ΕλλάδαΠότε πρόκειται για μια σύγκρουση που μπορεί να προκύψει στην καθημερινότητα των παιδιών και πότε για κάτι που πρέπει να αντιμετωπιστεί ως περιστατικό ενδοσχολικής βίας;
Το ερώτημα απασχολεί πολλές οικογένειες και αποκτά ιδιαίτερη σημασία μέσα από τις οδηγίες που απέστειλε το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας στα σχολεία της Κύπρου.
Με εγκύκλιο, το Υπουργείο υπενθυμίζει ότι τα σχολεία έχουν υποχρέωση να καταγράφουν ηλεκτρονικά όλα τα περιστατικά που εμπίπτουν στον ορισμό της ενδοσχολικής βίας.
Η οδηγία αφορά τόσο τα δημόσια όσο και τα ιδιωτικά σχολεία, στη δημοτική, μέση γενική και μέση τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση.
Δεν χρειάζεται να υπάρχει σωματική επίθεση
Η βία στο σχολικό περιβάλλον δεν εκδηλώνεται πάντοτε με τον τρόπο που φανταζόμαστε. Δεν είναι μόνο ένα χτύπημα ή ένας έντονος καβγάς στην αυλή.
Στις μορφές που αναφέρει το Υπουργείο περιλαμβάνονται η σωματική βία, η λεκτική και μη λεκτική βία, η κοινωνική βία, η ηλεκτρονική βία, η σεξουαλική βία και η καταστροφή περιουσίας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τους γονείς, καθώς ορισμένες συμπεριφορές μπορεί να μην είναι εύκολα ορατές.
Ένα παιδί μπορεί να βιώνει μια δύσκολη κατάσταση χωρίς να έχει εμφανή τραύματα. Μπορεί να φοβάται να μιλήσει ή να δυσκολεύεται να εξηγήσει τι ακριβώς συμβαίνει. Γι’ αυτό και η αναγνώριση της φύσης ενός περιστατικού είναι ουσιαστικό βήμα για την αντιμετώπισή του.
Είναι κάθε διαφωνία μεταξύ παιδιών bullying;
Όχι απαραίτητα. Το συνοδευτικό παράρτημα της εγκυκλίου κάνει μια σημαντική διάκριση ανάμεσα στη σύγκρουση και στον σχολικό εκφοβισμό. Μια σύγκρουση μπορεί να προκύψει όταν δύο παιδιά ή ομάδες έχουν διαφορετικές, ασύμβατες απόψεις που οδηγούν σε αντιπαράθεση.
Ο σχολικός εκφοβισμός, από την άλλη, περιγράφεται ως κατάσταση κατά την οποία ένας μαθητής υφίσταται επανειλημμένα και κατ’ εξακολούθηση αρνητικές ενέργειες από έναν ή περισσότερους άλλους μαθητές. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα μεμονωμένο περιστατικό βίας είναι ασήμαντο ή ότι πρέπει να επαναληφθεί για να αντιμετωπιστεί. Σημαίνει ότι οι έννοιες δεν είναι ταυτόσημες και ότι κάθε συμβάν χρειάζεται να εξετάζεται με βάση τα πραγματικά χαρακτηριστικά του.
Τι πρέπει να κάνει το σχολείο όταν συμβεί κάτι σοβαρό;
Το Υπουργείο ζητά από τις σχολικές μονάδες να καταχωρίζουν τα περιστατικά ενδοσχολικής βίας μέσω ειδικού ηλεκτρονικού εργαλείου. Η καταχώριση πρέπει να γίνεται άμεσα, αφού ολοκληρωθεί η διαχείριση του περιστατικού. Μάλιστα, η υποχρέωση δεν αφορά μόνο περιστατικά στα οποία εμπλέκονται μαθητές.
Στην εγκύκλιο διευκρινίζεται ότι καταγράφονται περιστατικά στα οποία εμπλέκονται μαθητές, εκπαιδευτικοί ή άλλα πρόσωπα, εφόσον πρόκειται για ενδοσχολική βία σύμφωνα με τη νομοθεσία. Η καταγραφή αυτή δεν είναι μια καινούργια, προαιρετική πρωτοβουλία. Αποτελεί υποχρέωση που απορρέει από τη σχετική νομοθεσία του 2020 και του 2024 και την οποία το Υπουργείο επαναφέρει με τις νέες οδηγίες προς τις σχολικές διευθύνσεις.
Τι δεν θεωρείται αυτομάτως περιστατικό βίας
Εξίσου ενδιαφέρον είναι ότι το Υπουργείο θέτει σαφή όρια και στην άλλη πλευρά. Δεν πρέπει κάθε παράβαση σχολικού κανόνα να καταχωρίζεται ως ενδοσχολική βία.
Για παράδειγμα, η καθυστερημένη προσέλευση στην τάξη, η έλλειψη σχολικών ειδών, μια μεμονωμένη απειθαρχία ή η παραβίαση κανόνων του σχολείου δεν καταγράφονται ως τέτοια περιστατικά, εκτός εάν συνδέονται με στοιχεία ενδοσχολικής βίας.
Η διάκριση αυτή βοηθά να μη συγχέονται οι συνηθισμένες πειθαρχικές δυσκολίες με περιστατικά που έχουν διαφορετική βαρύτητα. Ταυτόχρονα, όμως, υπενθυμίζει ότι η βία μπορεί να πάρει πολλές μορφές και δεν πρέπει να υποτιμάται επειδή δεν συνοδεύεται από σωματικό τραυματισμό.
Γιατί το Υπουργείο επιμένει στην καταγραφή
Η συστηματική καταχώριση των περιστατικών έχει έναν συγκεκριμένο σκοπό, να μπορεί να αποτυπώνεται με πιο αξιόπιστο τρόπο η εικόνα της ενδοσχολικής βίας σε ολόκληρη την Κύπρο.
Το Υπουργείο επιδιώκει την ομοιόμορφη εφαρμογή της διαδικασίας από τις σχολικές μονάδες, ώστε τα περιστατικά που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της χρονιάς να καταγράφονται με κοινό τρόπο.
Παράλληλα, διευκρινίζει ότι τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού εξακολουθούν να καταχωρίζονται και στο ΣΕΠ, σύμφωνα με τις ήδη ισχύουσες οδηγίες.
Για την υποστήριξη των σχολείων προβλέπονται επίσης διαδικτυακές επιμορφωτικές συναντήσεις κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Τι πρέπει να ενδιαφέρει ένα γονιό
Όταν ένα παιδί μιλά για κάτι που συνέβη στο σχολείο, δεν είναι πάντα εύκολο για τον γονιό να καταλάβει αμέσως πόσο σοβαρό είναι. Μια διαφωνία μπορεί να είναι μεμονωμένη. Μια συμπεριφορά που παρουσιάζεται ως «πλάκα» μπορεί να κρύβει κάτι πιο ανησυχητικό. Και ένα παιδί που δεν μιλά εύκολα μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να περιγράψει όσα βιώνει.
Αυτό που έχει σημασία είναι να ακούγεται, να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και, όταν χρειάζεται, να υπάρχει επικοινωνία με το σχολείο για τη διερεύνηση και τη διαχείριση του περιστατικού.
Οι γονείς μπορούν να ζητούν να ενημερώνονται για τον τρόπο αντιμετώπισης ενός συμβάντος που αφορά το παιδί τους και να θέτουν τα ερωτήματά τους στη διεύθυνση της σχολικής μονάδας.
Η ηλεκτρονική καταγραφή δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα της βίας. Είναι όμως μέρος μιας διαδικασίας που αποσκοπεί στο να υπάρχει σαφέστερη εικόνα για όσα συμβαίνουν. Γιατί ένα ασφαλές σχολείο δεν είναι μόνο εκείνο στο οποίο δεν συμβαίνει ποτέ κάτι δυσάρεστο. Είναι και εκείνο που ξέρει να αναγνωρίζει, να αντιμετωπίζει και να μην προσπερνά όσα πληγώνουν τα παιδιά.
