Η διεύρυνση της ΕΕ φέρνει την Κύπρο μπροστά σε νέα δεδομένα

Περισσότερη ειδική πλειοψηφία, αυστηρότερες δικλίδες για τα νέα μέλη και σαφείς αναφορές σε άλυτες διαφορές διαμορφώνουν νέο τοπίο, με ιδιαίτερη σημασία για το Κυπριακό και τις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας

Του

Κωνσταντίνου Ζαχαρίου

Η νέα αρχιτεκτονική που επιχειρεί να διαμορφώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενόψει των επόμενων διευρύνσεων δεν αφορά μόνο τις χώρες που βρίσκονται στην ουρά της ένταξης. Αφορά εξίσου τα σημερινά κράτη-μέλη και, στην περίπτωση της Κύπρου, αγγίζει άμεσα τα περιθώρια άσκησης πολιτικής μέσα στην ΕΕ, τις σχέσεις με την Τουρκία και, έμμεσα αλλά ουσιαστικά, το Κυπριακό.

Η δέσμη μέτρων που παρουσίασε η Κομισιόν στις 6 Οκτωβρίου, υπό τον τίτλο «Προετοιμασία για μια ευρύτερη Ένωση», επιχειρεί να απαντήσει στο πώς μπορεί μια ΕΕ των 27 να παραμείνει λειτουργική εάν στο μέλλον προστεθούν αρκετά νέα κράτη-μέλη.

Η απάντηση περιλαμβάνει αλλαγές στον τρόπο λήψης αποφάσεων, αυστηρότερες ασφαλιστικές δικλίδες για τα νέα μέλη, σταδιακή ενσωμάτωση υποψήφιων χωρών πριν από την πλήρη ένταξη και αναπροσαρμογή του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Για την Κύπρο, το πιο ευαίσθητο πολιτικά σημείο είναι η διεύρυνση της χρήσης της ειδικής πλειοψηφίας σε τομείς όπου σήμερα η ομοφωνία, και κατ’ επέκταση η δυνατότητα άσκησης βέτο, προσφέρει σε κάθε κράτος-μέλος σημαντικό διαπραγματευτικό βάρος.

Η Επιτροπή εισηγείται ειδική πλειοψηφία για το άνοιγμα διαπραγματευτικών ομάδων και άλλες ενδιάμεσες αποφάσεις στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, προωθεί τη χρήση των λεγόμενων ρητρών «γέφυρας», ώστε και άλλοι τομείς να μετακινηθούν από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία, μεταξύ άλλων οι κυρώσεις, η φορολογική απάτη και ορισμένα φορολογικά ζητήματα της ενεργειακής πολιτικής.

Η ίδια κατεύθυνση καταγράφεται και στο 149σέλιδο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Κομισιόν. Εκεί επισημαίνεται ότι σε μια μεγαλύτερη ΕΕ η ομοφωνία θα γίνεται δυσκολότερη, ιδιαίτερα στην εξωτερική πολιτική, στις κυρώσεις και στις αποστολές ασφάλειας και άμυνας.

Για τη Λευκωσία αυτό δημιουργεί ένα σύνθετο τοπίο. Από τη μία, ισχυρότερες δικλίδες για τα νέα μέλη και μεγαλύτερη απαίτηση ευθυγράμμισης με την ευρωπαϊκή πολιτική. Από την άλλη, πιθανός περιορισμός του εργαλείου της ομοφωνίας, το οποίο σήμερα επιτρέπει σε κάθε κράτος μέλος να απαιτεί να λαμβάνονται υπόψη ζωτικά του συμφέροντα.

Η νέα δέσμη δεν αποτελεί ακόμη τετελεσμένη αλλαγή των κανόνων. Πρόκειται για πολιτικές προτάσεις που θα συζητηθούν από τα κράτη-μέλη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ωστόσο, για την Κύπρο η συζήτηση έχει ήδη ουσιαστικό περιεχόμενο. Θέτει από τώρα το ερώτημα πώς θα προστατεύονται τα συμφέροντα ενός μικρού κράτους μέλους σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση με περισσότερα μέλη και λιγότερες αποφάσεις που θα απαιτούν ομοφωνία.

Ανοικτές υποχρεώσεις της Άγκυρας

Η Τουρκία εξακολουθεί να περιλαμβάνεται στα έγγραφα της Επιτροπής ως χώρα της διεύρυνσης, παρότι οι ενταξιακές της διαπραγματεύσεις παραμένουν σε στασιμότητα από το 2018.

Ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο έχει το γεγονός ότι παραμένουν ανοικτές οι υποχρεώσεις της Άγκυρας έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μέχρι να εφαρμοστεί το Πρόσθετο Πρωτόκολλο της Συμφωνίας Σύνδεσης, οκτώ διαπραγματευτικά κεφάλαια παραμένουν κλειστά και κανένα δεν μπορεί να κλείσει προσωρινά.

Παράλληλα, το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Κομισιόν καταγράφει χαμηλή ευθυγράμμιση της Τουρκίας με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι ουσιαστικά ζητήματα πολιτικής ευθυγράμμισης πρέπει να αντιμετωπίζονται κατά την ενταξιακή διαδικασία και όχι μετά την ένταξη. Για τη Λευκωσία, ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η σύνδεση της πορείας των υποψήφιων χωρών με την αμοιβαία εμπιστοσύνη, τις εποικοδομητικές σχέσεις και τον πλήρη σεβασμό των στρατηγικών συμφερόντων και των συμφερόντων ασφάλειας της Ένωσης και των κρατών-μελών.

Στο κάδρο οι τουρκικές γεωτρήσεις

Το τεχνικό έγγραφο της Κομισιόν δεν περιορίζεται σε γενικές αναφορές στην Τουρκία.

Στο κεφάλαιο για τις ευρωπαϊκές κυρώσεις γίνεται ρητή μνεία στο καθεστώς περιοριστικών μέτρων που θεσπίστηκε ως απάντηση στις μη εξουσιοδοτημένες γεωτρητικές δραστηριότητες της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Επιτροπή εξετάζει γενικότερα τι θα πρέπει να συμβεί με καθεστώτα κυρώσεων που αφορούν χώρες οι οποίες ενδέχεται στο μέλλον να ενταχθούν στην ΕΕ. Σημειώνει ότι ορισμένα από αυτά θα μπορούσαν, πριν από μια μελλοντική προσχώρηση, να τερματιστούν, να αναθεωρηθούν ή να μεταφερθούν σε διαφορετικό νομικό πλαίσιο.

Δεν πρόκειται για ανακοίνωση αλλαγής του υφιστάμενου καθεστώτος έναντι της Τουρκίας ούτε για ένδειξη επανεκκίνησης της ενταξιακής της πορείας.

Η σημασία βρίσκεται στο ότι οι τουρκικές γεωτρήσεις και οι σχετικές ευρωπαϊκές κυρώσεις καταγράφονται ρητά σε στρατηγικό έγγραφο για το μέλλον της διεύρυνσης, διατηρώντας το ζήτημα της Ανατολικής Μεσογείου μέσα στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.

Μήνυμα για τις «άλυτες συγκρούσεις»

Το Κυπριακό δεν κατονομάζεται στο έγγραφο της Επιτροπής, ούτε υπάρχει ειδικό κεφάλαιο για την Κυπριακή Δημοκρατία.

Υπάρχει, ωστόσο, μια γενική διατύπωση με ιδιαίτερη πολιτική σημασία για τη Λευκωσία. Η Επιτροπή σημειώνει ότι ανεπίλυτες συγκρούσεις, διμερείς διαφορές και εθνοτικά ζητήματα, τα οποία μπορούν να περιπλέξουν τις σχέσεις μεταξύ υφιστάμενων και νέων κρατών μελών, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και, στο μέτρο του δυνατού, να αντιμετωπίζονται εγκαίρως.

Η αναφορά δεν συνιστά ειδική θέση της Κομισιόν για το Κυπριακό, αφού δεν κατονομάζονται ούτε η Τουρκία ούτε η Κύπρος.

Η πολιτική αρχή, όμως, είναι σαφής. Η Επιτροπή θεωρεί ότι σοβαρές και άλυτες διακρατικές συγκρούσεις δεν πρέπει να μεταφέρονται αυτούσιες στο εσωτερικό μιας διευρυμένης ΕΕ.

Παράλληλα, προτείνεται οι μελλοντικές Συνθήκες Προσχώρησης να μπορούν να περιλαμβάνουν δεσμεύσεις ώστε νέα κράτη μέλη να μην εμποδίζουν, για περιορισμένο διάστημα, επόμενες διευρύνσεις λόγω διμερών διαφορών.

Δικλίδες και μετά την ένταξη

Η νέα φιλοσοφία της Κομισιόν δεν περιορίζεται στην ένταξη μιας χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά επεκτείνεται και στην περίοδο που ακολουθεί.

Η Επιτροπή προτείνει ισχυρότερες τομεακές και θεσμικές ασφαλιστικές δικλίδες για τα νέα κράτη μέλη, ώστε να αποτρέπεται η οπισθοδρόμηση από δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά την ενταξιακή διαδικασία. Σε σοβαρές περιπτώσεις, τα μέτρα θα μπορούσαν να φθάσουν ακόμη και στην αναστολή δικαιωμάτων ψήφου στο Συμβούλιο.

Παράλληλα, η παρακολούθηση του κράτους δικαίου θα αρχίζει πριν από την ένταξη και θα συνεχίζεται και μετά. Για την Κύπρο, αυτό σημαίνει ότι δεσμεύσεις που θα αναλαμβάνονται στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ενταξιακής διαδικασίας δεν θα θεωρούνται κατ’ ανάγκην ολοκληρωμένες με την υπογραφή της Συνθήκης Προσχώρησης.

Στο ίδιο στρατηγικό πλαίσιο εντάσσεται η Ανατολική Μεσόγειος, καθώς η Κομισιόν συνδέει τη διεύρυνση με έναν περισσότερο ενοποιημένο γεωπολιτικό χώρο, ενισχυμένο σε επίπεδο ασφάλειας, οικονομικής ανθεκτικότητας και ενεργειακής πολιτικής.

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy