Ποιες πόλεις είναι πιο φιλικές προς τους ομοφυλόφιλους; Ο Πτολεμαίος είχε απάντηση πριν από 2.000 χρόνια

Ο Πτολεμαίος σχεδίασε έναν αστρολογικό χάρτη που υποστήριζε ότι η στάση των ανθρώπων απέναντι στην ομοφυλοφιλία εξαρτάται από το σημείο της γης όπου ζουν.

Πριν από σχεδόν δύο χιλιετίες, ο Κλαύδιος Πτολεμαίος σχεδίασε έναν αστρολογικό χάρτη του κόσμου. Ανάμεσα σε πολλά άλλα, ο χάρτης αυτός υποστήριζε ότι η στάση των ανθρώπων απέναντι στην ομοφυλοφιλία εξαρτάται από το σημείο της γης όπου ζουν.

Ο Αλεξάντερ Μπόξερ, ερευνητής που κινείται ανάμεσα στη φυσική και την ιστορία της επιστήμης, αποφάσισε να ελέγξει τη θεωρία με τα εργαλεία της σύγχρονης στατιστικής. Το αποτέλεσμα φαίνεται, παραδόξως, να δικαιώνει τον αρχαίο σοφό. Μόνο που η ιστορία δεν τελειώνει εκεί.

Ο αστρολογικός χάρτης του Πτολεμαίου

Ο Πτολεμαίος έμεινε στην ιστορία κυρίως για την Αλμαγέστη, το μνημειώδες σύγγραμμα που πρόσφερε ένα ενιαίο μαθηματικό σύστημα για τον υπολογισμό των θέσεων του Ήλιου, της Σελήνης, των άστρων και των πλανητών σε κάθε στιγμή του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος.

Το γεωκεντρικό σύμπαν που περιέγραφε ήταν τόσο πληρες και πειστικό, ώστε κυριάρχησε για σχεδόν 1.500 χρόνια, ώσπου το παραμέρισε το ηλιοκεντρικό σύστημα του Κοπέρνικου και του Κέπλερ. Λιγότερο γνωστό είναι ότι υπήρξε επίσης ο σημαντικότερος γεωγράφος του αρχαίου κόσμου και ο πιο σεβαστός αστρολόγος του. Η Τετράβιβλος, το αστρολογικό του έργο, ήταν ακόμη υποχρεωτικό ανάγνωσμα στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια όταν σπούδαζε εκεί ο Κοπέρνικος, δεκαπέντε αιώνες αργότερα.

Στις σελίδες της Τετραβίβλου, η αστρονομία, η αστρολογία και η γεωγραφία του Πτολεμαίου συναντώνται σε μια ιδιότυπη «αστρική γεωγραφία». Ο κατοικημένος κόσμος χωρίζεται σε τέσσερα τεταρτημόρια, σύμφωνα με τα ζώδια που αντιστοιχούν στα τέσσερα κλασικά στοιχεία, δηλαδή τη γη, τον αέρα, το νερό και τη φωτιά.

Πού ζούσαν ελεύθερα οι ομοφυλόφιλοι;

Ακολουθεί ένας καταιγιστικός κατάλογος 73 περιοχών, όπου οι ιδιορρυθμίες κάθε λαού αποδίδονται στη θέση του πάνω στον αστρολογικό χάρτη. Κατά τον Μπόξερ, η ανάγνωση θυμίζει άλλοτε πολυτελή ταξιδιωτικό οδηγό με εξωτικούς προορισμούς. Τις περισσότερες φορές όμως μοιάζει με τον μονόλογο ενός γκρινιάρη γέροντα που αραδιάζει εθνοτικά στερεότυπα για λαούς που χάθηκαν πριν από 1.500 χρόνια.

Οι Τρωγλοδύτες, για παράδειγμα, περιγράφονται δεισιδαίμονες, αφοσιωμένοι στις τελετές και επιρρεπείς στους θρήνους. Οι Πάμφυλοι είναι, κατά τον Πτολεμαίο, «εξαιρετικά διεφθαρμένοι, δουλοπρεπείς, φιλόπονοι, πανούργοι», πρόθυμοι να λεηλατούν, να αιχμαλωτίζουν και να υποδουλώνουν ακόμη και τους δικούς τους.

Αυτό που ξεχωρίζει το έργο από έναν απλό σοβινισμό είναι η προσπάθεια να εξηγηθούν οι διαφορές με ορθολογικές αρχές. Σε αντίθεση με τις φυλετικές θεωρίες του αίματος, που έκαναν τόσο κακό στην Ευρώπη και την Αμερική τον 19ο και τον 20ό αιώνα, η εθνολογία του Πτολεμαίου είναι αμιγώς γεωγραφική.

Γι’ αυτό ο Μπόξερ τη βλέπει ως μακρινό πρόγονο του πολυδιαβασμένου «Όπλα, μικρόβια και ατσάλι» του Τζάρεντ Ντάιμοντ. Εκείνο όμως που κάνει την περιήγηση πραγματικά διασκεδαστική, όπως παραδέχεται, είναι η ειλικρίνεια με την οποία ο αρχαίος συγγραφέας μιλά για τις ερωτικές συνήθειες των λαών.

Η παρατήρησή του που πλησιάζει περισσότερο σε γενική θεωρία αφορά την ομοφυλοφιλία. Η αποδοχή της, κατά τον Πτολεμαίο, μειώνεται κατά μήκος ενός άξονα από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοανατολικά. Η μεγαλύτερη ανεκτικότητα συναντάται στη βορειοδυτική Ευρώπη, στις περιοχές που κυβερνά το πύρινο τρίγωνο του Κριού, του Λέοντα και του Τοξότη.

Εκεί, γράφει, οι άνδρες αδιαφορούν για τις γυναίκες και προτιμούν τη συντροφιά άλλων ανδρών, χωρίς να το θεωρούν ντροπή και χωρίς να χάνουν «την ανδρεία, την προθυμία, την εντιμότητα, την αγάπη για τους συγγενείς και την καλοσύνη». Αντίθετα, στη Μέση Ανατολή, στη σφαίρα του γήινου τριγώνου του Ταύρου, της Παρθένου και του Αιγόκερω, οι ίδιες σχέσεις αντιμετωπίζονται με απέχθεια.

Ο άξονας αυτός, από το Λονδίνο ως το Ριάντ, συμφωνεί σε γενικές γραμμές με την επικρατούσα σήμερα αντίληψη, παρατηρεί ο Μπόξερ. Για να δώσει στο ερώτημα μια ποσοτική όψη, κατέφυγε στο αγαπημένο εργαλείο κάθε αναλυτή δεδομένων, τη γραμμική παλινδρόμηση. Ως πρώτη σειρά αριθμών χρησιμοποίησε τον δείκτη του διεθνούς ταξιδιωτικού οδηγού Spartacus για το 2017.

Ο δείκτης βαθμολογεί κάθε χώρα σε 14 κατηγορίες, από τη θανατική ποινή για ομοφυλοφιλία ως τη νομική αναγνώριση του γάμου ομοφύλων. Η κλίμακα πηγαίνει από το +9 της Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου ως το -14 της Σομαλίας, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες μόλις που φτάνουν το 4.

Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι πρόκειται για υποκειμενική εκτίμηση των συντακτών του οδηγού, η μέθοδος όμως εφαρμόζεται με συνέπεια και καλύπτει κάθε χώρα. Και, όπως σχολιάζει, ποια βάση δεδομένων ταιριάζει καλύτερα σε μια ανάλυση με ρωμαϊκό άρωμα από εκείνη που φέρει το όνομα του Σπάρτακου, του αρχηγού της πιο τρομερής εξέγερσης δούλων της Ρώμης;

Η δεύτερη σειρά αριθμών έπρεπε να μετρά πόσο «πύρινη» ή «γήινη» είναι κάθε χώρα. Ο Μπόξερ έγειρε νοητά την υδρόγειο, ώστε ο νέος ισημερινός της να διασχίζει το κέντρο του πτολεμαϊκού χάρτη υπό γωνία 45 μοιρών. Έπειτα υπολόγισε ως προς αυτόν τα «γεωγραφικά μήκη» των πρωτευουσών. Η παλινδρόμηση έδειξε ότι υπάρχει συσχέτιση: για κάθε δέκα μοίρες προς τα νοτιοανατολικά, η βαθμολογία πέφτει περίπου δυόμισι μονάδες.

Ο χάρτης του Πτολεμαίου και τα σημερινά δεδομένα

Σημαίνει αυτό ότι ο Πτολεμαίος είχε δίκιο; Όχι, απαντά ο ίδιος ο Μπόξερ, αφού η συσχέτιση δεν συνεπάγεται αιτιότητα. Με αρκετά σύνολα δεδομένων είναι εύκολο να βρεθούν δύο που κινούνται μαζί, όπως ο αριθμός των διδακτορικών πολιτικού μηχανικού στις ΗΠΑ και η κατανάλωση μοτσαρέλας.

Μια ισχυρή συσχέτιση αποτελεί ένδειξη, αλλά είναι μόνο ένα κομμάτι ανάμεσα σε πολλά. Η στάθμισή τους, τονίζει, παραμένει ζήτημα ανθρώπινης κρίσης, που κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να υποκαταστήσει. Η βορειοδυτική Ευρώπη, άλλωστε, κάθε άλλο παρά φιλόξενη υπήρξε για τους ομοφυλόφιλους μέχρι πολύ πρόσφατα.

Όταν ο βικτωριανός εξερευνητής Ρίτσαρντ Μπάρτον διατύπωσε τη θεωρία του για τη «Σωταδική Ζώνη», όπου η ομοφυλοφιλία θεωρούνταν δήθεν φυσική και διαδεδομένη, συμπεριέλαβε ρητά τη Μέση Ανατολή και άφησε απέξω την Αγγλία. Με δεδομένα του 19ου αιώνα, εκτιμά ο Μπόξερ, η ευθεία της παλινδρόμησης θα είχε πιθανότατα την ακριβώς αντίθετη κλίση.

Το μόνο κοινό των δύο θεωριών ίσως είναι ότι και οι δύο άνδρες φαντάστηκαν τα ήθη των μακρινών τόπων ριζικά διαφορετικά από τα δικά τους και προέβαλαν πάνω τους την αποστροφή ή την επιθυμία τους.

Ο Πτολεμαίος έδειχνε να διαισθάνεται το πρόβλημα. Έγραφε ότι είναι μάταιο να απαριθμηθούν όλοι οι δυνατοί συνδυασμοί και ότι τέτοια ζητήματα καλό είναι να αφεθούν «στην επινοητικότητα του μαθηματικού».

Ο Μπόξερ, διδάκτωρ φυσικής του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης με σπουδές ιστορίας της επιστήμης στην Οξφόρδη και κλασικών γλωσσών στο Γέιλ, του απαντά στο βιβλίο του για την ιστορία της αστρολογίας: με αρκετά δεδομένα και αρκετή επινοητικότητα, ο «μαθηματικός» βρίσκει όποια σύνδεση θέλει, και πολύ συχνά βρίσκει μόνο ό,τι έψαχνε.

Πηγή – iefimerida

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy