Τα δικαιώματα των ηλικιωμένων δεν γερνούν

Η τρίτη ηλικία δεν είναι περίοδος αποκλεισμού, αλλά ένα στάδιο ζωής με δικαιώματα

Της Ελένης Κωνσταντίνου

Η αξιοπρέπεια δεν έχει ηλικία. Δεν αρχίζει να περιορίζεται όταν ένας άνθρωπος συνταξιοδοτείται, όταν χρειάζεται περισσότερη φροντίδα ή όταν η ηλικία του γίνεται διψήφιος αριθμός. Αντίθετα, η ανάγκη να μπορεί κάποιος να ζει με ασφάλεια, να αποφασίζει για τη ζωή του, να έχει πρόσβαση στην υγεία και στις υπηρεσίες, να συμμετέχει στην κοινωνία και να αντιμετωπίζεται ως ισότιμος πολίτης γίνεται ακόμη πιο σημαντική στην τρίτη ηλικία.

Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα της ημερίδας με θέμα «Τρίτη Ηλικία – Αξιοπρέπεια, Δικαιώματα, Ζωή», που πραγματοποιήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2026, αναδεικνύοντας μια σειρά από ζητήματα που αφορούν την καθημερινότητα των ηλικιωμένων στην Κύπρο: από τις συντάξεις και την πρόσβαση στην υγεία μέχρι την άνοια, τη φροντίδα, την κοινωνική απομόνωση, τις ηλικιακές διακρίσεις και την ανάγκη για ενεργό συμμετοχή.

Ιδιαίτερη διάσταση στη συζήτηση έδωσε ο εκτελεστικός πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Τρίτης Ηλικίας Κύπρου, Δήμος Αντωνίου, θέτοντας στο επίκεντρο όχι μόνο τις ανάγκες των ηλικιωμένων, αλλά το ίδιο το δικαίωμά τους να παραμένουν πλήρεις πολίτες.

Χρησιμοποίησε ως παράδειγμα έναν άνθρωπο 80 ετών που βρίσκεται σε ένα ιατρείο μαζί με την κόρη του. Ο γιατρός ρωτά την κόρη «πώς κοιμάται;» και «παίρνει τα φάρμακά του;» ενώ ο ίδιος ο ηλικιωμένος βρίσκεται μπροστά του, αλλά ουσιαστικά δεν απευθύνεται σε αυτόν. Για τον κ. Αντωνίου, αυτή η καθημερινή πρακτική μπορεί να καταλήξει σε μια αόρατη αφαίρεση αξιοπρέπειας: ο άνθρωπος είναι παρών, έχει καθαρό μυαλό, αλλά αντιμετωπίζεται σαν να μην έχει λόγο για τη δική του ζωή.

Ο ίδιος συνέδεσε το ζήτημα με τις δημογραφικές αλλαγές στην Κύπρο, επισημαίνοντας ότι οι άνθρωποι άνω των 65 ετών αποτελούσαν στο τέλος του 2024 το 18,3% του πληθυσμού, έναντι 11,3% το 2000. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, όπως υπογράμμισε, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα, αλλά ως κοινωνική κατάκτηση. Το ζητούμενο είναι τα επιπλέον χρόνια ζωής να είναι χρόνια υγείας, δημιουργίας και αξιοπρέπειας.

Στο ίδιο πλαίσιο έθεσε το ζήτημα των δικαιωμάτων. Όπως ανέφερε, το άρθρο 25 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ αναγνωρίζει το δικαίωμα των ηλικιωμένων να ζουν με αξιοπρέπεια και ανεξαρτησία και να συμμετέχουν στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή. Παράλληλα, σημείωσε την ανάγκη για ισχυρότερο διεθνές πλαίσιο προστασίας των δικαιωμάτων των ηλικιωμένων και αναφέρθηκε στις εργασίες του ΟΗΕ προς αυτή την κατεύθυνση.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ηλικιακή διάκριση, η οποία, όπως σημείωσε, μπορεί να εκδηλώνεται με τρόπους που συχνά περνούν απαρατήρητοι: στη γλώσσα, στην πρόσβαση σε υπηρεσίες, στην υγειονομική περίθαλψη ή στην ψηφιοποίηση υπηρεσιών που μπορεί να αφήνει πίσω ανθρώπους οι οποίοι δεν έχουν εξοικειωθεί με την τεχνολογία. Η προκατάληψη, σημείωσε, μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε κακοποίηση.

Η κοινωνική απομόνωση αποτέλεσε ακόμη ένα σημαντικό σημείο της παρέμβασής του. Η ενεργός γήρανση, όπως τόνισε, δεν περιορίζεται στη σωματική δραστηριότητα. Αφορά το δικαίωμα του ηλικιωμένου να εργάζεται εφόσον το επιθυμεί, να μαθαίνει, να προσφέρει, να συμμετέχει και να έχει λόγο στις αποφάσεις που τον αφορούν. Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε στην Εθνική Στρατηγική για την Ενεργό Γήρανση 2025-2030, υπογραμμίζοντας ότι η αξία μιας στρατηγικής κρίνεται τελικά από την εφαρμογή της, τους πόρους και τα μετρήσιμα αποτελέσματά της.

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε και την υγεία των ηλικιωμένων. Ο πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Γεροντολογίας Κύπρου, Μάριος Κυριαζής, έθεσε την ανάγκη δημιουργίας θαλάμων και κλινικών γηριατρικής στα νοσοκομεία, ώστε οι ηλικιωμένοι να αντιμετωπίζονται με βάση τις ιδιαίτερες ανάγκες της ηλικίας τους. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη εξειδίκευσης και επιμόρφωσης γιατρών και νοσηλευτών στη Γηριατρική.

Ο κ. Κυριαζής στάθηκε επίσης στους ανθρώπους που φροντίζουν άτομα με άνοια. Η στήριξη δεν μπορεί να αφορά μόνο τον ίδιο τον ασθενή, αλλά πρέπει να επεκτείνεται και στους φροντιστές, οι οποίοι χρειάζονται ενημέρωση, εκπαίδευση και υποστήριξη.

Από την πλευρά του ο τέως Γενικός Γραμματέας της ΕΚΥΣΥ, Κώστας Σκαρπάρης, συνέδεσε την αξιοπρέπεια με την οικονομική ασφάλεια, τον σεβασμό και τη δικαιοσύνη. Όπως ανέφερε, οι άνθρωποι που εργάστηκαν και πρόσφεραν για μια ολόκληρη ζωή δικαιούνται να απολαμβάνουν τους καρπούς της εργασίας τους και όχι να οδηγούνται στη φτώχεια, την ανασφάλεια και την περιθωριοποίηση.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην πρόσβαση στην υγεία και στο κόστος των φαρμάκων, επισημαίνοντας ότι για αρκετούς ηλικιωμένους η επιβάρυνση από φάρμακα που δεν καλύπτονται από το ΓεΣΥ αποτελεί σημαντικό οικονομικό βάρος. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ανάγκη ανάπτυξης της κατ’ οίκον φροντίδας, αλλά και στη στήριξη των ηλικιωμένων με αναπηρίες και των οικογενειών που αντιμετωπίζουν την άνοια.

Η ανάγκη για δομές φροντίδας και ουσιαστική στήριξη των οικογενειών αναδείχθηκε και μέσα από την παρουσίαση του Κέντρου Ημερήσιας Φροντίδας Ενηλίκων και Ατόμων με Άνοια «ΑγκαλιάΖΩ» στο Λιοπέτρι. Η φιλοσοφία του Κέντρου, όπως παρουσιάστηκε, δεν περιορίζεται στη φιλοξενία των ανθρώπων για κάποιες ώρες, αλλά στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου μπορούν να συμμετέχουν, να επικοινωνούν, να κοινωνικοποιούνται και να αξιοποιούν τις δυνατότητές τους. Παράλληλα, τέθηκε το ζήτημα της οικονομικής βιωσιμότητας τέτοιων δομών και της ανάγκης σταθερής στήριξής τους.

Στη συζήτηση για την αξιοπρέπεια προστέθηκε και η διάσταση των δικαιωμάτων και των διακρίσεων από την πρώην βουλεύτρια Αλεξάνδρα Ατταλίδου. Η βασική θέση της ήταν ότι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δεν μπορεί να μετατρέπεται σε αιτία περιορισμού των δικαιωμάτων. Αξιοπρέπεια, όπως σημείωσε, σημαίνει πρόσβαση στην υγεία και στη φροντίδα, οικονομική ασφάλεια, αυτονομία, συμμετοχή στην κοινωνική ζωή, πρόσβαση στην τεχνολογία και στον πολιτισμό και, κυρίως, αναγνώριση του ηλικιωμένου ως πλήρους πολίτη.

Η ημερίδα του ΑΚΕΛ για την τρίτη ηλικία, που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου με σύνθημα «Αξιοπρέπεια – Δικαιώματα – Ζωή», αποτέλεσε την αφετηρία μιας ευρύτερης προσπάθειας διαλόγου με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας σε ολόκληρη την Κύπρο, ανέφερε η επικεφαλής του Τομέα Κοινωνικής Πολιτικής του ΑΚΕΛ Ευανθία Σάββα.

Όπως σημείωσε, η μεγάλη συμμετοχή στην ημερίδα, οι παρεμβάσεις και ο διάλογος που αναπτύχθηκε ανέδειξαν την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη πολιτική για την τρίτη ηλικία, η οποία θα αντιμετωπίζει συνολικά τα ζητήματα που αφορούν τους συνταξιούχους. Το συνταξιοδοτικό, η κοινωνική προστασία, η υγεία, οι υπηρεσίες φροντίδας, η ενεργός γήρανση και η αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού, όπως ανέφερε, αποτελούν αλληλένδετες πτυχές μιας πολιτικής που θα πρέπει να τοποθετεί στο επίκεντρο τον άνθρωπο.

Η κα Σάββα τόνισε ότι ιδιαίτερη σημασία είχε η συμμετοχή των ίδιων των συνταξιούχων, καθώς η καταγραφή των προβλημάτων και των αναγκών τους δεν μπορεί να γίνεται χωρίς τη δική τους φωνή.

Σύμφωνα με την επικεφαλής του Τομέα Κοινωνικής Πολιτικής του ΑΚΕΛ, στόχος της πρωτοβουλίας είναι να ανοίξει ένας πλατύτερος κοινωνικός διάλογος για το πώς διαμορφώνεται σήμερα η ζωή των ηλικιωμένων στην Κύπρο και ποιες αλλαγές απαιτούνται στην κοινωνική πολιτική.

Παράλληλα, η κα Σάββα ανέφερε ότι τα ζητήματα που θα αναδειχθούν μέσα από αυτή τη διαδικασία θα αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω πολιτικής και κοινοβουλευτικής δουλειάς. «Δεν θέλουμε η συζήτηση να σταματήσει στις διαπιστώσεις. Θέλουμε να καταγράψουμε συγκεκριμένα αιτήματα και να συμβάλουμε στη διαμόρφωση προτάσεων που θα απαντούν στις πραγματικές ανάγκες των ηλικιωμένων», σημείωσε.

Η συνέχεια της πρωτοβουλίας περιλαμβάνει σειρά δράσεων σε όλες τις επαρχίες.

•Λευκωσία – 7 Οκτωβρίου 2026: Επίσκεψη στο ΣΚΕ Τσερίου.

•Λεμεσός – 16 Οκτωβρίου 2026, 10 π.μ.: Εκδήλωση ενημέρωσης και συζήτηση στο Παττίχειο Κέντρο Απασχόλησης Ενηλίκων.

•Λάρνακα – 24 Οκτωβρίου 2026: Εκδήλωση με θέμα «Υγεία και Φροντίδα Ηλικιωμένων».

•Λευκωσία – 12 Νοεμβρίου 2026, 5.30 μ.μ.: Η Επαρχιακή Επιτροπή ΑΚΕΛ Λευκωσίας–Κερύνειας διοργανώνει συζήτηση για τα ζητήματα που απασχολούν τους συνταξιούχους, στο οίκημα της Ομόνοιας Βορείου Πόλου.

•Πάφος – 20 Νοεμβρίου 2026: Στις 9.45 π.μ. θα πραγματοποιηθεί επίσκεψη στο ΣΚΕ Γεροσκήπου και στις 11 π.μ. συγκέντρωση συνταξιούχων και συζήτηση στο αμφιθέατρο της ΠΕΟ Πάφου.

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ