Η δημοσιογραφία χρειάζεται χρήματα, έχει κόστος στην δημοκρατία

Στο μεταξύ, κάποιος πρέπει να πληρώνει δημοσιογράφους, φωτογράφους, δικηγόρους, πρακτορεία ειδήσεων και λειτουργικά έξοδα. Η αλήθεια μπορεί να είναι πολύτιμη για την κοινωνία, αλλά η αναζήτησή της κοστίζει και στις μέρες μας, όλο και λιγότεροι είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν γι’ αυτήν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την περασμένη Τετάρτη νέα χρηματοδότηση €20,5 εκατομμυρίων για τη δημοσιογραφία, την πολυφωνία και την προστασία της ελευθερίας του Τύπου. Από αυτά, €14 εκατομμύρια προορίζονται για συνεργασίες μέσων ενημέρωσης και ενίσχυση της ανεξάρτητης και τοπικής δημοσιογραφίας. Τα υπόλοιπα αφορούν την παιδεία στα μέσα ενημέρωσης και την προστασία των δημοσιογράφων.

Πρόκειται για ευρωπαϊκές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων και όχι για χρήματα που θα μοιραστούν αυτομάτως στις εφημερίδες. Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το οικονομικό υπόβαθρο της δημοσιογραφίας υποχωρεί με ανησυχητική ταχύτητα.

Οι εφημερίδες έχασαν κυκλοφορία (σχεδόν αξαφανίστηκαν), οι τηλεοπτικοί σταθμοί αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ανταγωνισμό και οι ειδησεογραφικές ιστοσελίδες αναζητούν έσοδα σε μια αγορά όπου το μεγαλύτερο μέρος της ψηφιακής διαφήμισης κατευθύνεται σε τεχνολογικούς κολοσσούς.

Η Google, η Meta και άλλες πλατφόρμες συγκεντρώνουν διαφημιστικά κονδύλια χωρίς να επωμίζονται το κόστος παραγωγής ειδήσεων.

Στην Κύπρο έρευνα του Συνδέσμου Διαφημιζομένων, το 2025, σε 36 εταιρείες έδειξε ότι το 44% σχεδίαζε σημαντική αύξηση της διαφημιστικής δαπάνης στη Meta και το 39% στην Google. Την ίδια ώρα, μία στις τέσσερις εταιρείες προγραμμάτιζε περικοπές άνω του 10% στις διαφημίσεις σε κυπριακές ιστοσελίδες.

Στο μεταξύ εμφανίστηκε και η Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία μπορεί να «κλέβει» δημοσιογραφική δουλειά και να την πουλάει στον χρήστη ως έτοιμες απαντήσεις, χωρίς να τον οδηγεί απαραίτητα στην πηγή. Έτσι, ο δημοσιογράφος πληρώνεται για να ανακαλύψει μια είδηση, ενώ ένα ψηφιακό εργαλείο μπορεί να την παρουσιάζει στο κοινό χωρίς να έχει κανένα κόστος για την έρευνα.

Υπάρχει βεβαίως και η άλλη πλευρά. Η Τεχνητή Νοημοσύνη προσφέρει εξαιρετικά εργαλεία επεξεργασίας δεδομένων, εντοπισμού εγγράφων και διασταύρωσης πληροφοριών. Όμως κανένας αλγόριθμος δεν πρόκειται να αντικαταστήσει τον δημοσιογράφο που θα αναζητήσει μια πηγή, θα επιμείνει σε μια ερώτηση ή θα ξενυχτήσει κάνοντας μελέτη εγγράφων για να αποκαλύψει μια υπόθεση που κάποιοι επιθυμούν να παραμείνει θαμμένη.

Η μεγαλύτερη απώλεια στην ενημέρωση εντοπίζεται στις μικρές κοινωνίες. Ποιος ελέγχει σήμερα συστηματικά τις αποφάσεις ενός μικρού δήμου, τις δημοτικές συμβάσεις, τις πολεοδομικές παρεκκλίσεις ή τη διαχείριση δημόσιων κονδυλίων στην επαρχία; Όταν λιγοστεύουν οι δημοσιογράφοι που ασχολούνται με αυτά, οι τοπικές εξουσίες λειτουργούν με λιγότερο έλεγχο και αυτό έχει συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα οικονομικά προβλήματα ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης.

Δεν μπορεί να θεωρηθεί άνευ σημασίας και η σχέση επιχειρηματιών του Τύπου με τα κόμματα και την εκάστοτε κυβέρνηση. Δεν αποτελεί αδίκημα να κατέχει ένας επιχειρηματίας ένα ψηφιακό μέσο, μια εφημερίδα ή έναν τηλεοπτικό σταθμό, ούτε σημαίνει ότι κάθε δημοσιογράφος που εργάζεται σε ένα τέτοιο μέσο στερείται ανεξαρτησίας. Ωστόσο, όταν ο ιδιοκτήτης έχει οικονομικές δραστηριότητες που εξαρτώνται από κρατικές αποφάσεις, δημόσιες συμβάσεις ή πολιτικές σχέσεις, δημιουργούνται πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων που απαιτούν διαφάνεια.

Ακόμη μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται η κρατική διαφήμιση. Η έκθεση της Κομισιόν για το κράτος δικαίου το 2026 επισημαίνει ότι εξακολουθούν να προωθούνται νομοθετικές ρυθμίσεις για τη δίκαιη και διαφανή κατανομή της. Τα χρήματα των φορολογουμένων δεν μπορούν να αποτελούν εργαλείο επιβράβευσης φιλικών μέσων ή οικονομικής πίεσης σε ενοχλητικές φωνές.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η πρόκληση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Τα κονδύλια πρέπει να στηρίζουν συγκεκριμένες δημοσιογραφικές έρευνες, με δημόσια κριτήρια επιλογής, ανεξάρτητους αξιολογητές και πλήρη δημοσιοποίηση των δικαιούχων. Οι επιχορηγήσεις μπορούν να καλύπτουν μισθούς, μετακινήσεις, πρόσβαση σε αρχεία, νομική υποστήριξη και διασυνοριακές συνεργασίες. Η αξιολόγηση πρέπει να αφορά την ποιότητα της ερευνητικής εργασίας και την ορθή χρήση των χρημάτων και όχι τη συμφωνία των δημοσιογραφικών συμπερασμάτων με τις επιθυμίες του χρηματοδότη.

Ένα μέσο που χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους πρέπει να μπορεί να ερευνήσει με την ίδια αυστηρότητα την κυπριακή κυβέρνηση, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ένα ισχυρό επιχειρηματικό συγκρότημα ή έναν ευρωπαϊκό θεσμό. Διαφορετικά, η οικονομική ενίσχυση κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν συγκεκαλυμμένο μηχανισμό εξάρτησης.

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν μπορεί επίσης να υποκαταστήσει την ευθύνη των ίδιων των ιδιοκτητών των ΜΜΕ να αναπτύξουν βιώσιμα επιχειρηματικά σχέδια και των αναγνωστών να στηρίξουν οικονομικά την ενημέρωση που θεωρούν αξιόπιστη.

Η δημοσιογραφία έχει ανάγκη από χρηματοδότηση για να μπορεί να ελέγχει την εξουσία. Αν όμως, για να εξασφαλίσει αυτή τη χρηματοδότηση, χρειαστεί να περιορίσει τον έλεγχο που ασκεί, τότε θα έχουμε πληρώσει για να διασώσουμε κάτι από το οποίο έχει αφαιρεθεί το σημαντικότερο στοιχείο του.
Την ανεξαρτησία του.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy