Συνέντευξη της Comité Invisible

Το Frustration Magazine είναι γαλλικό πολιτικό περιοδικό, με διαδικτυακή παρουσία και έντυπες εκδόσεις. Αυτοπροσδιορίζεται ως «το μέσο της ταξικής πάλης». Πολιτικά τοποθετείται στη ριζοσπαστική, αντικαπιταλιστική Αριστερά, με έμφαση στις ταξικές ανισότητες, την εργασία, τον αντιρατσισμό, τον φεμινισμό και την οικολογία. Δημοσιεύει αναλύσεις, συνεντεύξεις και πολιτιστική κριτική. Στη συντακτική του διεύθυνση συμμετέχουν οι Nicolas Framont, Rob Grams, Guillaume Étievant και Farton Bink, ενώ στους τακτικούς συνεργάτες περιλαμβάνεται ο συγγραφέας Joseph Andras. Παρακάτω παραθέτουμε την εισαγωγή καθώς και τη συνέντευξη δύο μελών της Αόρατης Επιτροπής.

Η Αόρατη Επιτροπή — Comité invisible είναι το συλλογικό, ανώνυμο συγγραφικό ψευδώνυμο πίσω από μια σειρά γαλλικών επαναστατικών πολιτικών κειμένων. Δεν έχει δημόσια καταγεγραμμένη σύνθεση ή επώνυμη ηγεσία· ο ίδιος ο εκδότης της την παρουσιάζει ως συλλογική και ανώνυμη υπογραφή. Πολιτικά κινείται στον χώρο του αντικρατικού, επαναστατικού αντικαπιταλισμού, με συγγένειες προς τον αναρχισμό και τον αυτόνομο κομμουνισμό. Στο επίκεντρό της βρίσκεται το ερώτημα πώς οι άνθρωποι μπορούν να οργανώσουν συλλογικά τη ζωή τους και να συγκρουστούν με την καπιταλιστική τάξη πραγμάτων. Δίνει έμφαση στην αυτοοργάνωση, στις κοινότητες αγώνα, στην άρνηση της επιβαλλόμενης εργασίας και στην εξέγερση.

Ακολουθεί η εισαγωγή και η συνέντευξη στα μέσα Οκτωβρίου:

Σύμπτωση του ημερολογίου ή σημάδι των καιρών; Όπως και να ’χει, η Αόρατη Επιτροπή κυκλοφορεί το Εγχειρίδιο επιβίωσης στις 16 Οκτωβρίου, εν μέσω της εξέγερσης της νεολαίας και την παραμονή μιας πιθανής «επιστροφής των Κίτρινων Γιλέκων».

Εδώ και περίπου είκοσι χρόνια, μέσα από τα κείμενα παρέμβασής της —Η εξέγερση που έρχεται, Στους φίλους μας, Τώρα…— έχει κατορθώσει τόσο να εμπνεύσει όσο και να αποτιμήσει κριτικά τα διαδοχικά κύματα εξέγερσης και τις καταστάσεις που ακολούθησαν. Με το Εγχειρίδιο επιβίωσης καταθέτει μια σκέψη απαιτητική, σκληρή, χωρίς κολακείες, αυτοκριτική, που ξέρει όμως να γίνεται και γενναιόδωρη και ειλικρινής.

Πολλά από τα ερωτήματα που θέτει είναι ενίοτε και δικά μας, όπως είναι, τελικά, και πολλών ανθρώπων που αισθάνονται απογοήτευση από τις ήττες και την αδυναμία τους: Πώς να σκεφτούμε τις επαναλαμβανόμενες ήττες παρά την επιμονή μορφών σύγκρουσης; Τι απολογισμό να κάνουμε; Πώς να «επιβιώσουμε» στη σημερινή συγκυρία; Πώς καταφέρνει ο εχθρός να ευημερεί; Πώς να αντιμετωπίσουμε σοβαρά και στρατηγικά το κεφάλαιο και να επενδύσουμε ξανά ουσιαστικά στην επαναστατική ηθική και προοπτική;

Σε συνάφεια με την ανοιχτά διατυπωμένη κριτική της στη δημόσια σφαίρα, οι παρεμβάσεις της παραμένουν σπάνιες. Ωστόσο, δύο συντελεστές του Εγχειριδίου επιβίωσης της Αόρατης Επιτροπής απάντησαν στις ερωτήσεις μας για το βιβλίο και κατέθεσαν τη δική τους ανάλυση για τη συγκυρία που διανύουμε.

• Το Εγχειρίδιο επιβίωσης εξηγεί ότι τα Κίτρινα Γιλέκα πραγματοποίησαν μια μορφή εξέγερσης την οποία οι αυτόνομοι προσδοκούσαν επί χρόνια, αλλά το έκαναν χωρίς αυτούς: ένα κίνημα που γεννήθηκε από τη συνάντηση μοναδικών εμπειριών, μέχρι τότε απομονωμένων, και όχι από μια προϋπάρχουσα οργάνωση. Υπάρχουν κοινά σημεία με τη σημερινή εξέγερση της νεολαίας ή πρόκειται για ακόμη μία αριστερή διεκδικητική κινητοποίηση, που διοχετεύεται σε ελεγχόμενες κατευθύνσεις, αφομοιώνεται ή ακόμη και υπονομεύεται από συνδικάτα και κόμματα;

Αυτό που συγκλονίζει τη χώρα αυτή τη στιγμή δεν είναι ένα κοινωνικό κίνημα· είναι ένα κίνημα ζωής. Ο κόσμος των «ενηλίκων» που έχουν την ευθύνη οδεύει ολοταχώς πάνω στον τοίχο· και μάλιστα επιταχύνει. Αδιαφορεί για τα πάντα, θέλει να συνεχίσει να απολαμβάνει μέχρι την τελευταία σταγόνα πετρελαίου. Το να παρουσιάζεται ως «υπεύθυνος», «λογικός» και θεματοφύλακας της «αυθεντίας» αποτελεί το αποκορύφωμα του άγριου παλιμπαιδισμού του. Μια κοινωνία γερόντων, αφού δεν μπορεί να είναι νέα, δεν μπορεί παρά να λατρεύει τη νεότητα. Θέλει όλα τα γνωρίσματά της, αλλά απεχθάνεται τη ζωτικότητά της.

Οι μαθητές δεν έχουν κανέναν λόγο να αισθάνονται αλληλέγγυοι με έναν τέτοιο αυτοκτονικό πολιτισμό. Είδαν τους γονείς και τους καθηγητές τους να υποτάσσονται σε όλους τους ταπεινωτικούς παραλογισμούς της διαχείρισης της πανδημίας και, στη συνέχεια, να καταφεύγουν σε σαθρές δικαιολογίες για να τους κλείσουν μέσα και να τους υποτάξουν με τη σειρά τους. Σε σημείο που, όταν οι μαθητές παίρνουν τον λόγο, μοιάζει να έχουν αντιστραφεί οι ρόλοι: είναι σαν να κάνουν εκείνοι τον γονιό στους ίδιους τους τους γονείς.

«Επειδή εσείς δέχεστε να σας φέρονται σαν παλιόσκυλα, να σας πληρώνουν ψίχουλα, να μην μπορείτε καν να κάνετε όλα τα ψώνια του μήνα, δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα υπομένουν όλοι επειδή εσείς δεν είχατε τα αρχίδια να ανοίξετε το στόμα σας, με συγχωρείτε κιόλας», ξεσπά μια φοιτήτρια.

Ισχύει και το αντίστροφο. Εκείνος ο γνωστός ναζί, ο Χένρι Φορντ, έλεγε πως «αν ο πληθυσμός καταλάβαινε το τραπεζικό σύστημα, πιστεύω ότι θα γινόταν επανάσταση πριν από αύριο το πρωί». Αν οι μαθητές ήξεραν τι λένε γι’ αυτούς οι καθηγητές τους στην αίθουσα καθηγητών —με ελάχιστες, και γι’ αυτό ακόμη πιο πολύτιμες, εξαιρέσεις—, δεν θα έμεναν πολλά λύκεια άθικτα στη Γαλλία. Η διακυβέρνηση ενός κόσμου που δεν υπόσχεται τίποτε άλλο πέρα από την κατάρρευσή του προμηνύεται πιο περίπλοκη απ’ όσο αναμενόταν. Δεν είναι βέβαιο ότι θα αρκεί ο γονικός γεωεντοπισμός.

Σε μια διοικούμενη κοινωνία, αυτό που ονομάζουμε «νεολαία» είναι απλώς το ελεύθερο στοιχείο: εκείνο που δεν το κρατούν ακόμη δεμένο μια καριέρα, ένας προϊστάμενος, ένα δάνειο, ένα κοινωνικό περιβάλλον, και μπορεί επομένως να επιτρέπει στον εαυτό του να διατυπώνει όσα όλοι βλέπουν αλλά προτιμούν να αποσιωπούν. Μετατρέπουν την εξέγερση σε ζήτημα γενιάς για να εμποδίσουν τη γενίκευσή της. Η σημερινή εξέγερση «των νέων» μιλά ουσιαστικά για την κοινή μας συνθήκη.

Τι νόημα έχει να κάνεις καριέρα σε έναν κόσμο με 45 βαθμούς Κελσίου — και, επομένως, να σπουδάζεις γι’ αυτήν; Με ποιο δικαίωμα τολμά αυτή η κοινωνία να παρουσιάζει τις αβάσταχτες αντιφάσεις της ως δικό μας «ψυχολογικό πρόβλημα» — και, επομένως, να μας καλεί να δείξουμε «ανθεκτικότητα» απέναντι στο «οικολογικό μας άγχος»; Για πόσο ακόμη θα ανεχόμαστε το ξεσκαρτάρισμα που συντελείται σε όλες τις βαθμίδες του πληθυσμού — και, επομένως, το Parcoursup και το MonMaster; Η ζωή συνίσταται στο να φροντίζουμε τον εαυτό μας ως ανθρώπινο κεφάλαιο — και, επομένως, ως άθροισμα δεξιοτήτων; Πότε θα πάψουμε να εργαζόμαστε για την ίδια μας την αντικατάσταση από την τεχνητή νοημοσύνη, μοίρα που ήδη υπόσχονται στους καθηγητές οι νεοφυείς επιχειρήσεις του υπουργείου; Και, κυρίως, πώς κάνουμε επανάσταση σε έναν κόσμο εξ ολοκλήρου σχεδιασμένο για να μας την εμποδίζει;

Αυτά τα ερωτήματα, και ορισμένα ακόμη, αποτέλεσαν την αφετηρία μας για να γράψουμε το Εγχειρίδιο επιβίωσης. Επί δύο χρόνια προσπαθήσαμε να απαντήσουμε, να κάνουμε τον στρατηγικό απολογισμό της αποτυχίας των κινημάτων στα οποία είχαμε συμμετάσχει, να ανοίξουμε τον τόπο μιας νέας αφετηρίας για μια επαναστατική διαδικασία. Ξέραμε ότι αυτό το έργο ήταν αναγκαίο, αλλά κανείς δεν μιλούσε πια για επανάσταση. Αναρωτιόμασταν αν εξακολουθούσαμε να γράφουμε για κάποιον. Τώρα ξέρουμε για ποιους γράψαμε. Δεν μοχθήσαμε άδικα.

Το πρώτο κοινό χαρακτηριστικό των Κίτρινων Γιλέκων και της σημερινής μαθητικής εξέγερσης είναι ότι προέρχονται από τα τμήματα της κοινωνίας που βρίσκονται πιο μακριά από την κινηματική κοινωνικοποίηση, τους κώδικές της, τις εμμονικές επαναλήψεις της, τη θλίψη της, τον ριζοσπαστισμό της κατσουφιασμένης φάτσας. Είναι εξεγέρσεις που ξέρουν ακόμη να λένε «εγώ». Και πράγματι, πριν από την περασμένη εβδομάδα, είχαμε να νιώσουμε από τα Κίτρινα Γιλέκα τέτοια χαρά να βρισκόμαστε στον δρόμο, να αστειευόμαστε, να χορεύουμε, να τραγουδάμε, να γράφουμε συνθήματα στους τοίχους και να εξεγειρόμαστε.

Ένα άλλο κοινό γνώρισμα είναι ότι επιτίθενται στην ταπείνωση ως κανόνα κοινωνικής ένταξης, δηλαδή στο θεμέλιο της γαλλικής κουλτούρας. Αψηφούν, επομένως, την κρίση των άλλων. Τα χάλια στις σχολικές τουαλέτες δεν είναι ασήμαντη λεπτομέρεια· είναι απτή έκφραση της περιφρόνησης προς τους μαθητές. Κι αυτή η περιφρόνηση πρέπει να τελειώσει. «Gen Z: θα είμαστε η τελευταία γενιά που την αντιμετωπίζουν σαν σκατά», έγραφε ένα πλακάτ την περασμένη Τρίτη.

Καμία ανάγκη δεν είναι καταφρονητέα: για ύπνο, για λεφτά, για αναγνώριση, για νόημα, για αγάπη. Τα πάντα στη γαλλική κουλτούρα θέλουν να μας κάνουν να ντρεπόμαστε για τις ανάγκες μας, σε σημείο που η έκφραση «κάνω την ανάγκη μου» να σημαίνει χέζω. Οι μαθητές, όπως και τα Κίτρινα Γιλέκα, αψηφούν χωρίς περιστροφές αυτή την απαγόρευση. Οι ανάγκες, στην υλικότητα και στη μοναδικότητά τους, είναι ακυβέρνητες: μόλις τις προτάξεις, οι κυβερνήσεις δεν ξέρουν πια ποιο πρόσχημα να επικαλεστούν για να αλλάξουν θέμα.

Ένα τρίτο κοινό στοιχείο των δύο ξεσπασμάτων είναι ότι αρνούνται να παγιδευτούν στις αντιφατικές απαιτήσεις της εξουσίας. Αντί γι’ αυτό, παίρνουν τα λόγια της στα σοβαρά και τα στρέφουν εναντίον της: «Μας είπες να έρθουμε να σε βρούμε; Εδώ είμαστε λοιπόν, Μακρόν, στα Ηλύσια Πεδία — και σύντομα στο Ελιζέ!». «Μας πρήζετε όλο τον χρόνο ότι πρέπει να διαβάζουμε, να τα πηγαίνουμε καλά στις αξιολογήσεις και να θυσιαζόμαστε για το “μέλλον” μας; Ε, τότε δώστε μας και τα μέσα για να το κάνουμε, καθάρματα!».

Ξαφνικά, η εξουσία απογυμνώνεται και αρχίζει να ψελλίζει. Έπειτα δείχνει το πραγματικό της πρόσωπο και τα ξεφουρνίζει. Αντιμετωπίζει ένα κατειλημμένο λύκειο ως «αστική βία» και εξηγεί, σε δημόσιο ραδιοφωνικό σταθμό, ότι οι μαθητές των λυκείων είναι υπερβολικά πολλοί, ότι πολλοί από αυτούς δεν έχουν θέση στο λύκειο και ότι, ούτως ή άλλως, ακόμη κι αν σπουδάσουν, οι σπουδές τους δεν θα τους αρκέσουν ποτέ για να ανταγωνιστούν την τεχνητή νοημοσύνη στην αγορά εργασίας. Επιτέλους, ξεκαθαρίσαμε.

Οι αγωνιστές που «δεν πήραν εγκαίρως χαμπάρι τα Κίτρινα Γιλέκα», που χρειάστηκαν τρεις εβδομάδες για να συναντηθούν μαζί τους και στην αρχή τα αποκαλούσαν «φασίστες», νιώθουν έκτοτε τέτοιες ενοχές, ώστε σε κάθε ευκαιρία προσπαθούν να αναβιώσουν την εξέγερσή τους. Γιατί, όπως υπενθυμίζει το Εγχειρίδιο επιβίωσης, αυτή η αμιγώς προλεταριακή εξέγερση, που στρεφόταν ενάντια στα συνδικάτα, την επίσημη πολιτική και τη λογική της εκπροσώπησης, ξέσπασε και αναπτύχθηκε χωρίς αυτούς.

Αυτό δεν εμπόδισε τα Κίτρινα Γιλέκα, μετά τις πρώτες τους αναμετρήσεις με τα CRS, να υιοθετήσουν την τεχνική του black bloc, μια τεχνική συγκρούσεων που προήλθε από τη γερμανική αυτονομία της δεκαετίας του 1980 και διαδόθηκε στη Γαλλία πολύ αργότερα, το 2016. Υιοθέτησαν την τεχνική, όχι την ταυτότητα. Ωστόσο, τα Κίτρινα Γιλέκα έδρασαν ως αυτόνομοι λιγότερο χάρη σε αυτή την πράγματι εντυπωσιακή λεπτομέρεια και περισσότερο χάρη στη διαρκή άρνησή τους απέναντι σε κάθε εκπρόσωπο, κάθε αντιπρόσωπο Τύπου, κάθε εξωτερική οργάνωση, κάθε θεσμική διαμεσολάβηση. «Η εξουσία σε κανέναν!», απαιτούσαν Γερμανοί αυτόνομοι το 1981. Τα Κίτρινα Γιλέκα υπήρξαν εκείνη η «αυτονομία πέρα από τους αυτόνομους» που ονειρεύονταν οι Μητροπολιτάνοι Ινδιάνοι το 1977.

Αν για τους αυτόνομους τα Κίτρινα Γιλέκα υπήρξαν πλήγμα στον εγωισμό τους, για τα συνδικάτα υπήρξαν εφιάλτης: εργαζόμενοι που ξεσηκώνονται, καταλαμβάνουν τον δρόμο και παίρνουν απευθείας τον λόγο, χωρίς να περνούν από τους αναγνωρισμένους και αμειβόμενους εκπροσώπους τους. Ας θυμηθούμε τις ομιλίες του Λοράν Μπερζέ το 2023, στην αρχή του κινήματος ενάντια στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση: δεν μιλούσε παρά για την περιφρόνησή του προς τα Κίτρινα Γιλέκα.

Το μόνο που κινητοποιούσε, άλλωστε, τις συνδικαλιστικές ηγεσίες σε εκείνο το κίνημα ήταν η επιθυμία να πάρουν τη ρεβάνς από τα Κίτρινα Γιλέκα: με τις σποραδικές ημέρες δράσης τους δεν επιδίωκαν να νικήσουν την κυβέρνηση, αλλά απλώς να ανακτήσουν τον έλεγχο ύστερα από μια τέτοια ταπείνωση. Επρόκειτο, επομένως, για ένα κίνημα αποκατάστασης της δικής τους εξουσίας.

Για πολλούς και διάφορους λόγους, το σημερινό μαθητικό και φοιτητικό κίνημα είναι λιγότερο εξοπλισμένο για να αμυνθεί απέναντι στους συνδικαλιστικούς και μικροπολιτικούς ελιγμούς. Την περασμένη Τρίτη, μια πορεία από το Δημαρχείο προς το Ματινιόν, την οποία είχαν αποφασίσει χιλιάδες μαθητές και φοιτητές, μπόρεσε να υπονομευθεί από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις χωρίς να συναντήσει αντίσταση και να μετατραπεί σε πορεία προς τον αστυνομικό εγκλωβισμό στην πλατεία Βομπάν, χωρίς αυτό να προκαλέσει σκάνδαλο.

Συνδικάτα, μέσα ενημέρωσης, αριστερές οργανώσεις: οι ψεύτικοι φίλοι είναι πολύ πιο επικίνδυνοι από τους πραγματικούς εχθρούς. Αν καταφέρνουν να μας πηδάνε, είναι ακριβώς επειδή κάποια στιγμή παρίσταναν τους συμμάχους μας. Όσο για τους μελανσονικούς, με τη στρατηγική τους να επιβάλλουν την ηγεμονία τους σε οτιδήποτε κινείται και την τακτική PANG! —«Κανείς στα αριστερά μας!»—, το μόνο που κάνουν είναι να προετοιμάζουν κυνικά τη μεγαλύτερη πολιτική μέθη και το πιο οδυνηρό ξεμέθυσμα από την εποχή του Μιτεράν. Τρέφονται από τις ελπίδες των άλλων όπως τα τσιμπούρια από το αίμα.

Είναι αυτό δικαιολογία για να μη συναντήσουμε τους μαθητές; Ασφαλώς όχι. «Να συναντήσουμε τους μαθητές» σημαίνει λιγότερο να τους ακολουθήσουμε και να τους στηρίξουμε και περισσότερο να επεκτείνουμε την άρνηση και τα γίγνεσθαι που εμπεριέχει η πράξη τους. Άρνηση να αφήσουμε να μας συνθλίψουν. Άρνηση να είμαστε θύματα του συστήματος. Να γίνουμε ζωντανοί, αυτόνομοι, εκρηκτικοί. Είμαστε αισιόδοξοι: ούτως ή άλλως, δεν υπάρχει εκλογική λύση σε αυτό το πολιτισμικό αδιέξοδο.

• Σημαντικές σελίδες αφιερώνονται στην «κυβερνητικότητα μέσω του τραύματος». Αυτό περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, μια επίθεση στη στρατηγική ανοησία των διοργανωτών της κινητοποίησης στο Σεντ-Σολίν, οι οποίοι κατέληξαν σε μια σκόπιμη «τραυματοποίηση». Το «να ξαναρχίσουμε» θα σήμαινε, επομένως, να αντλήσουμε διδάγματα και να βγούμε από την τραυματική επανάληψη. Και εδώ έχουμε μια αστυνομική καταστολή τόσο προβλέψιμη όσο και μαζική. Μήπως πέφτουμε για ακόμη μία φορά σε παγίδα;

Όταν οδηγούν 7.000 μαθητές σε αστυνομική κράτηση μέσα σε τρεις εβδομάδες και τους επιτίθενται με άλογα ή με απασφαλισμένες χειροβομβίδες, προφανώς δεν πρόκειται πλέον για «διατήρηση της τάξης» ή για πρόβλημα «κατανομής των μονάδων». Πρόκειται για στρατηγική. «Σκοπός της επιχείρησης ήταν να φοβίσουμε τους μαθητές και τους γονείς τους, ώστε να σταματήσουμε το συντομότερο την ανταρσία», εξηγεί με αφοπλιστική αφέλεια ένας αστυνομικός διευθυντής.

Αυτό που δείχνει αυτή η κοινότοπη παραδοχή είναι πόσο έχουν συνηθίσει οι κυβερνήσεις, τα τελευταία χρόνια, να χειρίζονται τα τραύματα — είτε πηγή τους είναι μια καταστροφή, μια τρομοκρατική επίθεση, ένας πόλεμος είτε η ίδια τους η αστυνομία. Στην τελευταία περίπτωση, το Εγχειρίδιο επιβίωσης μιλά για «στρατηγική τραυματοποίηση». Η καταστολή του μαθητικού κινήματος επιβεβαιώνει δυστυχώς αυτή τη θέση.

Στη Γαλλία, ο ξεσηκωμός των Κίτρινων Γιλέκων αποτέλεσε το σημείο καμπής προς αυτή τη νέα συνθήκη. Την εβδομάδα της 8ης Δεκεμβρίου 2018, η κυβέρνηση και τα μέσα ενημέρωσης δεν έπαυαν να επισείουν την απειλή ότι θα υπήρχαν νεκροί. Τότε ήταν που πέταξαν στα σκουπίδια το «δόγμα Μαλίκ Ουσεκίν». Η στρατηγική «ακρωτηριάζουμε έναν για να αποτρέψουμε εκατό» είχε ήδη δοκιμαστεί στις ZAD, είτε στο Σιβέν, είτε στο Μπιρ, είτε κατά την εκκένωση της Νοτρ-Νταμ-ντε-Λαντ. Εκμεταλλευόμενες το μη αστικό πεδίο, η αστυνομία και η χωροφυλακή έριχναν βροχή επιθετικών χειροβομβίδων, που έσκαγαν όπου τύχαινε.

Αυτό φαίνεται πως έγινε στη Λανς. Όσο για την τεχνική του εμβολισμού με οχήματα, δοκιμάζεται εδώ και πολύ καιρό στα προάστια. Ποιος είναι ο στόχος της από την άποψη της διαχείρισης πλήθους; Κανένας. Στόχος είναι να προκαλέσει τραύμα. Το σοκ και ο τρόμος ενισχύονται από τα βίντεο — ακόμη ένας τρόπος να στρέφουν το εργαλείο των διαδηλωτών εναντίον τους, καθώς τα δικά τους βίντεο γίνονται φορείς διάδοσης του τραύματος και, επομένως, της αποτροπής. Το να καταγγέλλουμε τον εκφασισμό της αστυνομίας χρησιμεύει μόνο στο να συγκαλύπτουμε τι το κατεξοχήν δημοκρατικό έχει αυτός ο τρόπος διακυβέρνησης.

Το Σεντ-Σολίν, τον Μάρτιο του 2023;* Η παγίδα φαινόταν από παντού, από οποιοδήποτε σημείο και από οποιαδήποτε οπτική γωνία. Όποιος είχε συμμετάσχει στις αυθόρμητες διαδηλώσεις του κινήματος για το συνταξιοδοτικό, με τα αποκεφαλισμένα ομοιώματα του Μακρόν, τις απειλές που παρέπεμπαν στον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ από την πλατεία Κονκόρντ ή την επίθεση στο διοικητικό δικαστήριο της Νάντης, ήξερε ότι κάτι άρχιζε να ξεφεύγει από τον ασφυκτικό συνδικαλιστικό έλεγχο.

Για την εξουσία, ήταν επείγον να τσακίσει εν τη γενέσει της τη γενιά που γεννιόταν εκεί. Έστησε, λοιπόν, πάνω σε εκείνο το βαθούλωμα που πρόβαλλε από το έδαφος, την τεράστια ποντικοπαγίδα της για αγωνιστές. Όποιος βρισκόταν απέναντι σε εκείνο το ανάχωμα, περικυκλωμένο από φορτηγά-τείχη, με τον στρατηγό των αντίπαλων δυνάμεων να παρελαύνει στις επάλξεις του πύργου, διέκρινε αμέσως την παγίδα. Όποιος είχε ακούσει τις προκλήσεις του Νταρμανέν τις προηγούμενες ημέρες, σαν πριν από αγώνα πυγμαχίας, μυριζόταν την ενέδρα.

Λίγες ημέρες μετά την ολοκληρωτική μας κατατρόπωση, οι χωροφύλακες κομπορρημονούσαν στις εφημερίδες για την επιτυχία της επιχείρησης τραυματοποίησης. Αυτόν τον όρο χρησιμοποιούσαν. Το κίνημα κόπηκε μαχαίρι. Οι ελιγμοί και οι μικροπολιτικοί υπολογισμοί των διοργανωτών εκείνης της ημέρας δεν αρκούν για να εξηγήσουν γιατί λειτούργησε μια τόσο κραυγαλέα παγίδα.

Όσο δεν αντιμετωπίζουμε κατάματα τέτοιες αποτυχίες και ολόκληρο το πλέγμα των λόγων που οδήγησαν σε αυτές, καταδικάζουμε τον εαυτό μας να τις επαναλάβει. Παραμένουμε αιχμάλωτοι του κύκλου της τραυματικής επανάληψης.

Στη διαδήλωση της 6ης Οκτωβρίου στο Παρίσι, η μικρή εξέγερση που ξέσπασε λίγο πριν φτάσει η πορεία στην πλατεία Νασιόν είχε ακριβώς αυτόν τον στόχο: να παρακάμψει τον αστυνομικό κλοιό που είχε στηθεί για να συντρίψει τις συνηθισμένες αψιμαχίες στο τέλος της πορείας. Κάθε εξέγερση που αξίζει το όνομά της επινοεί τις δικές της μορφές δράσης, που είναι συγχρόνως και τακτικές μάχης. Είναι ασύλληπτο πόσες δυνατότητες ανοίγονται πέρα από την ηλίθια συνδικαλιστική περιφορά κοπαδιών!

Σε κάθε περίπτωση, το συμβάν δεν βρίσκεται ποτέ στην πλευρά της απλής «διαδήλωσης». Διαφορετικά, δεν θα ακούγαμε τον Λεκορνί να εκφράζει την ικανοποίησή του στην Εθνοσυνέλευση για «αυτές τις διαδηλώσεις, τις οποίες η κυβέρνηση υποδέχεται με μεγάλο σεβασμό […] με ανακούφιση, γιατί επιτέλους έχουμε ένα νόμιμο, δηλωμένο, δημοκρατικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο μπορούν να εκφράζονται οι διαφωνίες».

Στις αρχές του μήνα, οι μαθητές έδειξαν ότι μπορούσαν να πολιορκήσουν τα ίδια τους τα σχολεία, με φωτιές και «τρέλα». Κανείς δεν τους περίμενε σε αυτόν τον ρόλο — και λιγότερο απ’ όλους οι δεσμοφύλακές τους. Στις 6 Οκτωβρίου, στη Λυών, αντί να υπομείνει τον εγκλεισμό σε μια τροτσκιστική γενική συνέλευση, το μπλοκ ξεχύθηκε στους γύρω δρόμους για να στήσει οδοφράγματα. Μάλλον περισσότερο χορέψαμε γύρω από εκείνες τις αυτοσχέδιες φωτιές παρά μέσα στην αίθουσα του Εργατικού Κέντρου.

Κάθε ξέσπασμα βρίσκει το δικό του ρεπερτόριο, το οποίο τελικά είναι πάντα ανταγωνιστικό προς όσα προτείνουν οι επίδοξοι αρχηγοί. Όλα αυτά μαρτυρούν την επιμονή εκείνης της τακτικής ευφυΐας που τόσο μας έλειψε στο Σεντ-Σολίν. Ευτυχώς, δεν υπάρχει γενικό επιτελείο των καταλήψεων λυκείων στη Γαλλία, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε εκείνη την ημέρα στο Ντε-Σεβρ.

Η στρατηγική της τραυματοποίησης δεν είχε, άλλωστε, το προσδοκώμενο αποτέλεσμα στο μαθητικό κίνημα· κάθε άλλο. Πρόσθεσε ακόμη μία αιτία σε ένα κίνημα που ήδη δεν του έλειπαν οι αιτίες. Και ατσάλωσε την αποφασιστικότητά του, την οποία ακριβώς επιδίωκε να κάμψει. Πάλι πέσαμε έξω!

• Υπάρχει κάποια προσμονή γύρω από τη 17η Οκτωβρίου, που υποτίθεται ότι θα σηματοδοτήσει την επιστροφή των Κίτρινων Γιλέκων. Στο Εγχειρίδιο επιβίωσης ασκείται αυστηρή κριτική στην ψευδαίσθηση ότι τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν από μόνα τους να παραγάγουν επαναστατική δυναμική, ακόμη και μέσα από το παράδειγμα που συνήθως συνοδεύει αυτή την ιδέα, εκείνο των αραβικών επαναστάσεων. Η αποτυχία της κινητοποίησης της 10ης Σεπτεμβρίου 2025**, που χαρακτηρίζεται «φούσκα κινηματικών προσδοκιών», έρχεται να επιβεβαιώσει αυτή τη θέση. Βρισκόμαστε ακόμη μέσα σε μια τέτοια φούσκα ή αυτό το κάλεσμα, σε συνδυασμό με την εξέγερση της νεολαίας, δημιουργεί μια πιο ανοιχτή συνθήκη;

Λίγες εβδομάδες πριν από τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης, τον Ιούνιο του 2024, οι στενοί σύμβουλοι του Μακρόν παρακολουθούσαν μαζί στο Ελιζέ τη σειρά La Fièvre — Ο πυρετός. Το διάγγελμα της 9ης Ιουνίου, εκείνο της διάλυσης, θα αναφερόταν, άλλωστε, στον ίδιο αυτό «πυρετό». Την ιδέα για τη σειρά είχε ένα πρώην στέλεχος του Σοσιαλιστικού Κόμματος, από τον κύκλο του Ζαν-Λικ Μελανσόν.

Εκεί, οι αντίπαλοι, φιλοκυβερνητικοί ή αντικυβερνητικοί, συγκρούονται μέσω της επικοινωνιακής επιρροής, για να σβήσουν ή να υποδαυλίσουν εξεγέρσεις στη χώρα. Οι επικοινωνιολόγοι όλων των πλευρών εξετάζουν κάτι τεράστιους πίνακες ελέγχου, όπου παρατηρούν σε πραγματικό χρόνο τις εντάσεις να αναδύονται από τα κοινωνικά δίκτυα. Είναι μια φαντασίωση της κυβερνητικής εξουσίας, εκείνη της αίθουσας ελέγχου.

Οι αναγνώστες του περιοδικού της Πολυτεχνικής Σχολής γνωρίζουν ότι το πρωθυπουργικό γραφείο δοκίμασε, ακριβώς το 2024, ένα λογισμικό χαρτογράφησης -σε πραγματικό χρόνο- των κινδύνων κατακερματισμού του κοινωνικού σώματος, μια χαρτογράφηση που συναγόταν από τον ψηφιακό θόρυβο. Αυτό που έχει σημασία σε αυτή τη χαρτογράφηση δεν είναι οι ιδέες που κυκλοφορούν και ποιοι τις διαδίδουν —αγωνιστές ή ρωσικά μποτ—, αλλά οι αποκλίσεις από τον κανόνα, πώς συσσωματώνονται, σχηματίζουν αποστήματα και πώς μπορούν να τα ανοίξουν.

Δεν θα εκπλαγούμε που οι κυβερνήσεις μετατρέπουν τα εργαλεία επικοινωνίας σε εργαλεία ελέγχου. Αυτό που θα έπρεπε, αντιθέτως, να μας ανησυχεί είναι ότι τόσοι επαναστάτες κατέληξαν να αντιλαμβάνονται κάπως έτσι την εξέγερση: σαν να αρκεί να στήσουν ένα δίκτυο πραγματικών ή ψεύτικων λογαριασμών, να συγκεντρώσουν ακολούθους, να φτιάξουν ένα κάλεσμα που θα γίνει viral και ύστερα να πατήσουν το μεγάλο βέλος της αποστολής για να ξεσπάσει η εξέγερση.

Αυτή η επικοινωνιακή αντίληψη του ξεσηκωμού δεν εμφανίστηκε πέρυσι. Το Facebook και το Twitter εφάρμοζαν ήδη αυτό το αφήγημα στις «Αραβικές Ανοίξεις». Αλλά, όπως εξηγεί αναλυτικά το Εγχειρίδιο επιβίωσης, δεν υπήρξε επανάσταση του Facebook. Όπως δεν υπήρξε ο Μάης του ’68 επανάσταση του RTL ούτε η Γένοβα το 2001 εξέγερση της Wanadoo.

Δεν αρνούμαστε τον ρόλο των μέσων επικοινωνίας σε αυτά τα γεγονότα, και ιδίως στον ρυθμό τους. Η πολλαπλότητα των αφηγήσεων, η ιδέα ότι ο καθένας θα μπορούσε να δείξει τον κόσμο του σε όλους τους άλλους, αποτελεί κυριολεκτικά επινόηση του κινήματος για μια άλλη παγκοσμιοποίηση, της συνάντησης των πρώτων χάκερ με το ζαπατιστικό κίνημα. Πρέπει να παραδεχτούμε ότι αυτή η ιδέα στράφηκε εναντίον μας, όπως πολλά άλλα όπλα του εξεγερσιακού κύκλου του τελευταίου τέταρτου του αιώνα. Μόλις τώρα αρχίζουμε την απογραφή του οπλοστασίου μας.

Κατά βάθος, από τότε που το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων εξαντλήθηκε στην επανάληψη των σαββατιάτικων πορειών, τα «Κίτρινα Γιλέκα» έγιναν ένας τρόπος να λες «εξέγερση» χωρίς να προφέρεις τη λέξη. Και πράγματι, η εξέγερση είναι η μόνη απάντηση αντάξια της ασφυξίας, της ταπείνωσης, της φτωχοποίησης και της κοροϊδίας που μας επιφυλάσσει ο κυβερνητικός μηχανισμός.

Μόνο που αυτός ο μηχανισμός, από τις 8 Δεκεμβρίου 2018, έχει εξοπλιστεί για να αμυνθεί απέναντι σε ένα νέο ξέσπασμα των Κίτρινων Γιλέκων, αφού αιφνιδιάστηκε στις 24 Νοεμβρίου και την 1η Δεκεμβρίου εκείνης της χρονιάς. Χρειαζόμαστε, επομένως, έναν νέο αιφνιδιασμό. Η μαθητική ζωτικότητα μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα και να περιπλέξει την εξίσωση της καταστολής για τις κυβερνητικές δυνάμεις, αλλά μια εξέγερση δεν εξαντλείται στον πολλαπλασιασμό των διαδηλώσεων.

Αντί να επενδύουμε υποθετικά σε αυτή την ημερομηνία, προτιμούμε να αντλούμε στρατηγικά διδάγματα από τις προηγούμενες ήττες και να ξεκινάμε από όσα έμειναν ανολοκλήρωτα μέσα τους. Εκ των υστέρων, το πιο τρελό στις εξεγερσιακές ημέρες των Κίτρινων Γιλέκων ήταν ότι περνούσαμε μπροστά από την έδρα της τράπεζας Lazard, της UIMM, της LVMH ή κάτω από τα γραφεία της Publicis χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι εκεί, πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στο Ελιζέ, κρυβόταν ο εχθρός — το κεφάλαιο.

Τώρα τα πράγματα έχουν ξεκαθαρίσει. Η αλαζονεία του κεφαλαίου το άφησε έκθετο. Οι διευθύνσεις του είναι πια γνωστές και κυκλοφορούν από στόμα σε στόμα. Η εξέγερση είναι ο μόνος δρόμος διαφυγής από την εκλογική παγίδα που στήνεται. Όλοι νιώθουν πως τους επόμενους μήνες οι ηθικές και οικονομικές πιέσεις για συμμόρφωση θα ενταθούν. Ο εγκλωβισμός που επιβάλλουν οι τιμές της βενζίνης δεν είναι πιο αποδεκτός από τους εγκλεισμούς που προηγήθηκαν.

Κι έπειτα, δεν μπορούμε να αφήσουμε το μακρονικό καθεστώς να αποσυρθεί χωρίς να πληρώσει το τίμημα για τις καταχρήσεις που διέπραξε. Αυτές ζητούν εκδίκηση. Σε κάθε περίπτωση, στις 17 Οκτωβρίου θα είμαστε στον δρόμο.

• Ολόκληρο το κείμενο αποτελεί μια διεισδυτική ανάλυση των σύγχρονων μορφών κυριαρχίας του κεφαλαίου και των μετασχηματισμών τους τα τελευταία δεκαπέντε περίπου χρόνια. Δείχνει πώς οι λεγόμενοι «επαναστάτες» έπεσαν σε όλες τις παγίδες που τους στήθηκαν και ενισχύουν την εξάρτηση και την αδυναμία τους. Ασκεί κριτική στην αναλυτική και στρατηγική ανεπάρκεια αυτών των χώρων. Ποιοι είναι, λοιπόν, οι δρόμοι αντίστασης, διαφυγής, ανατροπής, ποια η κατάλληλη στρατηγική για όλους αυτούς τους πολλούς ανθρώπους που, παρότι πιθανότατα εγκλωβισμένοι στις αντιφάσεις τους, δεν αντέχουν άλλο τον κόσμο όπως πηγαίνει, αλλά, απομονωμένοι και στριμωγμένοι από ολόκληρη τη μηχανή του κεφαλαίου που περιγράφετε με ακρίβεια, δεν ξέρουν από πού να αρχίσουν;

Όταν βγαίνουμε από την επιφυλακτικότητά μας και τελικά εξεγειρόμαστε, βρίσκουμε ακόμη στον δρόμο μας έναν ολόκληρο μικρόκοσμο αγωνιστών έτοιμο να μας εκφοβίσει. Ισχυρίζεται ότι διαθέτει τις σωστές πρακτικές, τους σωστούς λόγους, την κατάλληλη οργάνωση και ολόκληρη γκάμα έτοιμων λύσεων. Έχει ακόμη και μικροφωνική και δημοσιογραφικές επαφές, φαντάζεστε!

Αυτό που τεκμηριώνει το Εγχειρίδιο επιβίωσης είναι ότι όλος αυτός ο μικρός χώρος δεν έχει άλλο πλούτο πέρα από τις αποτυχίες του και την αποφασιστικότητά του να τις επαναλάβει. Αν διέθετε την παραμικρή λύση, δεν θα βρισκόμασταν εδώ. Είμαστε στη Γαλλία, μια χώρα όπου υπάρχει πάντα κάποιος που αξιώνει να σας διαπαιδαγωγήσει. Όταν δεν είναι η κυβέρνηση, είναι οι αντικυβερνητικοί.

Οι κινηματικοί χώροι είναι αδιέξοδο, όχι αφετηρία. Δεν υπάρχει κακή αφετηρία· η καλύτερη βρίσκεται πιθανότατα εκεί όπου είμαστε, στους ανθρώπους που αγαπάμε και σε όσα μας συνδέουν — αρκεί να πάψουμε να παραμυθιαζόμαστε, να παίζουμε το παιχνίδι του κοινωνικού ψέματος και των υποτιθέμενων «αξιών» του· αρκεί, κατά βάθος, να πάψουμε να είμαστε τρομοκρατημένοι. Τρομοκρατημένοι μήπως εξοστρακιστούμε.

Αυτό είναι που το Εγχειρίδιο επιβίωσης ονομάζει «διαδικασία ενικοποίησης». Δεν έχει τέλος. Αυτό σημαίνει να ζεις πραγματικά. Κανείς δεν θέλει πια να θυσιάζεται. Καμία «συλλογική αξία» δεν καταφέρνει πλέον να επιβάλλει τη θυσία. Πρέπει να θεμελιώσουμε τις συλλογικές πραγματικότητες σε κάτι άλλο πέρα από την οδύνη. Ακριβώς για να το εμποδίσουν αυτό, μας επαναφέρουν τώρα την προοπτική του πολέμου.

Αλλά ο πραγματικός πόλεμος διεξάγεται ανάμεσα σε όλες αυτές τις διαδικασίες ενικοποίησης και στην καταρρέουσα όσο και κυρίαρχη τάξη, που σκοπεύει να συνεχίσει να απομυζά κάθε μορφή ζωής πάνω στη Γη. Σε αυτό το σημείο, όλες οι επιλογές προσφυγής στη νομιμότητα έχουν σαρωθεί — στις γιγαντιαίες δεξαμενές νερού, στον αυτοκινητόδρομο Α69, στον νόμο Ντιπλόμπ, στο εργατικό δίκαιο όπως και στο διεθνές δίκαιο.

«Να τα κάψουμε όλα, αφού όλα καίγονται ήδη», έγραφε ένα πλακάτ στην παρισινή πορεία την περασμένη Τρίτη. «Γάμα σχεδόν τα πάντα!», διευκρίνιζε με μεγαλύτερη λεπτότητα ένα άλλο.

Οι αντηχήσεις που ανταλλάσσουν αυτή τη στιγμή οι γαλλικές, βελγικές, ισπανικές ή αλβανικές εξεγέρσεις δεν είναι τυχαίες. Ένας πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη ανάμεσα σε εμάς και το κεφάλαιο, πάνω στο υπόβαθρο των χίλιων εξαρτήσεων μέσω των οποίων πιστεύει ότι μας κρατά δεμένους. Ολόκληρο το Εγχειρίδιο επιβίωσης είναι μια προσπάθεια να επικαιροποιήσουμε την ανάγνωσή μας για το θέατρο των επιχειρήσεων. Δεν μπορούμε να το συνοψίσουμε σε λίγες φράσεις.

Διαπιστώνοντας, λίγο πριν πεθάνει, τη μοιραία κατεύθυνση που έπαιρνε το σοβιετικό καθεστώς, ο Λένιν έγραφε: «Δεν έχουν χαθεί —και πιθανότατα δεν θα χαθούν— εκείνοι οι κομμουνιστές που δεν παραδίδονται ούτε στις αυταπάτες ούτε στην αποθάρρυνση, διατηρώντας τη δύναμη και την ευελιξία να ξεκινήσουν ξανά από το μηδέν και να καταπιαστούν με ένα από τα δυσκολότερα καθήκοντα».

Αυτή η συμβουλή παραμένει έγκυρη μέσα στην αποκάλυψη του κεφαλαίου.

*Στο Σεντ-Σολίν της δυτικής Γαλλίας, στις 25 Μαρτίου 2023, έγινε μεγάλη διαδήλωση ενάντια στις «μεγαδεξαμενές» άρδευσης, τις οποίες οι διαδηλωτές κατήγγελλαν ως δέσμευση του νερού υπέρ της εντατικής γεωργίας, σε συνθήκες ξηρασίας. Την κινητοποίηση οργάνωσαν οι Soulèvements de la Terre, το Bassines non merci και η Confédération paysanne, παρά την απαγόρευση των αρχών. Ακολούθησαν συγκρούσεις και μαζική χρήση δακρυγόνων, εκρηκτικών χειροβομβίδων και πλαστικών βλημάτων από τη χωροφυλακή. Οι διοργανωτές ανέφεραν περίπου 200 τραυματίες, ενώ δύο διαδηλωτές, ο Σερζ και ο Μικαέλ, βρέθηκαν σε κώμα. Παρατηρητές της γαλλικής Ένωσης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κατήγγειλαν παρεμπόδιση διασωστών, ακόμη και σε ήρεμη περιοχή, και ρίψεις δακρυγόνων προς αιρετούς που προστάτευαν τραυματίες. Έτσι, το Σεντ-Σολίν συνδέθηκε με τη συζήτηση για την καταστολή ως παραγωγή συλλογικού τραύματος και φόβου που αποθαρρύνει τη μελλοντική συμμετοχή.

**Στις 10 Σεπτεμβρίου 2025, το κίνημα Bloquons tout — Να τα μπλοκάρουμε όλα επιχείρησε να παραλύσει τη Γαλλία ενάντια στη λιτότητα, χωρίς να πετύχει τον στόχο του. Η «φούσκα κινηματικών προσδοκιών» περιγράφει την απόσταση ανάμεσα στις διογκωμένες διαδικτυακές προσδοκίες και την πραγματική δυναμική της κινητοποίησης.

Πηγή – Εποχή

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy