Νατάσα Γεωργίου: Η κίνηση μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο επικοινωνίας όταν οι λέξεις δεν επαρκούν

Συναντήσεις

Ο Αντώνης Γεωργίου συναντά την Νατάσα Γεωργίου  συγγραφέα του Μαζί Κινούμαστε – Μαζί Δημιουργούμε (Πρακτικό Εγχειρίδιο για Εκπαιδευτικούς: Δημιουργική Κίνηση και Κιναισθητική Αντίληψη στο πλαίσιο της Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης) που παρουσιάζεται στις 30 Σεπτεμβρίου στη Λεμεσό

Πού εστιάζει το εγχειρίδιο Μαζί Κινούμαστε – Μαζί Δημιουργούμε και τι μπορεί να βρει σε αυτό ένας εκπαιδευτικός;

Το Μαζί Κινούμαστε – Μαζί Δημιουργούμε εστιάζει στη χρήση της κίνησης ως εργαλείου μάθησης, έκφρασης, επικοινωνίας και ουσιαστικής συμμετοχής. Στη βάση του βρίσκεται η πεποίθηση ότι όλοι έχουμε δικαίωμα να συμμετέχουμε, να εκφραζόμαστε, να δημιουργούμε και να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε.

Προτείνει τη διδασκαλία και τη μάθηση μέσα από την κίνηση και προσφέρει στον εκπαιδευτικό ένα οργανωμένο, πρακτικό και εφαρμόσιμο πλαίσιο. Περιλαμβάνει παιδαγωγικές αρχές και εκπαιδευτικούς στόχους, δραστηριότητες δημιουργικής κίνησης, στρατηγικές συμπερίληψης, τρόπους προσαρμογής για διαφορετικές ανάγκες και ικανότητες, συνεργατικές δραστηριότητες, καθώς και εργαλεία παρατήρησης, αναστοχασμού και αξιολόγησης.

Η μαθησιακή πορεία που προτείνω, ξεκινά με τη διαμόρφωση ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού περιβάλλοντος και εξελίσσεται σταδιακά μέσα από τη χειρονομία, την κίνηση, τον ρυθμό και την κιναισθητική αντίληψη, ενισχύοντας παράλληλα τη συνεργασία, την αλληλεπίδραση και τη δημιουργική έκφραση.

Η μεθοδολογία γεννήθηκε μέσα από πραγματική εκπαιδευτική πράξη και εξελίχθηκε μαζί με τους μαθητές και τις μαθήτριες. Το εγχειρίδιο λειτουργεί έτσι ως πρακτικό εργαλείο που προσκαλεί τον εκπαιδευτικό να παρατηρεί, να προσαρμόζει, να δημιουργεί και να εξελίσσει.

Τι σημαίνουν στην πράξη οι έννοιες «δημιουργική κίνηση», «κιναισθητική αντίληψη» και «συμπεριληπτική εκπαίδευση»;

Η δημιουργική κίνηση αποτελεί μια μορφή κινητικής εξερεύνησης που δίνει έμφαση στη φαντασία, τον αυτοσχεδιασμό και την προσωπική έκφραση. Ενθαρρύνει τα παιδιά να ανακαλύπτουν και να εξερευνούν ελεύθερα τις δυνατότητες του σώματός τους μέσα από την κίνηση, εκφράζοντας παράλληλα συναισθήματα, ιδέες και εμπειρίες.

Κιναισθητική αντίληψη είναι η ικανότητα να «ακούμε» και να κατανοούμε το σώμα μας: πώς κινείται, πού βρίσκεται, πόσο χώρο καταλαμβάνει, με ποια ένταση ή ταχύτητα κινείται και πώς σχετίζεται με το περιβάλλον.

Συμπεριληπτική εκπαίδευση, για μένα, σημαίνει να δημιουργούμε τις συνθήκες ώστε να μπορούν να συμμετέχουν όλοι ανεξαιρέτως. Να έχουν φωνή, επιλογή και χώρο. Αντί να αναρωτιόμαστε τι δεν μπορεί να κάνει ένα παιδί, αναζητούμε τι μπορεί να κάνει και τι μπορούμε εμείς να αλλάξουμε ή να προσαρμόσουμε ώστε να του επιτρέψουμε να συμμετέχει ουσιαστικά.

Γιατί επιλέξατε ειδικά τη συμπεριληπτική εκπαίδευση και σε ποιες ηλικίες απευθύνεται το εγχειρίδιο;

Η συμπεριληπτική κατεύθυνση προέκυψε οργανικά μέσα από τη δική μου εκπαιδευτική διαδρομή. Το πρόγραμμα, το οποίο αποτέλεσε στη συνέχεια τη βάση για τη δημιουργία του εγχειριδίου, ξεκίνησε από μια πρόταση μου για εργαστήρια Δημιουργικής Κίνησης, σχεδιασμένα για άτομα διαφορετικών ηλικιών και δυνατοτήτων, την οποία υπέβαλα στο Imperial Society of Teachers of Dancing (ISTD) στο πλαίσιο του Broadening Access to Dance Award και είχα την ιδιαίτερη τιμή να λάβω το βραβείο για το 2025–2026.

Η διάκριση αυτή αποτέλεσε για μένα μια σημαντική αναγνώριση, αλλά και την ώθηση για να περάσει η ιδέα από τον σχεδιασμό στην πράξη. Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε πιλοτικά σε Ειδική Μονάδα Λυκείου της Λεμεσού, με μαθητές και μαθήτριες διαφορετικών ικανοτήτων και εκπαιδευτικών αναγκών. Στην πορεία εξελίχθηκε σε μια κοινή μαθησιακή εμπειρία, όπου μαθητές και μαθήτριες της ειδικής και της τυπικής εκπαίδευσης είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν, να αλληλοεπιδράσουν και να δημιουργήσουν μαζί.

Μέσα από αυτή την εμπειρία συνειδητοποίησα ακόμη περισσότερο ότι η συμπερίληψη δεν σημαίνει απλώς να βρισκόμαστε όλοι στον ίδιο χώρο. Σημαίνει να δημιουργούμε τις κατάλληλες συνθήκες ώστε όλοι να μπορούν πραγματικά να συμμετέχουν, να έχουν επιλογές, να εκφράζονται με τον δικό τους τρόπο και να αισθάνονται ότι η παρουσία και η συνεισφορά τους έχουν αξία.

Η πιλοτική εφαρμογή πραγματοποιήθηκε με μαθητές και μαθήτριες δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ωστόσο, η φιλοσοφία, οι βασικές αρχές και οι δραστηριότητες του εγχειριδίου μπορούν να προσαρμοστούν σε διαφορετικές ηλικίες και εκπαιδευτικά πλαίσια, ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε ομάδας.

Η μάθηση δεν είναι μόνο γνωστική, αλλά και ενσώματη, βιωματική και κοινωνική διαδικασία

Η συμπερίληψη αρχίζει από τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον άνθρωπο απέναντί μας και από την προθυμία μας να τον συναντήσουμε εκεί όπου βρίσκεται

Πόσο σημαντικό είναι να εντάσσεται η κίνηση, το σώμα και η δημιουργική έκφραση στη σχολική καθημερινότητα;

Το θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό και θα τολμήσω να πω ακόμη και απαραίτητο γιατί η μάθηση δεν είναι μόνο γνωστική, αλλά και ενσώματη, βιωματική και κοινωνική διαδικασία. Μέσα από την κίνηση, τη δράση και την αλληλεπίδραση, τα παιδιά μπορούν να κατανοούν, να επεξεργάζονται και να εκφράζουν τη γνώση με διαφορετικούς τρόπους.

Η κίνηση μπορεί να λειτουργήσει και ως μέσο επικοινωνίας όταν οι λέξεις δεν επαρκούν, καλλιεργώντας την αυτοπεποίθηση, τη συνεργασία και αναδεικνύοντας δυνατότητες που ίσως να μην είναι τόσο ορατές σε ένα πιο παραδοσιακό μαθησιακό περιβάλλον.

Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί ο χορός και η δημιουργική κίνηση στο σημερινό σχολείο;

Η δημιουργική κίνηση μπορεί να αξιοποιηθεί στο σημερινό σχολείο με πολλαπλούς και ουσιαστικούς τρόπους, τόσο ως εργαλείο έκφρασης και συνεργασίας όσο και ως μέσο μάθησης.

Μπορεί να ενταχθεί στη σχολική καθημερινότητα μέσα από σύντομες δραστηριότητες για συγκέντρωση, σύνδεση της ομάδας, συναισθηματική ενεργοποίηση ή συνεργασία, αλλά μπορεί επίσης να συνδεθεί άμεσα με διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα.

Η κίνηση μπορεί να αξιοποιηθεί διαθεματικά: στη Γλώσσα για αφήγηση και έκφραση, στα Μαθηματικά για μοτίβα και χωρικές έννοιες, στις Φυσικές Επιστήμες για βιωματική αναπαράσταση εννοιών και στην Ιστορία και τη Γεωγραφία για δραματοποίηση, διαδρομές και κατανόηση του χώρου.
Η δημιουργική κίνηση παίζει σημαντικό ρόλο και στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών, γιατί τα βοηθά να κατανοούν καλύτερα τον εαυτό τους και τους άλλους, να εκφράζουν τα συναισθήματά τους, να αποκτούν αυτοπεποίθηση και να συνεργάζονται με μεγαλύτερη ασφάλεια και ενσυναίσθηση.

Οι δραστηριότητες μπορούν να ξεκινούν από μια απλή χειρονομία και σταδιακά να εξελίσσονται σε κίνηση, συνεργασία και δημιουργική έκφραση. Ο εκπαιδευτικός αναλαμβάνει κυρίως τον ρόλο του εμψυχωτή και του διευκολυντή, δημιουργώντας ένα ασφαλές και υποστηρικτικό πλαίσιο, προσφέροντας επιλογές και προσαρμόζοντας τη διαδικασία στις ανάγκες και τις δυνατότητες της ομάδας.

Τι μπορώ να αλλάξω, ή να προσαρμόσω ώστε αυτό το παιδί να μπορέσει να συμμετέχει;

Πόσο σημαντικά είναι τέτοια πρακτικά εγχειρίδια και τι θα θέλατε να κρατήσει ο εκπαιδευτικός από αυτό;

Τα εγχειρίδια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, καθώς συμβάλλουν στη σύνδεση της θεωρίας με την πράξη. Παρόλο που σε θεωρητικό επίπεδο μπορεί να υπάρχει συμφωνία ως προς τη σημασία της συμπερίληψης, της δημιουργικότητας και της βιωματικής μάθησης, ο εκπαιδευτικός χρειάζεται παράλληλα συγκεκριμένα και πρακτικά εργαλεία, τα οποία να μπορεί να αξιοποιήσει και να εφαρμόσει αποτελεσματικά στην τάξη.

Αν ήθελα να κρατήσει ένα πράγμα, θα ήταν μια απλή ερώτηση: «Τι μπορώ να αλλάξω, ή να προσαρμόσω ώστε αυτό το παιδί να μπορέσει να συμμετέχει;»

Η συμπερίληψη αρχίζει από τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον άνθρωπο απέναντί μας και από την προθυμία μας να τον συναντήσουμε εκεί όπου βρίσκεται.

Θα ήθελα, επίσης, το βιβλίο να αποτελέσει ένα ζωντανό και εξελισσόμενο εργαλείο, το οποίο θα χρησιμοποιείται στην πράξη, θα εμπλουτίζεται με σημειώσεις, θα αναπροσαρμόζεται και θα εξελίσσεται ανάλογα με τις ανάγκες που προκύπτουν. Για τον λόγο αυτό, η ανατροφοδότηση των εκπαιδευτικών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η συγκεκριμένη μέθοδος διαμορφώθηκε μέσα από μια συνεχή διαδικασία παρατήρησης, εφαρμογής και αναστοχασμού και με την ίδια λογική θα ήθελα να συνεχίσει να εξελίσσεται και στο μέλλον.

Η μεγαλύτερη ευχή μου είναι αυτό το βιβλίο να γίνεικίνηση. Κίνηση που ανοίγει χώρο, που φέρνει ανθρώπους κοντά, που δημιουργεί δυνατότητες συμμετοχής και δίνει σε κάθε παιδί την ευκαιρία να αισθανθεί ότι η παρουσία του έχει αξία.

Να μπορεί, να πει: «Είμαι εδώ. Έχω χώρο. Μπορώ να συμμετέχω. Ανήκω.»

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ