παλιό καπετάνιο στον νέο, δεν επανέρχεται με μια απλή επένδυση.