Οι Βρυξέλλες βλέπουν τις κακές μαθητικές επιδόσεις ως άμεση απειλή για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε σήμερα, Παγκόσμια Ημέρα των Εκπαιδευτικών, την πρώτη ευρωπαϊκή ανάλυση των αποτελεσμάτων του PISA 2025 του ΟΟΣΑ. Το συμπέρασμα των Βρυξελλών είναι πως η πτώση των βασικών δεξιοτήτων των 15χρονων στην ΕΕ συνεχίζεται και ότι η Ένωση απομακρύνεται από τους στόχους της για το 2030.

Ανταπόκριση από Βρυξέλλες: Γιώργος Συριόπουλος

Το European Education Policy Brief «EU PISA 2025, First results» της Γενικής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης, επισημαίνει ότι το 33,9% των μαθητών υστερεί στα μαθηματικά, το 31,3% στην ανάγνωση και το 25,9% στις φυσικές επιστήμες. Η ίδια η Κομισιόν χαρακτηρίζει τα αποτελέσματα όχι ως ήπιο προειδοποιητικό σήμα αλλά ως άμεση απειλή για την ανταγωνιστικότητα, την κοινωνική συνοχή και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης.

Η Ελλάδα εμφανίζεται στα διαγράμματα της Κομισιόν μεταξύ των χωρών με τις χειρότερες επιδόσεις. Μαζί με την Κύπρο, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, είναι από τα κράτη μέλη όπου τα ποσοστά χαμηλών επιδόσεων ξεπερνούν το 40% και στα τρία γνωστικά πεδία, ενώ στους αριστούχους σε φυσικές επιστήμες και μαθηματικά βρίσκεται στην τελευταία θέση της ΕΕ.

Ο στόχος της ΕΕ για το 2030 είναι λιγότεροι από 15% μαθητές με χαμηλές επιδόσεις και τουλάχιστον 12% αριστούχοι σε κάθε πεδίο. Μόνο η Εσθονία πιάνει τον στόχο για τις χαμηλές επιδόσεις, και μόνο στις φυσικές επιστήμες με 9,9%. Στους αριστούχους μόνο η Εσθονία (13,3%) και οι Κάτω Χώρες (12,8%) πιάνουν το στόχο, αλλά μόνο στα μαθηματικά.

Η πτώση ξεκίνησε πριν από την πανδημία και στα τρία πεδία και επιταχύνθηκε μετά από αυτήν στην ανάγνωση και τα μαθηματικά. Σχεδόν το ήμισυ της αύξησης των αδύναμων αναγνωστών της τελευταίας δεκαετίας σημειώθηκε μόνο μεταξύ 2022 και 2025.

Η σύγκριση με τις μεγάλες προηγμένες οικονομίες είναι δυσμενής. Έναντι του Καναδά, της Ιαπωνίας, της Σιγκαπούρης, της Νότιας Κορέας, του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ, η ΕΕ έχει το υψηλότερο ποσοστό αδύναμων μαθητών στην ανάγνωση και τις φυσικές επιστήμες και το δεύτερο υψηλότερο, μετά τις ΗΠΑ, στα μαθηματικά. Στους αριστούχους έχει το χαμηλότερο ποσοστό και στα τρία πεδία, ενώ σε ορισμένες από αυτές τις χώρες οι αριστούχοι είναι τριπλάσιοι στις φυσικές επιστήμες και τα μαθηματικά.

Η Ελλάδα στο κάτω μέρος της κατάταξης

Στα μαθηματικά, ένας στους δύο Έλληνες 15χρονους δεν φτάνει το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας. Στην ανάγνωση η επιδείνωση από το 2022 είναι στατιστικά σημαντική, ενώ στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες οι μεταβολές δεν είναι.

Στην ανάγνωση η Ελλάδα ανήκει στις έξι χώρες όπου οι αδύναμοι μαθητές ξεπερνούν το 40%, μαζί με την Κύπρο, τη Βουλγαρία, τη Μάλτα, τη Ρουμανία και τη Λετονία. Στα μαθηματικά βρίσκεται στις πέντε χώρες πάνω από το ίδιο όριο, μαζί με τη Βουλγαρία, την Κύπρο, τη Ρουμανία και τη Μάλτα.

Στην κορυφή η εικόνα είναι ακόμη πιο δυσμενής. Η Ελλάδα κατέχει την τελευταία θέση στην ΕΕ στους αριστούχους τόσο στις φυσικές επιστήμες όσο και στα μαθηματικά, ενώ στην ανάγνωση βρίσκεται, μαζί με τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Κύπρο, γύρω στο 1%.

Ανισότητα και ελλείμματα αριστείας

Η Κομισιόν σημειώνει ότι το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο παραμένει ισχυρός προγνωστικός παράγοντας, καθώς οι μαθητές από μειονεκτικό περιβάλλον έχουν περίπου τετραπλάσιες πιθανότητες να υστερούν στις φυσικές επιστήμες, ενώ οι ευνοημένοι έχουν περίπου οκταπλάσιες πιθανότητες να είναι αριστούχοι. Σε 22 κράτη μέλη οι ευνοημένοι μαθητές πιάνουν ήδη τον στόχο του 2030 για τις χαμηλές επιδόσεις, ενώ οι μειονεκτούντες δεν τον πιάνουν σε καμία χώρα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει πως οι χώρες με τα καλύτερα αποτελέσματα στη μείωση των αδύναμων μαθητών, δηλαδή η Εσθονία, η Ιρλανδία, η Φινλανδία, η Λιθουανία και η Πολωνία, είναι και από εκείνες με τα μικρότερα κοινωνικά χάσματα. Όπου οι αδύναμοι μαθητές είναι λιγότεροι, οι αριστούχοι είναι περισσότεροι.

Για την Ελλάδα το εύρημα είναι ιδιαίτερο, καθώς εμφανίζει το μικρότερο χάσμα στην ΕΕ στους αριστούχους στις φυσικές επιστήμες, όχι όμως επειδή τα παιδιά από μειονεκτικό περιβάλλον τα πηγαίνουν καλά. Ο λόγος που αποδίδεται είναι ότι και οι ευνοημένοι μαθητές σπάνια φτάνουν στην κορυφή, με ποσοστό αριστούχων μόλις 3%, το χαμηλότερο στην ΕΕ, έναντι 14,2% κατά μέσο όρο και 24,6% στη Γερμανία. Παράλληλα, ανήκει στις πέντε χώρες όπου οι αριστούχοι από μειονεκτικό περιβάλλον είναι κάτω από 1%.

Κινητά, τεχνητή νοημοσύνη, γονείς, εκπαιδευτικοί

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι τα δεδομένα PISA δεν αποδεικνύουν αιτιότητα. Συνδέει όμως την πτώση με τέσσερις παράγοντες, κοινούς σχεδόν σε όλο τον κόσμο, εκτός από τις ελλείψεις εκπαιδευτικών που είναι κυρίως ευρωπαϊκό φαινόμενο.

• Ψηφιακός περισπασμός

Το 30,5% των μαθητών στην ΕΕ δηλώνει ότι αποσπάται συχνά από ψηφιακά μέσα στο μάθημα των φυσικών επιστημών, και οι μαθητές αυτοί γράφουν κατά μέσο όρο 13 μονάδες χαμηλότερα, περίπου δύο τρίτα μιας σχολικής χρονιάς. Η Ελλάδα, σύμφωνα με το διάγραμμα της Κομισιόν, βρίσκεται ελαφρώς πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, παρότι κατά τον ΟΟΣΑ το 98% των Ελλήνων μαθητών φοιτά σε σχολεία με απαγόρευση κινητών. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι σε 16 χώρες με διαθέσιμα στοιχεία το 38,1% των μαθητών περνά πάνω από τρεις ώρες καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

• Άκριτη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.

Το 31,2% των μαθητών στην ΕΕ χρησιμοποιεί συχνά εργαλεία ΤΝ για να συνοψίσει κείμενα που όφειλε να διαβάσει, και οι μαθητές αυτοί γράφουν 18 μονάδες χαμηλότερα στις φυσικές επιστήμες. Ωστότο, η Ελλάδα, με περίπου έναν στους τέσσερις μαθητές, είναι από τις χώρες με τη χαμηλότερη τέτοια χρήση. Κατά την Επιτροπή, η ΤΝ μπορεί να εξηγεί μέρος της πτώσης μετά το 2022, όχι όμως τα χαμηλά επίπεδα μιας χώρας.

• Αποχώρηση των γονέων

Το ποσοστό των μαθητών που λένε ότι η οικογένειά τους ενδιαφέρεται συχνά για το τι μαθαίνουν στο σχολείο έπεσε στην ΕΕ από 66% το 2022 σε 57,5% το 2025, με στατιστικά σημαντική μείωση σε όλες τις χώρες πλην Εσθονίας και Σλοβακίας. Στην Ελλάδα η πτώση είναι περίπου δέκα μονάδες. Οι μαθητές με ενεργό οικογενειακό ενδιαφέρον γράφουν κατά μέσο όρο 11 μονάδες υψηλότερα.

• Ελλείψεις εκπαιδευτικών

Το 40,2% των μαθητών στην ΕΕ φοιτά σε σχολεία όπου ο διευθυντής αναφέρει πως η διδασκαλία παρεμποδίζεται από έλλειψη διδακτικού προσωπικού, έναντι 28,3% το 2018. Στην Ελλάδα το ποσοστό φτάνει το 46% κατά τον ΟΟΣΑ, σχεδόν διπλάσιο από το 2018, με τη μεταβολή να είναι στατιστικά σημαντική. Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι ο δείκτης βασίζεται σε εκτιμήσεις διευθυντών και πρέπει να ερμηνεύεται με προσοχή.

Ποιοι αντέχουν στη γενική πτώση

Η Κομισιόν ξεχωρίζει πέντε κράτη μέλη της ΕΕ που διατηρούν υψηλές επιδόσεις ή αντέχουν στη γενική πτώση. Η Εσθονία στηρίζεται σε πρόγραμμα σπουδών βασισμένο σε δεξιότητες, μεγάλη αυτονομία των σχολείων με συστηματική παρακολούθηση και αποφυγή του πρόωρου διαχωρισμού των μαθητών. Η Ιρλανδία διατηρεί ένα σύστημα υψηλών επιδόσεων και ισότητας, με στοχευμένη στήριξη ευάλωτων ομάδων και προγράμματα εμπλοκής των γονέων.

Η Πολωνία μετά το 1999 καθυστέρησε τον διαχωρισμό των μαθητών σε κατευθύνσεις έως τα 16 και διεύρυνε ραγδαία την προσχολική αγωγή. Η Σλοβακία επέκτεινε τις απαγορεύσεις κινητών και επένδυσε με ευρωπαϊκούς πόρους σε εκπαιδευτικούς και υποδομές. Η Ιταλία εφαρμόζει πυκνό σύστημα αξιολόγησης και στοχευμένη στήριξη σε σχολεία με χαμηλές επιδόσεις.

Η Επιτροπή σημειώνει ότι αυτά τα παραδείγματα δεν συνιστούν ενιαία «συνταγή», παρά δείχνουν ότι αποδίδουν οι μεταρρυθμίσεις που διατηρούνται σταθερά επί χρόνια.

Η απάντηση των Βρυξελλών

Η ανάλυση τροφοδοτεί το Πακέτο για την Εκπαίδευση, που η Επιτροπή θα παρουσιάσει εντός του έτους και θα στοχεύει στην ανάσχεση της πτώσης των βασικών δεξιοτήτων εντός και εκτός τάξης, στην ενίσχυση του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού και στην ενσωμάτωση του γραμματισμού στην τεχνητή νοημοσύνη, με κυρίαρχη ευρωπαϊκή ψηφιακή εκπαιδευτική υποδομή.

Οι εκπαιδευτικοί «αξίζουν τον χρόνο, την κατάρτιση και τους πόρους για να επιτελούν αυτό το ζωτικό έργο», δήλωσε η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Επιτροπής, αρμόδια για τα Κοινωνικά Δικαιώματα και τις Δεξιότητες, Ρωξάνα Μίνζατου. 

Η πρώτη Σύσταση του Συμβουλίου για το Ανθρώπινο Κεφάλαιο καλεί τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν την πτώση, ενώ η Επιτροπή βλέπει στο επόμενο ΠΔΠ ευκαιρία για τις αναγκαίες επενδύσεις.

«Περιορίστε τον ψηφιακό περισπασμό»

Οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν πάντως ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα δεν μπορούν να λύσουν μόνα τους το πρόβλημα. Ως παράδειγμα ευρύτερης απάντησης η ανάλυση αναφέρει την πρόταση του 2026 για τον κανονισμό EU KIDS Act, με κοινούς κανόνες ηλικίας και υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού για μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαδικτυακά παιχνίδια και εφαρμογές ΤΝ, με στόχο τον περιορισμό του χρόνου οθόνης και του ψηφιακού περισπασμού.

Πηγή – ΕΡΤ News

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy