ΕλλάδαΜία ημέρα πριν από την Παγκόσμια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για το Στρες, η εικαστική και ηχητική εγκατάσταση clinamen του Céleste Boursier-Mougenot μάς προσκαλεί σε μια ανοιχτή εμπειρία ηρεμίας, στην ανακαινισμένη Onassis Mandra.
Το clinamen, η εγκατάσταση με τους χιλιάδες επισκέπτες μας υποδέχεται την Κυριακή 1η Νοεμβρίου,–χωρίς άγχος και χωρίς εισιτήριο. Ακολουθήστε τον ήχο, το νερό και την κίνηση. Ίσως αυτή να είναι η παύση που χρειάζεστε.
Η εγκατάσταση, που έχει παρουσιαστεί από την Bourse de Commerce – Pinault Collection στο Παρίσι μέχρι το Park Avenue Armory της Νέας Υόρκης, συνεχίζει να μαγεύει το αθηναϊκό κοινό. Τρεις στρογγυλές πισίνες. Νερό σε κίνηση. Εκατοντάδες λευκά πορσελάνινα μπολ επιπλέουν ελεύθερα στο νερό. Πλησιάζουν το ένα το άλλο, απομακρύνονται και συγκρούονται απαλά, παράγοντας λεπτούς, κρυστάλλινους ήχους. Μια απρόβλεπτη μουσική συμφωνία, μια μικρή ανάπαυλα από τον ρυθμό της καθημερινότητας. Για πρώτη φορά, το εντυπωσιακό clinamen αποκτά μια νέα διάσταση, καθώς παρουσιάζεται σε εξωτερικό χώρο και παραδίδεται στη σκιά, τον αέρα, τις φωνές, τους ήχους και τον απόηχο της Αθήνας και στη δύναμη των φυσικών στοιχείων και των καιρικών φαινομένων στο μόνο σωζόμενο αθηναϊκό υπαίθριο θέατρο της Belle Epoque. Ένα έργο που κερδίζει αβίαστα τον χρόνο μας.
«Με ενδιαφέρει να δίνω μορφή στις αισθήσεις των επισκεπτών, προσφέροντάς τους κατεύθυνση αλλά και χώρο για να ονειροπολήσουν. Το μόνο μήνυμα που θέλω να μεταφέρω είναι μια πρόσκληση να κατοικήσουν έναν χώρο που έχω σχεδιάσει ειδικά για εκείνους» λέει ο Σελέστ Μπουρσιέ-Μουζενό.
Εικαστικός, μουσικός και συνθέτης, ο βραβευμένος Γάλλος καλλιτέχνης εξερευνά εδώ και δεκαετίες τα όρια ανάμεσα στην τέχνη και την καθημερινή ζωή. Αντί να συνθέτει μουσική με τον παραδοσιακό τρόπο, δημιουργεί ζωντανά συστήματα από αντικείμενα, νερό, κίνηση και χώρο. Τα πιο απλά υλικά μετατρέπονται σε απρόσμενα μουσικά όργανα που παράγουν ήχους σε πραγματικό χρόνο, χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση κάποιου ερμηνευτή.
Ο Μπουρσιέ-Μουζενό ανέπτυξε για πρώτη φορά το clinamen το 1997. Ο τίτλος της εγκατάστασης προέρχεται την αρχαιοελληνική λέξη «παρέγκλισις», που αποτέλεσε κομβικό όρο της επικούρειας φιλοσοφίας και περιγράφει την απρόβλεπτη παρέκκλιση στην κίνηση των ατόμων: μια μικρή απόκλιση που αφήνει χώρο για το τυχαίο, την ελευθερία, το απροσδόκητο.
Κάθε φορά που παρουσιάζεται, το clinamen προσαρμόζεται στην αρχιτεκτονική και στην ατμόσφαιρα του χώρου που το φιλοξενεί. Στην Αθήνα, δεν μεταφέρεται απλώς αλλά συντονίζεται εκ νέου με τον ήχο της πόλης και με τις μεταβολές του καιρού και του φωτός του αττικού ουρανού. Οι επισκέπτες καλούνται να σταθούν μέσα σε ένα τοπίο νερού και ήχου, να ακούσουν, να παρατηρήσουν και να αφήσουν τον χρόνο να κυλήσει αλλιώς. Κι αν βρέξει, ο ήχος της βροχής θα γίνει μέρος της παρτιτούρας.
Με το clinamen, η ανακαινισμένη Onassis Mandra συστήνεται εκ νέου στο κοινό, επαναφέροντας στο προσκήνιο το μοναδικό σωζόμενο αθηναϊκό υπαίθριο θέατρο της μπελ επόκ: έναν ιστορικό χώρο δίπλα στην Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Εκεί, η εγκατάσταση μεταμορφώνει τον χώρο σε μια ανοιχτή πρόσκληση ακρόασης και ανάπαυλας, καλώντας μας να αφεθούμε σε μια σχεδόν εθιστική εμπειρία περισυλλογής και ονειροπόλησης.
Το clinamen δεν είχε πάντα τη σημερινή του μορφή. Ο Σελέστ Μπουρσιέ-Μουζενό συνέλαβε την πρώτη εκδοχή του το 1997 στο Παρίσι και το παρουσίασε την ίδια χρονιά στο CAPC Musée de Bordeaux. Έκτοτε, το έργο εξελίχθηκε μέσα από περισσότερες από είκοσι διαφορετικές εκδοχές, οι οποίες συνομιλούν κάθε φορά με τον εκάστοτε εκθεσιακό χώρο.
Το έργο δεν έχει αρχή, μέση και τέλος. Λειτουργεί ως ένα διαρκώς εξελισσόμενο ηχητικό περιβάλλον, όπου κανένας επισκέπτης δεν ακούει ακριβώς τον ίδιο ήχο. Κάθε μικρή σύγκρουση δημιουργεί ένα νέο ηχητικό συμβάν, κάνοντας κάθε στιγμή της έκθεσης μοναδική.
Κάθε μπολ έχει επιλεγεί ξεχωριστά από τον καλλιτέχνη, με βάση το ιδιαίτερο ηχόχρωμά του και τον ήχο που παράγει όταν αντηχεί ή συγκρούεται με τα υπόλοιπα.
Η θερμοκρασία του νερού στις πισίνες διατηρείται περίπου στους 30°C, ώστε να ενισχύεται η δημιουργία και η μεταφορά του ήχου.
Πριν τα πορσελάνινα μπολ γίνουν το κύριο αντικείμενο του έργου, ο Μπουρσιέ-Μουζενό πειραματιζόταν με καθημερινά αντικείμενα, παιχνίδια, κομμάτια ξύλου και μικρά μουσικά όργανα, ακόμη και με ένα γιουκαλίλι.
Το clinamen συνομιλεί με μια ευρύτερη παράδοση έργων που αξιοποιούν το τυχαίο και τις συμπεριφορές ζωντανών συστημάτων ως δημιουργικά εργαλεία. Έχει συσχετιστεί με τις ιδέες της απροσδιοριστίας του John Cage, με τις γενετικές μουσικές δομές του Brian Eno και με καλλιτέχνες που διερεύνησαν τη σχέση ανάμεσα στην τάξη και το τυχαίο, όπως ο Marcel Duchamp και ο Hans Haacke.
Σε συνέντευξή του στο Park Avenue Armory, ο Μπουρσιέ-Μουζενό εξηγεί ότι τον ενδιαφέρει να «κάνει ορατό τον ίδιο τον ήχο». Δεν τον απασχολεί η αναπαράσταση ή η αφήγηση αλλά η δημιουργία συνθηκών μέσα στις οποίες ο ήχος παράγεται και αποκαλύπτεται μπροστά στον θεατή.
Η εικαστική και ηχητική εγκατάσταση έχει χαρακτηριστεί από το Artforum ως «μια σχεδόν ιερή συνάντηση με την τέχνη και τη φύση», ενώ ο Observer την περιέγραψε ως «ένα αστικό Ζιβερνί του 21ου αιώνα: ήρεμο, κομψό, ένα καταφύγιο από την οχλαγωγία του σύγχρονου κόσμου».
Λίγα λόγια για τον Céleste Boursier-Mougenot
Ο Céleste Boursier-Mougenot (γενν. 1961, Νίκαια, Γαλλία) ζει και εργάζεται στη Σετ. Τα έργα του, τα οποία έχουν παρουσιαστεί σε χώρους σύγχρονης τέχνης στη Γαλλία και διεθνώς τα τελευταία τριάντα χρόνια, μπορούν να θεωρηθούν πρωτίστως ως έργα ενός μουσικού. Αφού εργάστηκε ως συνθέτης για την ομάδα Side One – Posthume Théâtre του συγγραφέα και θεατρικού σκηνοθέτη Pascal Rambert, στο Παρίσι από το 1985 έως το 1994, ο Σελέστ Μπουρσιέ-Μουζενό άρχισε να δίνει μια αυτόνομη μορφή στη μουσική του δημιουργώντας καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις. Σχεδιάζει μηχανισμούς ή περιβάλλοντα που επεκτείνουν την έννοια της μουσικής παρτιτούρας σε ανορθόδοξες συνθέσεις υλικών και μέσων, αξιοποιώντας τις πιο διαφορετικές καταστάσεις ή αντικείμενα προκειμένου να αναδείξει τις ηχητικές τους δυνατότητες και να δημιουργήσει αυθόρμητες, ζωντανές ακουστικές μορφές. Σε συνάρτηση με το αρχιτεκτονικό ή εννοιολογικό πλαίσιο των εκθεσιακών χώρων, κάθε μηχανισμός συνιστά μια πρόσκληση σε μια ακουστική εμπειρία, κατά την οποία οι διαδικασίες παραγωγής ήχου αποκαλύπτονται στο βλέμμα και στην αντίληψη του επισκέπτη.
Ανάμεσα στις πιο αντιπροσωπευτικές σειρές έργων του Μπουρσιέ-Μουζενό συγκαταλέγονται οι εξής: clinamen (1997 – σε εξέλιξη), κυκλικές δεξαμενές γεμάτες νερό, μέσα στις οποίες κοινά πορσελάνινα μπολ, επιλεγμένα για το ηχόχρωμά τους, επιπλέουν, συγκρούονται απαλά μεταξύ τους και παράγουν ήχους καμπάνας· from here to ear (1999 – σε εξέλιξη), πτηνοτροφεία σχεδιασμένα ως «επικράτειες πουλιών», στα οποία οι επισκέπτες αλληλεπιδρούν, μέσω της απλής παρουσίας και των κινήσεών τους, με αυστραλιανούς σπίνους που πετούν, κουρνιάζουν ή πηδούν πάνω σε ηλεκτρικές κιθάρες με ενίσχυση, παράγοντας έτσι μια αφηρημένη ροκ σύνθεση· offroad (2014 & 2019), ένα αδιάκοπο μπαλέτο τριών πιάνων με ουρά, τα οποία ο καλλιτέχνης έχει καταστήσει κινητά και των οποίων η καταδίωξη, η απομάκρυνση και οι περιστασιακές συγκρούσεις μεταξύ τους συνθέτουν μια αυθόρμητη παρτιτούρα για πιάνο· και πιο πρόσφατα, το 2026, το envolée, μια μεγάλη κυκλική ανοξείδωτη μεταλλική κατασκευή που στηρίζει οκτώ κούνιες, καθεμία από τις οποίες χτυπά μια εκκλησιαστική καμπάνα καθώς οι επισκέπτες αιωρούνται, δημιουργώντας ένα σύνολο κωδωνοκρουσιών.
Onassis Mandra
Δίπλα στην Ωνάσειο Βιβλιοθήκη στη Λεωφόρο Αμαλίας, στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου 2, και πολύ κοντά στο Αρχείο Καβάφη στη Φρυνίχου, η Μάντρα λειτουργεί ως μια ενεργή κυψέλη πολιτισμού και έκφρασης. Εκεί βρίσκεται το πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα αρχιτεκτονικής θεάτρου ανοιχτού χώρου της Μπελ Επόκ στην Αθήνα: μια υπαίθρια θεατρική σκηνή του 1909 που ανήκει στην τυπολογία του θεάτρου-μάντρας, δηλαδή ενός θεάτρου με υποτυπώδη διαμόρφωση πλατείας και ιταλίζουσα σκηνή. Στους παλιούς Αθηναίους, ο χώρος ήταν γνωστός ως «Αθηναϊκόν», «Θέατρο της Πύλης του Ανδριανού», αλλά και «Γερμανικό», από τις γερμανικές οπερέτες που κάποια περίοδο είχαν την τιμητική τους.
Onassis Stegi x 0fr. Paris Shop
Ανακαλύψτε μια επιμελημένη συλλογή αντικειμένων και εκδόσεων που προέκυψε από τη συνεργασία της Στέγης με το βιβλιοπωλείο 0fr. Paris, με έδρα το Παρίσι, το Τόκιο και τη Σεούλ. Στο ειδικά διαμορφωμένο shop θα βρείτε tote bags, καπέλα και εκδόσεις, καθώς και τα συλλεκτικά πορσελάνινα μπολ που δημιουργήθηκαν αποκλειστικά στο πλαίσιο της στρατηγικής συνεργασίας της Στέγης με την ΙΩΝΙΑ, εμπνευσμένα από τα έργα που πρωταγωνιστούν στην εγκατάσταση.
Με αφετηρία την κοινή αγάπη για την επιλογή και παρουσίαση καλλιτεχνών και βιβλίων, η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση φέρνει το 0fr. Paris στην Onassis Mandra στην Αθήνα, στο πλαίσιο της εικαστικής και ηχητικής εγκατάστασης clinamen του συνθέτη και εικαστικού Céleste Boursier-Mougenot, καλλιεργώντας ουσιαστικές συνδέσεις ανάμεσα στην Αθήνα και ένα ευρύτερο διεθνές πολιτιστικό δίκτυο. Το βιβλιοπωλείο του 0fr. Paris στην Αθήνα, που φιλοξενείται στην Onassis Mandra και θα λειτουργεί καθ’ όλη τη διάρκεια του clinamen, συγκεντρώνει μια επιμελημένη συλλογή βιβλίων σε έκδοση ή επιμέλεια του 0fr. Paris, καθώς και αποκλειστικές εκδόσεις και αντικείμενα περιορισμένης κυκλοφορίας, δημιουργημένα ειδικά για αυτή τη συνεργασία. Παράλληλα, μια επιλογή τίτλων των Onassis Publications θα διατίθεται στα βιβλιοπωλεία του 0fr. Paris στο Παρίσι, το Τόκιο και τη Σεούλ, συστήνοντας το εκδοτικό πρόγραμμα και τους καλλιτέχνες του Ιδρύματος σε νέα κοινά διεθνώς.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
clinamen
Céleste Boursier-Mougenot
Κυριακή 1η Νοεμβρίου, με ελεύθερη είσοδο
Ώρες λειτουργίας: 11:00–14:30 & 17:30–21:30
Η είσοδος στην εγκατάσταση γίνεται με σειρά προτεραιότητας
Onassis Mandra, Διονυσίου Αρεοπαγίτου 2, Πλάκα
Η εγκατάσταση λειτουργεί έως τις 5 Δεκεμβρίου 2026
Τετάρτη – Κυριακή 11:00 – 14:30 & 17:30 – 21:30
Ημερήσιο εισιτήριο*: 5 €
Παιδιά έως 15 ετών: Είσοδος ελεύθερη
* Με το ημερήσιο εισιτήριο μπορείτε να επισκεφθείτε την έκθεση όσες φορές επιθυμείτε εντός της ίδιας ημέρας.
Εισιτήρια διαθέσιμα και στο ταμείο της Onassis Mandra.
Η εγκατάσταση είναι προσβάσιμη σε χρήστες και χρήστριες αμαξιδίων και σε άτομα με κινητικές αναπηρίες.
Επίσκεψη σε περίπτωση βροχής
Το clinamen λειτουργεί κανονικά σε περίπτωση ελαφριάς βροχής. Σε περίπτωση έντονων καιρικών φαινομένων, ενδέχεται να υπάρξει προσωρινή διακοπή της λειτουργίας του. Πριν από την επίσκεψή σας, συμβουλευτείτε αυτή τη σελίδα ή την τηλεφωνική γραμμή εισιτηρίων (219 2191000) για τυχόν αλλαγές.
