Λιβύη – 15 χρόνια από τη δολοφονία του Καντάφι: Αντί «δημοκρατίας» ήρθαν σπαραγμός και χάος

Μάκης Γεωργιάδης

Δεκαπέντε χρόνια μετά τη φρικιαστική δημόσια δολοφονία του Μουαμάρ Καντάφι, στις 20 Οκτωβρίου 2011, η Λιβύη εξακολουθεί να πληρώνει βαρύ τίμημα για την αιματηρή ανατροπή του καθεστώτος του, με την καθοριστική συμβολή των αεροπορικών βομβαρδισμών των ΗΠΑ, της Βρετανίας και της Γαλλίας. Η «δημοκρατία» και η «ελευθερία» που υποσχόταν η δυτική επέμβαση έδωσαν τη θέση τους στον κατακερματισμό της χώρας, στις αντίπαλες κυβερνήσεις, στην κυριαρχία ένοπλων πολιτοφυλακών και στις συγκρούσεις για τον έλεγχο των πετρελαϊκών πόρων. Περισσότεροι από 900.000 άνθρωποι, εγκατέλειψαν τη χώρα κατά τη διάρκεια του πολέμου του 2011

 Παρά την εκεχειρία του 2020, η πολιτική διαίρεση, οι ένοπλες συγκρούσεις, η οικονομική εξαθλίωση και η διάλυση βασικών δημόσιων υπηρεσιών συνεχίζονται. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, μόνο το 2025 περίπου 75.000 πρόσφυγες και μετανάστες έφτασαν στην Ιταλία και την Ελλάδα έχοντας αναχωρήσει από τη Λιβύη, ενώ την ίδια χρονιά πάνω από 27.000 άνθρωποι αναχαιτίστηκαν στη θάλασσα και επαναπροωθήθηκαν βίαια στη Λιβύη.

Χρονολόγιο:

17 Φεβρουαρίου 2011: Το κύμα εξεγέρσεων της «Αραβικής Άνοιξης» φτάνει και στη Λιβύη.

19 Μαρτίου: ΗΠΑ, Γαλλία και Βρετανία εξαπολύουν αεροπορικούς βομβαρδισμούς κατά των δυνάμεων του Καντάφι.

31 Μαρτίου: Το ΝΑΤΟ αναλαμβάνει πλήρως τη διοίκηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, συνεχίζοντας τις αεροπορικές επιδρομές που υποστηρίζουν την προέλαση των αντικαθεστωτικών.

23 Αυγούστου: Οι αντικαθεστωτικοί καταλαμβάνουν την Τρίπολη

20 Οκτωβρίου: Ο Μουαμάρ Καντάφι συλλαμβάνεται ζωντανός και δολοφονείται με φριχτό τρόπο κοντά στη Σύρτη, μετά την επίθεση του ΝΑΤΟ σε οχηματοπομπή του.

31 Οκτωβρίου: Το ΝΑΤΟ τερματίζει επισήμως την επιχείρηση «Unified Protector», έπειτα από περισσότερες από 26.500 αεροπορικές επιδρομές

Ιούνιος 2014: Μετά τις εκλογές, η Λιβύη οδηγείται σε βαθύτερη πολιτική και στρατιωτική διαίρεση, με τη συγκρότηση δύο αντίπαλων κυβερνήσεων

Η ζωή του συνταγματάρχη Καντάφι τα είχε όλα, αλλά κυρίως είχε ένα αποτρόπαιο και ντροπιαστικό για τον πολιτισμένο (;) κόσμο τέλος. Η επέτειος της δημόσιας δολοφονίας του πριν από 15 χρόνια, στις 20 Οκτωβρίου του 2011, στη γενέτειρά του, τη Σύρτη, είναι ίσως μια καλή αφορμή να εστιάσει κανείς στα ιστορικά και γεωπολιτικά επίδικα της περιοχής. Επίδικα που οδηγούν τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς σε παροξυσμό και τους λαούς, στην καλύτερη περίπτωση, σε αλληλοσπαραγμό, στη χειρότερη σε γενοκτονία.

Η ίδια η εκτέλεση ενός κάποτε εξαιρετικά λαοφιλούς ηγέτη, ο οποίος επί τέσσερις δεκαετίες βρέθηκε στο προσκήνιο πότε ως ενσάρκωση του «απόλυτου κακού» (το «τρελό σκυλί της Μέσης Ανατολής», κατά τον Ρ. Ρίγκαν) και πότε ως προνομιούχο οικόσιτο κατοικίδιο των ηγετών της συλλογικής Δύσης (ο «δικός μας μπάσταρδος», κατά τους Μπλερ, Σαρκοζί, Μπερλουσκόνι κ.ά.), αποτέλεσε το πρελούδιο μιας νέας εποχής βαρβαρότητας στην πολύπαθη Μέση Ανατολή και τον αραβικό κόσμο.

Ήταν η εποχή κατά την οποία οι φλόγες της «αραβικής άνοιξης» είχαν τυλίξει τις χώρες της Βόρειας Αφρικής, κυρίως την Αίγυπτο και την Τυνησία. Στις 17 Φεβρουαρίου 2011, ο ξεσηκωμός της νεολαίας και των πληβειακών στρωμάτων επεκτείνεται στη Λιβύη. Ο Μουαμάρ Καντάφι δεν διστάζει να καταφύγει στην ωμή βία και μόνο στα πρώτα εικοσιτετράωρα καταγράφονται 84 νεκροί. Η αιματοχυσία, που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, έχει μόλις αρχίσει.

Οι ΗΠΑ του «ειρηνοποιού» προέδρου Μπαράκ Ομπάμα και το ΝΑΤΟ δεν θα χάσουν την ευκαιρία. Άλλωστε, το έδαφος έχει προετοιμαστεί κατάλληλα, οι αντιθέσεις των τοπικών φυλών και φυλάρχων έχουν υποδαυλιστεί με μεθοδικό τρόπο και ο Καντάφι είναι για τη Δύση «καμένο χαρτί». Η αρπαγή των φυσικών πόρων και των ενεργειακών αποθεμάτων της Λιβύης από τη μια πλευρά και ο επανασχεδιασμός του συνολικού χάρτη της Μέσης Ανατολής από την άλλη αναδεικνύονται ως στρατηγικής σημασίας στόχοι για το ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο.

Διαμεσολαβητές τύπου Καντάφι, με ενίοτε απρόβλεπτες αντιδράσεις, είναι βαρίδια και επικίνδυνοι. Επικίνδυνοι, καθώς αναμειγνύονται και στη χρηματοδότηση κορυφαίων πολιτικών εκπροσώπων της ΕΕ, όπως ο Νικολά Σαρκοζί. Ο ομοτράπεζος των ευρωπαϊκών ελίτ μεταμορφώνεται και πάλι, μετά από δύο δεκαετίες, σε «τύραννο» και στυγνό δικτάτορα. Και στην ημερήσια διάταξη μπαίνουν οι «ανθρωπιστικοί βομβαρδισμοί» του ΝΑΤΟ, με πρόσχημα την προστασία των εξεγερμένων και του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου της Λιβύης.

Σε έναν τέτοιο βομβαρδισμό, κατά την προσπάθεια του Καντάφι και της συνοδείας του να διαφύγουν από τη Σύρτη, η πομπή τους θα δεχτεί πλήγματα από ΝΑΤΟϊκά αεροσκάφη. Ο τραυματισμένος, άλλοτε κραταιός συνταγματάρχης θα λιντσαριστεί και τα βίντεο της βάναυσης δολοφονίας του θα πλημμυρίσουν για μήνες τους τηλεοπτικούς δέκτες του αδηφάγου «δημοκρατικού» φιλοθεάμονος κοινού.

Οι ίδιες οι ΗΠΑ, διά της υπουργού Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον, πίσω από τα λόγια περί απονομής δικαιοσύνης, επιζητούσαν διακαώς την άμεση εξόντωσή του. Και όντως, η δολοφονία του Καντάφι προσομοίαζε περισσότερο στην εκτέλεση του Οσάμα μπιν Λάντεν, τον Μάιο του 2011. Ακόμη και στην περίπτωση του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ, πριν τον κρεμάσουν οι δήμιοί του ή αλλιώς οι «ελευθερωτές του ιρακινού λαού», είχε προηγηθεί μια υποτυπώδης δίκη.

«Τώρα ο λαός της Λιβύης μπορεί να ξεκινήσει να χτίζει τη χώρα και τη δημοκρατία», δήλωνε η ηγεσία του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου της Λιβύης, αμέσως μετά την ενημέρωση προς τους ΝΑΤΟϊκούς συμμάχους της για την εκτέλεση του Καντάφι. Λόγια κενά, χωρίς αντίκρισμα φυσικά, καθώς οι Δυτικοί ήξεραν τι ακριβώς ήθελαν και πώς να το πετύχουν.

Οι αλληλοσυγκρουόμενες φιλοδοξίες των τοπικών φυλάρχων οδήγησαν μοιραία στο διαμελισμό της χώρας, σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο με αντικείμενο όχι τη δημοκρατία ή κάποια υψηλά ιδανικά, αλλά τα πετρέλαια και την εξυπηρέτηση αλλότριων, κυρίως πολυεθνικών, συμφερόντων.

Η Δύση ποτέ δεν συγχώρησε στον Καντάφι την αμφισβήτηση της μετααποικιακής της κυριαρχίας και την εκδίωξη των δυτικών βάσεων.

Άλλωστε, το σημαντικότερο επίτευγμα του «πατέρα» της λιβυκής αραβικής δημοκρατίας, πέρα από το γκρέμισμα της μοναρχίας, ήταν η ανάκτηση του ελέγχου του πετρελαϊκού πλούτου της Λιβύης και η αξιοποίηση σημαντικού μέρους των εσόδων για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Η Δύση δεν συγχώρεσε ποτέ στον άλλοτε ριζοσπάστη αντιμπεριαλιστή την αμφισβήτηση της μεταποικιακής της κυριαρχίας, την εκδίωξη των αμερικανικών και βρετανικών στρατιωτικών βάσεων και, κυρίως, τις εκτεταμένες εθνικοποιήσεις στην πετρελαϊκή βιομηχανία, που περιόρισαν την ασυδοσία των δυτικών πολυεθνικών.

Η Λιβύη είναι σήμερα διαιρεμένη ανάμεσα σε δύο αντίπαλες διοικήσεις και, αντί για πρόοδο και ευημερία, προσπαθεί ακόμη να συνέλθει από το χάος και τον σπαραγμό. Με έναν τρόπο ακολούθησε τη μοίρα του Ιράκ, και τη δική της μοίρα ακολούθησε η Συρία, ενώ οι Αμερικανοί και το Ισραήλ πλέον έχουν βάλει στο μάτι το Ιράν. Τα κομμάτια του παζλ σιγά σιγά συμπληρώνονται και η «νέα Μέση Ανατολή» μοιάζει ολοένα και περισσότερο με κόλαση. Κυρίως για τους ίδιους τους κατοίκους της, ανεξαρτήτως φυλής ή θρησκεύματος.

Ο Καντάφι ξεκίνησε σπουδές Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Βεγγάζης, τις οποίες όμως σύντομα εγκατέλειψε για να στραφεί στη στρατιωτική εκπαίδευση. Νεαρός ακόμη αξιωματικός, ίδρυσε μαζί με άλλους το Κίνημα Ελεύθερων Αξιωματικών, μια μυστική οργάνωση που είχε στόχο την ανατροπή της μοναρχίας και την εκδίωξη του βασιλιά Ιντρίς, ο οποίος θεωρούνταν άνθρωπος των δυτικών δυνάμεων.

Σε μια δεκαετία κατά την οποία ο αραβικός εθνικισμός και ο παναραβισμός σάρωναν τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, η Λιβύη δεν μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη. Έτσι, την 1η Σεπτεμβρίου 1969, εκδηλώνεται το στρατιωτικό κίνημα υπό τον Καντάφι, το οποίο ανατρέπει τη μοναρχία, ενώ ο βασιλιάς Ιντρίς παραθέριζε στη φημισμένη τότε λουτρόπολη των Καμένων Βούρλων, στην Ελλάδα.

Η αρχική αποδοχή του νέου καθεστώτος από τη Δύση μετατρέπεται σύντομα σε δυσπιστία και ανοιχτή εχθρότητα. Στο εσωτερικό, παρά τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις των πρώτων χρόνων, η εξουσία συγκεντρώνεται ολοένα περισσότερο στα χέρια του Καντάφι, ενώ το καθεστώς αποκτά όλο και πιο αυταρχικά χαρακτηριστικά.

Στη Δύση, ο Καντάφι δαιμονοποιείται και κατηγορείται από τις ΗΠΑ του Ρόναλντ Ρίγκαν για υποτιθέμενη χρηματοδότηση και υποστήριξη τρομοκρατικών επιθέσεων.  Σύμφωνα με το αφήγημα των ΗΠΑ στη Λιβύη υπήρχαν «στρατόπεδα εκπαίδευσης τρομοκρατών»!

Τη νύχτα της 14ης προς τη 15η Απριλίου 1986, περισσότερα από 150 αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη εξαπέλυσαν μαζικούς βομβαρδισμούς εναντίον της Λιβύης, πλήττοντας στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά και κατοικημένες περιοχές στην Τρίπολη και τη Βεγγάζη. Η πολεμική επιχείρηση με την κωδική ονομασία El Dorado Canyon άφησε πίσω της 37 νεκρούς και 93 τραυματίες. Μαζικές διαδηλώσεις καταδίκης της αμερικανικής επιθετικότητας έγιναν σε όλο τον κόσμο.

Στις 15 Απριλίου πραγματοποιήθηκε μεγάλη πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα με συμμετοχή σχεδόν 50.000 διαδηλωτών.  Διαδηλώσεις έγιναν και στην Κρήτη, με επίκεντρο τις αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις με αίτημα την απομάκρυνση της βάσης της Σούδας και τη μη χρήση της σε επιθέσεις κατά της Λιβύης.

Η ουσιαστική πηγή αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους αποτέλεσε η στροφή της Λιβύης προς τη Μόσχα και το ανατολικό μπλοκ. Η προσέγγιση Τρίπολης και Μόσχας, που είχε ξεκινήσει τη δεκαετία του 1970, θα δεχόταν καθοριστικό πλήγμα στις αρχές της δεκαετίας του 1990, με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης.

Ο Καντάφι στη συνέχεια θα πραγματοποιήσει σταδιακά μια θεαματική στροφή 180 μοιρών. Κατά την επόμενη εικοσαετία, ο άλλοτε ορκισμένος αντίπαλος της Δύσης θα μετατραπεί σε συνομιλητή και εταίρο των μέχρι πρότινος αντιπάλων του, επιδιώκοντας την αποκατάσταση των σχέσεων με τις ΗΠΑ και τις ευρωπαϊκές δυνάμεις.

Η προσέγγιση του Μουαμάρ Καντάφι με το Λονδίνο και την κυβέρνηση των Εργατικών του Τόνι Μπλερ υπήρξε μία από τις πιο θεαματικές διπλωματικές ανατροπές των αρχών του 21ου αιώνα. Ενώ οι ΗΠΑ και η Βρετανία εισέβαλλαν στο Ιράκ τον Μάρτιο του 2003, ο Καντάφι επέλεξε να διαπραγματευτεί με τις ίδιες δυνάμεις την επιστροφή της Λιβύης στη διεθνή διπλωματική σκηνή. Η προσέγγιση αυτή κορυφώθηκε τον Μάρτιο του 2004, όταν ο Μπλερ επισκέφθηκε τον Καντάφι στη Λιβύη.

Στη Λιβύη η εξέγερση της Αραβικής Άνοιξης χειραγωγήθηκε γρήγορα από υποκινούμενα, τυχοδιωκτικά στοιχεία και πλιατσικολόγους. Ο Καντάφι, ειδικά στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και μετά, πραγματοποίησε θεαματική στροφή 180 μοιρών και μετατράπηκε σε συνομιλητή και συμπαίκτη των μέχρι πρότινος αντιπάλων του. Μόλις δύο χρόνια πριν τη δολοφονία του είχε αναλάβει την προεδρία της Αφρικανικής Ένωσης. Ωστόσο, όπως σημείωνε με την οξύνοια και τη διορατικότητά του ο αξέχαστος Γ. Δελαστίκ, «οι σύμμαχοι των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στη Λιβύη δεν έχουν μπέσα». Αυτό επιβεβαιώθηκε πριν καν στεγνώσει το αίμα του Καντάφι στους δρόμους της Σύρτης. Και αντί για καλύτερες, οι προοπτικές αυτού του λαού έγιναν ακόμη πιο δυσοίωνες και σκοτεινές, σε ένα περιβάλλον παγκόσμιου, πλέον, ζόφου…

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ που κυκλοφόρησε 31 Οκτωβρίου – 1 Νοεμβρίου 2026

Πηγή – Prin

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy