Μία λέξη στην “Οδύσσεια” διχάζει τους μεταφραστές εδώ και αιώνες – Δεν υπάρχει σε καμία γλώσσα

Στον πρώτο στίχο της Οδύσσειας εμφανίζεται μία λέξη που συνεχίζει να απασχολεί τους μεταφραστές παγκοσμίως. Το επίθετο «πολύτροπος», με το οποίο ο Όμηρος χαρακτηρίζει τον Οδυσσέα, αποτελεί ίσως την πιο αναγνωρίσιμη και ταυτόχρονα την πιο δύσκολη λέξη για μετάφραση στην αρχαία ελληνική γραμματεία. Κάθε προσπάθεια απόδοσής της σε άλλη γλώσσα αποκαλύπτει νέες διαστάσεις του ομηρικού ήρωα.

Οδύσσεια: Γιατί η λέξη “πολύτροπος” παραμένει αμετάφραστη

Η πολιτιστική πλατφόρμα Timeless Book Club, που ειδικεύεται στη μελέτη κλασικών λογοτεχνικών κειμένων, επισημαίνει ότι το συγκεκριμένο επίθετο της Οδύσσειας συγκεντρώνει πολλαπλές σημασίες σε μία μόνο λέξη. Δεν υπάρχει αγγλικός όρος που να περιλαμβάνει όλες τις σημασιολογικές αποχρώσεις του αρχαίου ελληνικού πρωτοτύπου.

Ο «πολύτροπος» Οδυσσέας είναι ταυτόχρονα ο ευφυής, ο πολυμήχανος, ο πολυταξιδεμένος και ο πολυπλάνητος. Κάθε μία από αυτές τις διαστάσεις αποκαλύπτει διαφορετική πτυχή του χαρακτήρα του: την πνευματική του οξύτητα, την ικανότητά του να επινοεί λύσεις, τις περιπλανήσεις του και την πολυπλοκότητα της προσωπικότητάς του.

Οι επιλογές των μεταφραστών

Κάθε μεταφραστής που αναλαμβάνει να μεταφέρει την Οδύσσεια σε άλλη γλώσσα αντιμετωπίζει το ίδιο δίλημμα: ποια διάσταση του «πολύτροπου» θα προτάξει; Η επιλογή δεν είναι απλώς γλωσσική, αλλά ερμηνευτική. Κάθε λέξη που επιλέγεται προβάλλει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του ήρωα, θυσιάζοντας αναπόφευκτα άλλα.

Αυτός είναι και ο λόγος που σχεδόν κανένας μεταφραστής στην αγγλόφωνη λογοτεχνία δεν έχει χρησιμοποιήσει την ίδια ακριβώς απόδοση. Κάθε εποχή και κάθε μεταφραστής φέρνει στο προσκήνιο διαφορετικές πτυχές του Οδυσσέα, ανάλογα με τις πολιτισμικές προτεραιότητες και την ερμηνευτική προσέγγιση.

Η ταινία του Νόλαν αναζωπυρώνει τη συζήτηση

Η μεταφραστική πρόκληση της Οδύσσειας επανήλθε στο προσκήνιο, καθώς το ομηρικό έπος κέρδισε ανανεωμένο ενδιαφέρον μετά την κινηματογραφική διασκευή του Κρίστοφερ Νόλαν. Η ταινία έφερε χιλιάδες νέους αναγνώστες στο αρχαίο κείμενο, αναζωπυρώνοντας παράλληλα τη συζήτηση για τον τρόπο που ερμηνεύεται ο χαρακτήρας του κεντρικού ήρωα.

Στην αγγλική έκδοση που κυκλοφορεί από το Timeless Book Club, η επιλογή έπεσε στον όρο «sagacious», που σημαίνει οξυδερκής και συνετός. Η συγκεκριμένη λέξη αναδεικνύει κυρίως τη διανοητική υπεροχή και την πνευματική οξύτητα του Οδυσσέα, τοποθετώντας τη σοφία του στο επίκεντρο της ερμηνείας.

Η λέξη «πολύτροπος» παραμένει έτσι ένα ζωντανό παράδειγμα του πώς η μετάφραση δεν είναι ποτέ ουδέτερη διαδικασία, αλλά δημιουργική πράξη που διαμορφώνει τον τρόπο που κατανοούμε τους ήρωες και τις ιστορίες τους.

Πηγή – Παραπολιτικά

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy