Η δημοκρατία ως δημιουργία και διακύβευμα

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Κομνηνός ένα συλλογικό βιβλίο με τίτλο Η Δημοκρατία ως δημιουργία, Αναζήτηση ενός νέου τρόπου συλλογικής οργάνωσης και συμμετοχής, το οποίο περιλαμβάνει άρθρα από αρκετές και διαφορετικές σκοπιές. Μεταξύ των παρεμβάσεων περιλαμβάνεται και κείμενο του συντρόφου Δημήτρη Γρηγορόπουλου. Από την ενδιαφέρουσα αυτή έκδοση παρουσιάζουμε αποσπάσματα από κάποια από τα κείμενα.

Δημοκρατία: Η λέξη έμεινε, η ουσία χάθηκε

Bιττόριο Χατζηαντωνίου

Κατά τον συγγραφέα, στη σύγχρονη κοινωνία θεμελιώδεις αξίες, όπως η δικαιοσύνη, η ελευθερία και η αλήθεια φαίνεται να έχουν χάσει το συστατικό τους στοιχείο. Στέκουν παραμερισμένες σε μια γωνία, ενώ στην πρόσοψη στέκονται υπερήφανα η υποκρισία, η αδιαφορία, η ιδιοτέλεια, ο εγωκεντρισμός. Απέναντι σ’ αυτές τις απαξίες που κυριαρχούν στη σύγχρονη κοινωνία πρέπει να αντιπαρατεθούν ανώτερες αξίες, που θα συνοψίζονται σε μία δίκαιη και δημοκρατική κοινωνία. Κατά τον συγγραφέα, η σύγχρονη δημοκρατία που θα διέπει τη σύγχρονη κοινωνία πρέπει να χτίζεται σε τρεις απαραβίαστες βάσεις: Στην αλήθεια, τη δικαιοσύνη και την ελευθερία. Κατά τη γνώμη του, αυτές οι αρχές πρέπει να κυριαρχούν στην κοινωνία όχι μόνο στο δημοκρατικό πολίτευμα, αλλά και σε προσωπικό επίπεδο, ώστε να διασφαλίζεται η δημοκρατία.

Αχ, ω Έλληνες

Γιάννης Πανούσης

Ο συγγραφέας στον πρόλογό του αναφέρεται στη συνήθη ιδιότητα των Ελλήνων να χρησιμοποιούν τους ίδιους όρους εννοώντας εντελώς διαφορετικά πράγματα, με αποτέλεσμα να προκαλούνται σοβαρές συγχύσεις και παρεξηγήσεις. Η διαπίστωση αυτή ισχύει, ιδίως, όταν αναφερόμαστε στη Δημοκρατία. Η απουσία κοινών κανόνων και όρων σε κάθε κοινωνία δεν παράγει τον δημοκρατικό άνθρωπο με κοινές βασικές αντιλήψεις, αλλά δημιουργεί τον ατομιστή καταναλωτή, τον αδιάφορο ιδιώτη, τον ιδιοτελή πολίτη, τον εκμεταλλευτή των συνανθρώπων του. Απεναντίας, μια πραγματική δημοκρατική κοινωνία, με ισότιμους πολίτες, θα αποτελεί μια κοινωνία, στην οποία, παρά τις διαφορές τους, άπαντες οι πολίτες θα συμφωνούν για τον ρόλο και τη λειτουργία της Πολιτείας, της Δικαιοσύνης και της Δημοκρατίας.

Κατά τον Πανούση, η ουσία της δημοκρατίας δεν συναρτάται με την προνομιακή αντιμετώπιση ορισμένων τμημάτων της κοινωνίας, αλλά με την ισότιμη εξασφάλιση των βασικών δικαιωμάτων σε απαξάπαντες τους πολίτες.

Νεοφεουδαρχικός «καπιταλισμός και αποδιάρθρωση»

Γεώργιος Παπασίμος

Η πλήρης επικράτηση της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, μετά την πτώση του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού, συνδέθηκε αναμφισβήτητα με το βαθύ πλήγμα της σοσιαλιστικής ιδεολογίας και των κοινωνικών αγώνων για μία δικαιότερη κοινωνία, έναντι των τεράστιων ανισοτήτων και της εκμετάλλευσης του καπιταλιστικού τρόπου ανάπτυξης.

Αν κανείς παρατηρήσει ιστορικά το σύγχρονο πολιτικό σύστημα, στο οποίο εμπεριέχεται η άσκηση εξουσίας, η δημοκρατία ή ο αυταρχισμός, στις διάφορες εκδοχές τους, θα καταλήξει σε δύο αντίπαλες παραμέτρους.

Η πρώτη υποστηρίζει ότι η πολιτική ή θα είναι πραγματικά δημοκρατική και ηθική ή δεν θα έχει καμία σχέση με τα συμφέροντα και τα δικαιώματα των πολιτών, αλλά θα ευνοεί μία ολιγαρχία προνομιούχων και εκμεταλλευτών.

Ωστόσο, η πρώτη παρά τη διακηρυγμένη πρόθεση να ηθικοποιήσει την πολιτική και την κοινωνία κατέληξε ιστορικά σε μιαν ιδιότυπη κοινωνία προνομιούχων που πρέσβευαν την πίστη στο σοσιαλιστικό σύστημα, χωρίς όμως να το υλοποιήσουν.

Απέναντι σε αυτή την αποπνικτική κατάσταση, η μοναδική χαραμάδα ελπίδας είναι ο ορθολογικός και δημοκρατικός λόγος της κριτικής σε συνδυασμό με τη δράση των πολιτών και κινημάτων αντίστασης σε κάθε είδους αυταρχική εξουσία. Το αίτημα ηθικοποίησης της πολιτικής αποτελεί πρώτη προτεραιότητα, γιατί μόνον έτσι μπορεί να εκφραστεί από αυτήν η υπεράσπιση του δημοσίου συμφέροντος και των κοινωνικών και ανθρώπινων αναγκών.

Η Αθηναϊκή και η σύγχρονη αστική Δημοκρατία

Δημήτρης Γρηγορόπουλος

Η δημοκρατία απ΄ την πρώτη ιστορική εμφάνισή της στην αρχαία Αθήνα, έως τη σύγχρονη εποχή παρουσιάζει κοινά στοιχεία, αλλά και ουσιώδεις διαφορές.

Η διατήρηση του όρου «δημοκρατία» απ’ την αρχαιότητα ως σήμερα εκφράζει την προσπάθεια αυτοκυβέρνησης της κοινωνίας, όπως δηλώνει και η ετυμολογία του όρου (κράτος του δήμου, δηλαδή, εξουσία του λαού). Ωστόσο, η αυτοκυβέρνηση της κοινωνίας, τόσο στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία, όσο και, πολύ περισσότερο, στη σύγχρονη αστική δημοκρατία, απέχει σαφώς από το ιδεώδες που υποδηλώνει ο όρος. Στην πραγματικότητα, την εξουσία δεν ασκεί το σύνολο της κοινωνίας, αλλά μια μειοψηφία προνομιούχων πολιτών ή εκπροσώπων της, η οποία αναγνωρίζει, σ’ έναν βαθμό, τα δικαιώματα των πολιτών, αλλά τα παραβιάζει, όταν το απαιτούν τα συμφέροντά της.

Στην αρχαία Αθήνα, η Εκκλησία του Δήμου, αποτελούσε τον θεμελιώδη θεσμό της άμεσης δημοκρατίας. Στις συνελεύσεις της οι πολίτες αποφάσιζαν για τα βασικά ζητήματα της πόλης, όπως η νομοθεσία, ο πόλεμος και η ειρήνη, καθώς και η δημόσια διοίκηση. Η συμμετοχή των πολιτών στη διοίκηση της πόλης δεν αποτελούσε απλώς σημαντική πολιτική και κοινωνική κατάκτηση απέναντι στα αυταρχικά πολιτεύματα, αλλά και έκφρασή της πολιτικής φιλοσοφίας, που αναπτύχθηκε στην αρχαία Ελλάδα. Συγκεκριμένα, ο Αριστοτέλης θεωρούσε ότι ο άνθρωπος είναι «ζώον πολιτικόν» και ότι η συμμετοχή του στα κοινά, επομένως, απορρέει από τη φύση του.

Βέβαια, ούτε η αθηναϊκή δημοκρατία υπήρξε καθολική. Δούλοι, γυναίκες και μέτοικοι, δηλαδή η πλειοψηφία του πληθυσμού, αποκλείονταν από τη λήψη των δημόσιων αποφάσεων. Ο αποκλεισμός αυτός περιόριζε τον δημοκρατικό χαρακτήρα του πολιτεύματος, χωρίς να αναιρεί την ιστορική υπεροχή του έναντι των ολιγαρχικών και τυραννικών καθεστώτων.

Την καθολική και ισότιμη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων επέκριναν φιλόσοφοι υποστηρικτές των αριστοκρατικών αντιλήψεων, όπως ο Πλάτων. Ο Πλάτων θεωρούσε ότι η ισότητα της ψήφου εξισώνει τον γνώστη με τον αδαή και ότι η αριθμητική υπεροχή των αδαών μπορεί να οδηγήσει σε εσφαλμένες αποφάσεις. Ωστόσο, στη δημοκρατική Αθήνα οι πολίτες, κατά κανόνα, διέθεταν υψηλό επίπεδο παιδείας και μπορούσαν να διαμορφώνουν ορθολογική κρίση, χωρίς να παρασύρονται απ΄ τους δημαγωγούς. Εξάλλου, και οι ικανότεροι ηγέτες δεν είναι αλάνθαστοι και μπορούν να παρασυρθούν σε εσφαλμένες και καταστροφικές επιλογές. Επιπλέον, υπάρχουν και πολιτικοί ηγέτες που συνειδητά παρασύρουν την πλειοψηφία σε εσφαλμένες αποφάσεις, επειδή αυτές εξυπηρετούν τα ιδιοτελή και ταξικά συμφέροντά τους.

Επομένως, το κατά Πλάτωνα δίλημμα «αδαής λαός ή πεφωτισμένη ηγεσία» είναι ψευδεπίγραφο. Ζητούμενο δεν είναι μια κοινωνία, που να χειραγωγείται από πεφωτισμένους ηγέτες, αλλά πολίτες με κριτική σκέψη, ικανοί ν’ αξιολογούν κριτικά τις επιλογές της πολιτικής ηγεσίας.

Οι σύγχρονες αστικές δημοκρατίες διαθέτουν περισσότερες θεσμικές δικλίδες ασφαλείας, ιδίως αποκλείοντας την άμεση συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις, χωρίς όμως ν’ αποκλείουν τον κίνδυνο της δημαγωγίας ακόμη και στο περιορισμένο κοινό της βουλής που, κατά κανόνα, αποφασίζει με κριτήριο την κομματική και ταξική επιλογή και όχι το πραγματικό συμφέρον της κοινωνίας…

Πηγή – Prin

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy