Ροή ΕιδήσεωνΗ βία έχει πρόσωπο, αλλά η κοινωνία εξακολουθεί να κοιτάζει αλλού
Η κουλτούρα της ανοχής, η ευθύνη του δράστη και οι αδυναμίες των θεσμών Της Ελένης Κωνσταντίνου Η βία δεν αρχίζει πάντοτε με ένα χτύπημα. Μπορεί να ξεκινήσει με μια απαγόρευση, ένα βλέμμα ελέγχου, την…
22 Νοεμβρίου 2026 · 09:45
Η κουλτούρα της ανοχής, η ευθύνη του δράστη και οι αδυναμίες των θεσμών
Της Ελένης Κωνσταντίνου
Η βία δεν αρχίζει πάντοτε με ένα χτύπημα. Μπορεί να ξεκινήσει με μια απαγόρευση, ένα βλέμμα ελέγχου, την απαίτηση να γνωρίζει ο σύντροφος κάθε κίνηση της γυναίκας. Να συνεχιστεί με την απομόνωσή της από φίλους και συγγενείς, την οικονομική εξάρτηση, την ταπείνωση και τον φόβο. Και όταν τελικά βρει τη δύναμη να μιλήσει, να έρθει αντιμέτωπη με μια δεύτερη δοκιμασία: να πείσει ότι κινδυνεύει, να αναζητήσει προστασία σε υπηρεσίες που συχνά υπολειτουργούν και να περιμένει τη Δικαιοσύνη.
Πίσω από τους αριθμούς της έμφυλης βίας βρίσκονται γυναίκες που ζουν καθημερινά με τον φόβο, που δυσκολεύονται να απομακρυνθούν από μια κακοποιητική σχέση και που πολλές φορές δεν καταγγέλλουν όσα υφίστανται, είτε επειδή φοβούνται τις συνέπειες είτε επειδή δεν έχουν την οικονομική και κοινωνική στήριξη που χρειάζονται. Η πραγματικότητα αυτή δεν αποτελεί εξαίρεση για την Κύπρο. Αντίθετα, τα ευρωπαϊκά δεδομένα καταγράφουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα, με τη χώρα μας να βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ στην ενδοσυντροφική βία.
Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή έρευνα για την έμφυλη βία, που συντονίστηκε από τη Eurostat, τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA) και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), το 44,5% των γυναικών στην Κύπρο που έχουν υπάρξει σε σχέση έχει βιώσει, κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ψυχολογική, σωματική ή σεξουαλική βία από νυν ή πρώην σύντροφο. Το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ ανέρχεται στο 31,8%.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι μόλις το 15% των γυναικών στην Κύπρο που έχουν υποστεί ενδοσυντροφική βία την κατήγγειλε στην Αστυνομία. Η σιωπή, επομένως, δεν σημαίνει απουσία βίας. Αντίθετα, αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές δυσκολίες στην αντιμετώπιση του φαινομένου, καθώς μεγάλο μέρος της κακοποίησης παραμένει αθέατο και έξω από τις επίσημες καταγραφές.
Στην ίδια έρευνα καταγράφεται ότι το 39,9% των γυναικών στην Κύπρο έχει βιώσει σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας, έναντι 30,8% στην ΕΕ, στοιχείο που καταδεικνύει ότι η έμφυλη βία δεν περιορίζεται στην ιδιωτική ζωή και στις συντροφικές σχέσεις, αλλά διαπερνά και τον δημόσιο και επαγγελματικό χώρο.
Η βία πέρα από τα χτυπήματα
Η βία κατά των γυναικών, ωστόσο, δεν αποτυπώνεται μόνο στις καταγγελίες και στις σωματικές κακώσεις. Συχνά προηγείται μια σταδιακή διαδικασία ελέγχου, μέσα από την οποία ο δράστης περιορίζει την αυτονομία της γυναίκας, ελέγχει τις κοινωνικές της επαφές, τις οικονομικές της δυνατότητες και τις καθημερινές της επιλογές. Η ζήλια παρουσιάζεται ως αγάπη, η κτητικότητα ως ενδιαφέρον και η επιβολή ως δικαίωμα.
Αυτά τα κοινωνικά πρότυπα βρίσκονται στο επίκεντρο της φετινής εκστρατείας του Γυναικείου Κινήματος ΠΟΓΟ, με σύνθημα «Η Βία Έχει Πρόσωπο». Η γενική γραμματέας της οργάνωσης, Ελένη Ευαγόρου, θέτει ένα ερώτημα που συχνά απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση: γιατί, ακόμη και όταν μιλάμε για τη βία που ασκεί ένας άντρας, καταλήγουμε τόσο συχνά να εξετάζουμε τις επιλογές της γυναίκας;
«Γιατί δεν έφυγε; Γιατί δεν μίλησε νωρίτερα; Γιατί επέστρεψε;» είναι τα ερωτήματα που επανέρχονται, την ώρα που σπανιότερα τίθεται το ερώτημα γιατί ο δράστης θεωρεί ότι έχει δικαίωμα να ελέγχει, να απειλεί και να ταπεινώνει μια γυναίκα. Η ΠΟΓΟ επιδιώκει να μετατοπίσει το βάρος της συζήτησης από το θύμα στον δράστη, από τις επιλογές της γυναίκας στις πράξεις εκείνου που ασκεί τη βία.
Η πατριαρχική κουλτούρα, όπως επισημαίνει η Ελένη Ευαγόρου, συντηρεί πρότυπα που μαθαίνουν στα αγόρια ότι η ανδρική ταυτότητα συνδέεται με την κυριαρχία και την επιβολή, ενώ στα κορίτσια καλλιεργείται συχνά η αντίληψη ότι πρέπει να υποχωρούν και να ανέχονται. Την ίδια στιγμή, η κοινωνική ανοχή απέναντι στον δράστη εκφράζεται μέσα από δικαιολογίες όπως «ήταν θυμωμένος», «τον προκάλεσε» ή «είναι οικογενειακή τους υπόθεση».
Η αντιμετώπιση της βίας, συνεπώς, δεν μπορεί να περιορίζεται στην αυστηροποίηση των ποινών. Προϋποθέτει αλλαγή νοοτροπίας, ουσιαστική εκπαίδευση από μικρή ηλικία και ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας, με τους άντρες να αποτελούν συμμάχους στην αμφισβήτηση του σεξισμού και των αντιλήψεων που νομιμοποιούν την επιβολή.
Όταν η προστασία μένει στα χαρτιά
Στο τραπέζι μπαίνει και η ευθύνη των θεσμών, καθώς η απόφαση μιας γυναίκας να καταγγείλει την κακοποίηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι εξασφαλίζει και την προστασία της.
Η Ελένη Ευαγόρου αναφέρεται σε πραγματική ιστορία που είχε καταγραφεί σε προηγούμενη εκστρατεία της οργάνωσης. Πρόκειται για γυναίκα που ζούσε σε χωριό, χωρίς αυτοκίνητο και οικονομική ανεξαρτησία. Χρειάστηκε βοήθεια για να φτάσει στον αστυνομικό σταθμό, ο οποίος βρισκόταν περίπου σαράντα λεπτά μακριά. Όταν τελικά έφτασε για να καταγγείλει την κακοποίηση, της ζητήθηκε να επιστρέψει τέσσερις ημέρες αργότερα για να δώσει κατάθεση, λόγω υποστελέχωσης.
Τέσσερις ημέρες αναμονής για μια γυναίκα που είχε μόλις βρει το κουράγιο να καταγγείλει τον άνθρωπο που τη φόβιζε. Η ιστορία αυτή, σύμφωνα με την ΠΟΓΟ, αποτυπώνει τις δυσκολίες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τα θύματα όταν αναζητούν προστασία, αλλά και το χάσμα ανάμεσα στις θεσμικές δεσμεύσεις και την καθημερινή εφαρμογή τους.
Όταν οι έρευνες καθυστερούν, όταν τα διατάγματα προστασίας δεν επιτηρούνται αποτελεσματικά και όταν οι υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες, η ύπαρξη ενός νομοθετικού πλαισίου δεν αρκεί. Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, υπογραμμίζει η Γενική Γραμματέας της ΠΟΓΟ, δεν μπορεί να παραμένει μια δέσμευση στα χαρτιά. Απαιτούνται χρηματοδότηση, συντονισμός των υπηρεσιών, κατάλληλη εκπαίδευση των επαγγελματιών και πραγματική πρόσβαση των γυναικών στη Δικαιοσύνη.
Πρόληψη, προστασία και λογοδοσία
Με αφορμή την 25η Νοεμβρίου, η ΠΟΓΟ ζητά να εγκαταλειφθούν οι επετειακές διακηρύξεις και να υπάρξουν συγκεκριμένες πολιτικές με μετρήσιμα αποτελέσματα. Στις προτεραιότητες που θέτει περιλαμβάνονται η πρόληψη της έμφυλης βίας από μικρή ηλικία, η σταθερή χρηματοδότηση των δομών στήριξης, η συστηματική επιμόρφωση αστυνομικών, κοινωνικών λειτουργών και λειτουργών της δικαιοσύνης, καθώς και η γρήγορη και αποτελεσματική διερεύνηση των καταγγελιών.
Παράλληλα, ζητά ουσιαστικό έλεγχο της εφαρμογής των διαταγμάτων προστασίας, λογοδοσία των δραστών και προγράμματα παρέμβασης σε όσους ασκούν βία, χωρίς αυτό να συνεπάγεται οποιαδήποτε έκπτωση στην ποινική τους ευθύνη.
Το μήνυμα της φετινής εκστρατείας είναι σαφές: η γυναίκα που κακοποιείται δεν πρέπει να βρίσκεται διαρκώς στη θέση της απολογούμενης. Δεν είναι εκείνη που οφείλει να εξηγεί γιατί δεν έφυγε, γιατί επέστρεψε ή γιατί άργησε να μιλήσει. Η ευθύνη ανήκει σε εκείνον που ασκεί τη βία, σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να την ανέχεται και σε μια Πολιτεία που έχει υποχρέωση να προστατεύει.
Γιατί, όπως υπογραμμίζει η Γ.Γ. της ΠΟΓΟ, Ελένη Ευαγόρου, «η βία έχει πρόσωπο». Και απέναντί της χρειάζονται πράξεις, όχι άλλοθι.
Η πιο ακραία μορφή της έμφυλης βίας
Στην πιο ακραία και μη αναστρέψιμη εκδήλωσή της, η έμφυλη βία οδηγεί στη γυναικοκτονία. Σύμφωνα με την έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για το 2024, περίπου 50.000 γυναίκες και κορίτσια δολοφονήθηκαν παγκοσμίως από τους συντρόφους τους ή άλλα μέλη της οικογένειάς τους. Αυτό σημαίνει ότι, κατά μέσο όρο, 137 γυναίκες και κορίτσια χάνουν τη ζωή τους κάθε ημέρα, σχεδόν μία κάθε δέκα λεπτά. Στην Κύπρο διαπράχθηκαν δεκαεπτά γυναικοκτονίες την περίοδο 2020-2025.
Γραμμές Βοήθειας
- 1440
- 116000
- 7001110
Πηγή – Διάλογος











