Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ακούμε. Κατανοούμε. Στηρίζουμε.

Της Δρ. Ειρήνη Ανδρέου – Ψυχίατρος – Νοσοκομείο Αθαλάσσας

Η 10η Οκτωβρίου αποτελεί κάθε χρόνο μια σημαντική υπενθύμιση ότι η ψυχική υγεία είναι αναπόσπαστο μέρος της συνολικής μας υγείας. Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας καθιερώθηκε το 1992 από την Παγκόσμια Ομοσπονδία Ψυχικής Υγείας, με πρωτοβουλία του τότε αναπληρωτή γενικού γραμματέα της, Richard Hunter. Στόχος ήταν η ενίσχυση της ενημέρωσης του κοινού, η αντιμετώπιση των προκαταλήψεων και η ανάδειξη της ανάγκης για ισότιμη αναγνώριση της ψυχικής και της σωματικής υγείας. Από τότε, η ημέρα αποτελεί διεθνές σημείο αναφοράς για την ευαισθητοποίηση του κοινού, την προώθηση της πρόσβασης σε υπηρεσίες φροντίδας και την ανάδειξη του έργου των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Το φετινό μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είναι “Lived experiences heard: Real voices, real change”, το οποίο θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά ως «Ακούγοντας τις εμπειρίες ζωής: Αληθινές φωνές, πραγματική αλλαγή». Το μήνυμα υπογραμμίζει ότι οι άνθρωποι που έχουν βιώσει οι ίδιοι μια ψυχική διαταραχή δεν πρέπει απλώς να ακούγονται, αλλά και να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των υπηρεσιών, των πολιτικών και των αποφάσεων που επηρεάζουν τη ζωή τους.

Οι τρεις βασικοί άξονες της φετινής εκστρατείας:

• Ουσιαστική συμμετοχή: Το θέμα δεν αφορά απλώς την ανάγκη να ακούμε τις ιστορίες των ανθρώπων που έχουν βιώσει ψυχικές διαταραχές. Τονίζει ότι η προσωπική τους εμπειρία αποτελεί μια μορφή γνώσης και εξειδίκευσης, η οποία πρέπει να συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση των αποφάσεων.
• Αποϊδρυματοποίηση: Σταδιακή μετάβαση από τη μακροχρόνια ιδρυματική φροντίδα σε ποιοτικές, προσωποκεντρικές υπηρεσίες στην κοινότητα, οι οποίες βασίζονται στον σεβασμό των δικαιωμάτων του ατόμου. Αυτό προϋποθέτει κατάλληλη χρηματοδότηση, οργανωμένες υπηρεσίες και επαρκή υποστήριξη. Η νοσηλεία εξακολουθεί να αποτελεί αναγκαία και σημαντική θεραπευτική επιλογή όταν το απαιτεί η κλινική κατάσταση του ατόμου. Ωστόσο, η μακροχρόνια φροντίδα δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στην παραμονή σε ιδρυματικές δομές, όταν οι ανάγκες του ατόμου μπορούν να καλυφθούν με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα στην κοινότητα.
• Συνεργασία μεταξύ διαφορετικών φορέων: Η ανάρρωση και η κοινωνική ένταξη δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από την ιατρική θεραπεία. Χρειάζονται επίσης πρόσβαση σε στέγαση, εργασία, εκπαίδευση, οικογενειακή υποστήριξη και κοινωνικές υπηρεσίες. Η αποτελεσματική υποστήριξη απαιτεί συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών υγείας, των κοινωνικών υπηρεσιών, των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, των εργοδοτών,  των οικογενειών και των οργανώσεων της κοινότητας.

Η ψυχική υγεία αφορά όλους μας

Όπως επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, δεν υπάρχει υγεία χωρίς ψυχική υγεία. Η ψυχική μας υγεία επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε, διαχειριζόμαστε τις δυσκολίες, δημιουργούμε σχέσεις και ανταποκρινόμαστε στις απαιτήσεις της καθημερινότητας. Δεν αφορά μόνο την απουσία ψυχικής διαταραχής, αλλά και την ικανότητά μας να λειτουργούμε, να αναπτύσσουμε τις δυνατότητές μας, να δημιουργούμε ουσιαστικές σχέσεις και να βρίσκουμε νόημα στη ζωή μας.

Όπως ακριβώς φροντίζουμε τη σωματική μας υγεία, έτσι χρειάζεται να φροντίζουμε την ψυχική μας υγεία. Κανένας άνθρωπος δεν είναι απρόσβλητος από ψυχολογικές δυσκολίες, ανεξάρτητα από την ηλικία, το φύλο, την κοινωνική ή την οικονομική του κατάσταση.

Το άγχος, η απώλεια, οι δυσκολίες στις σχέσεις, η εργασιακή πίεση, η οικονομική ανασφάλεια και οι σημαντικές αλλαγές στη ζωή μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική μας ισορροπία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιβάρυνση αυτή μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση μιας ψυχικής διαταραχής, η οποία χρειάζεται αξιολόγηση και κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Η αναγνώριση της πραγματικότητας είναι το πρώτο βήμα για να δημιουργήσουμε μια κοινωνία που αντιμετωπίζει την ψυχική υγεία με υπευθυνότητα, κατανόηση και σεβασμό.

Ψυχικές διαταραχές: Αναγνωρίζοντας τα σημάδια

Οι ψυχικές διαταραχές είναι καταστάσεις, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν τη σκέψη, τη διάθεση, τη συμπεριφορά και τη λειτουργικότητα ενός ανθρώπου. Είναι συχνές, μπορεί να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία και, στις περισσότερες περιπτώσεις, υπάρχουν τρόποι αποτελεσματικής αντιμετώπισής τους.

Ανάμεσα στις συχνότερες ψυχικές διαταραχές περιλαμβάνονται:

• Οι αγχώδεις διαταραχές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από έντονο ή επίμονο άγχος, ανησυχία, φόβο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σωματικά ενοχλήματα, όπως ταχυκαρδία, εφίδρωση ή δυσκολία στον ύπνο.
• Η κατάθλιψη, η οποία ταυτίζεται με επίμονη κακή διάθεση. Μπορεί να εκδηλωθεί με επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης, κόπωση, δυσκολία στη συγκέντρωση, μεταβολές στον ύπνο ή στην όρεξη, αίσθημα αναξιότητας ή απελπισίας.
• Η διπολική διαταραχή, η οποία χαρακτηρίζεται από επεισόδια σοβαρών μεταβολών στη διάθεση, την ενέργεια και τη δραστηριότητα, που μπορεί να περιλαμβάνουν τόσο καταθλιπτικά όσο και μανιακά ή υπομανιακά συμπτώματα.
• Οι ψυχωσικές διαταραχές, οι οποίες μπορεί να εκδηλωθούν με δυσκολίες στην αντίληψη της πραγματικότητας, όπως ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες, καθώς και με μεταβολές στη σκέψη και τη συμπεριφορά.
• Οι διαταραχές που σχετίζονται με χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν σοβαρά τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους. Η παρουσία ενός μεμονωμένου συμπτώματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει ψυχική διαταραχή. Η αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι απαραίτητη για τη σωστή αναγνώριση του προβλήματος και τον καθορισμό της κατάλληλης αντιμετώπισης.

Ορισμένα σημάδια που αξίζει να προσέξουμε είναι:

• Επίμονη θλίψη, ευερεθιστότητα ή έντονο άγχος.
• Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που προηγουμένως ευχαριστούσαν.
• Σημαντικές αλλαγές στον ύπνο, την όρεξη ή στα επίπεδα ενέργειας.
• Δυσκολία στη συγκέντρωση, στη λήψη αποφάσεων ή στην ολοκλήρωση καθημερινών δραστηριοτήτων.
• Αυξημένη χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών για την αντιμετώπιση δυσάρεστων συναισθημάτων.
• Αισθήματα απελπισίας ή σκέψεις ότι η ζωή δεν έχει νόημα.

Δεν χρειάζεται να φτάσουμε στα όριά μας για να ζητήσουμε βοήθεια. Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη της επιδείνωσης των συμπτωμάτων, στην ταχύτερη αποκατάσταση και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής μας.

Το να ζητάμε βοήθεια δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Είναι μια ουσιαστική πράξη φροντίδας προς τον εαυτό μας.

Ο ρόλος του ψυχιάτρου και οι θεραπευτικές επιλογές

Ο ψυχίατρος είναι ο ιατρός που ειδικεύεται στην αξιολόγηση, τη διάγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών. Ο ρόλος του δεν περιορίζεται στη συνταγογράφηση φαρμακευτικής αγωγής, αλλά περιλαμβάνει μια συνολική προσέγγιση του ανθρώπου, λαμβάνοντας υπόψη το ιατρικό ιστορικό, τις ψυχολογικές ανάγκες, τις οικογενειακές σχέσεις και τις κοινωνικές συνθήκες που επηρεάζουν την ψυχική του υγεία.

Ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ατόμου, η θεραπευτική αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει:

• Φαρμακευτική αγωγή, όταν ενδείκνυται, με στόχο τη μείωση των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της λειτουργικότητας.
• Ψυχοθεραπεία, η οποία βοηθά το άτομο να κατανοήσει τις δυσκολίες του, να αναπτύξει τις δυνατότητές του και να υιοθετήσει αποτελεσματικότερους τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων και των προβλημάτων του.
• Ψυχοεκπαίδευση, μέσω της οποίας το άτομο και η οικογένειά του ενημερώνονται για τη φύση της διαταραχής, τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές και τους τρόπους αναγνώρισης πιθανών υποτροπών.
• Κοινωνική υποστήριξη και παρεμβάσεις αποκατάστασης, οι οποίες ενισχύουν την αυτονομία, την κοινωνική συμμετοχή και την επανένταξη στην εργασία και στην κοινότητα.

Δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι την ίδια θεραπεία. Η επιλογή των παρεμβάσεων γίνεται εξατομικευμένα, με βάση την κλινική εικόνα, τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του κάθε ατόμου.

Οι Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας του ΟΚΥπΥ

Η Διεύθυνση Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δομών και υπηρεσιών, όπως:

• Το Νοσοκομείο Αθαλάσσας, το οποίο αποτελεί τη βασική δομή παροχής εξειδικευμένης ψυχιατρικής νοσηλείας.
• Τις Ψυχιατρικές Κλινικές των Γενικών Νοσοκομείων Λευκωσίας και Λεμεσού, οι οποίες παρέχουν ψυχιατρική φροντίδα σε νοσοκομειακό πλαίσιο.
• Τα εξωτερικά ιατρεία και τις κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, που υποστηρίζουν την αξιολόγηση, τη θεραπεία και τη συνεχή παρακολούθηση ασθενών στην κοινότητα.
• Τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, με εξειδικευμένες παρεμβάσεις ανάλογα με τις αναπτυξιακές ανάγκες κάθε ηλικίας.
• Τις δομές αντιμετώπισης εξαρτήσεων, οι οποίες παρέχουν υποστήριξη σε άτομα που αντιμετωπίζουν προβλήματα σε σχέση με τη χρήση ουσιών.
• Τα κέντρα ημέρας και τις υπηρεσίες αποκατάστασης, που συμβάλλουν στην ενίσχυση των δεξιοτήτων, της αυτονομίας και της κοινωνικής συμμετοχής των ατόμων με ψυχικές διαταραχές.

Το στίγμα παραμένει ένα σημαντικό εμπόδιο

Παρά την πρόοδο της επιστήμης και την αυξανόμενη ενημέρωση, το κοινωνικό στίγμα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην αναζήτηση βοήθειας.

Οι άνθρωποι, οι οποίοι αντιμετωπίζουν ψυχικές δυσκολίες, μπορεί να φοβούνται ότι θα κριθούν ή θα αντιμετωπιστούν διαφορετικά από το περιβάλλον τους. Συχνά, η ανησυχία αυτή τους οδηγεί στο να αποκρύπτουν τα συμπτώματά τους ή να καθυστερούν να απευθυνθούν σε ειδικό.

Εκφράσεις όπως «πρέπει να το ξεπεράσεις μόνος σου», «είναι όλα στο μυαλό σου» ή «οι άνθρωποι με ψυχικές διαταραχές είναι επικίνδυνοι» αναπαράγουν λανθασμένες αντιλήψεις και ενισχύουν τον αποκλεισμό.

Η ψυχική διαταραχή δεν αποτελεί προσωπική αποτυχία ούτε ένδειξη έλλειψης θέλησης. Είναι μια κατάσταση υγείας που μπορεί να επηρεαστεί από βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες.

Η αντιμετώπιση του στίγματος ξεκινά από την καθημερινή μας συμπεριφορά. Όλοι μπορούμε να συμβάλουμε ουσιαστικά στην προσπάθεια αυτή, ακούγοντας χωρίς να κρίνουμε, αποφεύγοντας προσβλητικούς χαρακτηρισμούς, σεβόμενοι την ιδιωτικότητα των άλλων και αντιμετωπίζοντας τις ψυχικές διαταραχές με την ίδια σοβαρότητα όπως και τις σωματικές παθήσεις.

Καθημερινές πρακτικές για την ψυχική μας υγεία

Μικρές, σταθερές συνήθειες μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη διαχείριση του άγχους και στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας.

1. Φροντίζουμε τον ύπνο μας

Η τήρηση σταθερού ωραρίου ύπνου και αφύπνισης, καθώς και η καθιέρωση μιας ήρεμης βραδινής ρουτίνας, συμβάλλουν στη ρύθμιση του οργανισμού και στη διατήρηση της συναισθηματικής ισορροπίας.

2. Διατηρούμε τακτική σωματική δραστηριότητα

Το περπάτημα, η άσκηση ή οποιαδήποτε μορφή κίνησης μάς ευχαριστεί μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της διάθεσης, στη μείωση του άγχους και στην αναβάθμιση της ποιότητας του ύπνου.

3. Διατηρούμε επαφή με τους ανθρώπους μας

Οι ουσιαστικές σχέσεις με την οικογένεια, τους φίλους και το κοινωνικό μας περιβάλλον λειτουργούν υποστηρικτικά. Ακόμα και μια σύντομη συζήτηση με κάποιον που εμπιστευόμαστε μπορεί να μας βοηθήσει να αισθανθούμε λιγότερο μόνοι.

4. Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε και να διαχειριζόμαστε το άγχος μας

Μικρά διαλείμματα μέσα στη μέρα, ασκήσεις αναπνοής, χαλάρωση και δραστηριότητες που μας ευχαριστούν μπορούν να μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε την πίεση. Είναι επίσης σημαντικό να αναγνωρίζουμε τα όριά μας και να αποφεύγουμε να αναλαμβάνουμε περισσότερα από όσα μπορούμε να διαχειριστούμε.

5. Θέτουμε ρεαλιστικούς στόχους

Δεν χρειάζεται να επιτυγχάνουμε τα πάντα ταυτόχρονα. Η οργάνωση των υποχρεώσεών μας σε μικρότερα και διαχειρίσιμα βήματα μπορεί να μειώσει την αίσθηση πίεσης και να ενισχύσει το αίσθημα αποτελεσματικότητας.

6. Περιορίζουμε το αλκοόλ και τη χρήση ουσιών

Παρότι ορισμένοι άνθρωποι στρέφονται σε αυτές τις ουσίες για να αντιμετωπίσουν το άγχος ή τη θλίψη, η χρήση τους μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα και να δημιουργήσει πρόσθετα προβλήματα.

7. Προσέχουμε τη σχέση μας με την τεχνολογία

Η συνεχής  έκθεση σε ειδήσεις, οι συγκρίσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η παρατεταμένη χρήση οθονών μπορεί να αυξήσουν την ψυχική επιβάρυνση σε κάποιους ανθρώπους. Η θέσπιση ορίων μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία περισσότερου χώρου για ξεκούραση και ουσιαστική επικοινωνία.

8. Ζητούμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε

Οι παραπάνω συνήθειες είναι χρήσιμες, αλλά δεν υποκαθιστούν την επαγγελματική αξιολόγηση ή θεραπεία όταν υπάρχει ψυχική διαταραχή. Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, είναι σημαντικό να απευθυνθούμε σε επαγγελματία υγείας.

Πώς να στηρίξουμε έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται

Πολλές φορές αντιλαμβανόμαστε ότι ένας δικός μας άνθρωπος δεν είναι καλά, αλλά δεν γνωρίζουμε πώς να τον προσεγγίσουμε. Το σημαντικότερο είναι να δείξουμε ενδιαφέρον, χωρίς να ασκήσουμε πίεση. Μπορούμε να ξεκινήσουμε με μια απλή ερώτηση, όπως «Παρατηρώ ότι τελευταία δυσκολεύεσαι. Θέλεις να μιλήσουμε;».

Αν ο άνθρωπος αυτός επιλέξει να μοιραστεί μαζί μας όσα αισθάνεται, είναι σημαντικό να τον ακούσουμε χωρίς να διακόπτουμε ή να βιαζόμαστε να δώσουμε λύσεις. Συχνά, η ανάγκη του δεν είναι να ακούσει συμβουλές, αλλά να αισθανθεί ότι κάποιος τον καταλαβαίνει και τον αποδέχεται.

Χρειάζεται να αποφύγουμε φράσεις που υποτιμούν τη δυσκολία του, όπως «δεν έχεις τίποτα» ή «υπάρχουν και χειρότερα». Αντίθετα, χρειάζεται να αναγνωρίσουμε το συναίσθημά του και να του δείξουμε ότι δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσει την κατάσταση μόνος του.

Μπορούμε επίσης να τον ενθαρρύνουμε να απευθυνθεί σε επαγγελματία υγείας και, εφόσον το επιθυμεί, να τον βοηθήσουμε να προγραμματίσει το πρώτο ραντεβού ή να τον συνοδεύσουμε.

Η στήριξη ενός ατόμου με ψυχική διαταραχή μπορεί να είναι απαιτητική και για την οικογένεια ή τους φροντιστές του. Είναι σημαντικό και οι ίδιοι να αναγνωρίζουν τις ανάγκες τους και να αναζητούν υποστήριξη όταν τη χρειάζονται.

Αν κάποιος εκφράζει σκέψεις αυτοκτονίας ή υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τον ίδιο ή για άλλους, απαιτείται άμεση αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας. Σε περίπτωση επείγοντος περιστατικού στην Κύπρο, μπορεί να κληθεί ασθενοφόρο μέσω του αριθμού 112. Εάν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, δεν αφήνουμε το άτομο μόνο του, εφόσον είναι ασφαλές να παραμείνουμε μαζί του.

Ψυχική υγεία: Δικαίωμα, φροντίδα και αξιοπρέπεια

Αυτή η μέρα αποτελεί μια ευκαιρία να θυμηθούμε ότι πίσω από κάθε διάγνωση υπάρχει ένας άνθρωπος με τη δική του ιστορία, τις δικές του ανάγκες, τις δυνατότητες και τις προσδοκίες του.

Η ψυχική υγεία δεν αποτελεί αποκλειστικά υπόθεση των ειδικών ούτε αφορά μόνο τα άτομα που αντιμετωπίζουν κάποια ψυχική διαταραχή. Αφορά όλους μας, τις οικογένειές μας, τους χώρους εργασίας μας και την κοινωνία στην οποία ζούμε.

Ως κοινωνία, έχουμε την ευθύνη να δημιουργούμε συνθήκες αποδοχής, ισότητας και ουσιαστικής υποστήριξης.

Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δικαίωμα. Και η ουσιαστική φροντίδα αρχίζει όταν κάθε άνθρωπος αισθάνεται ότι ακούγεται, γίνεται κατανοητός και αντιμετωπίζεται με αξιοπρέπεια.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy