“Δεν μπορούμε να αντέξουμε ακόμα ένα Ταμείο Ανάπτυξης για τους λίγους”

«Το θεμελιώδες ζήτημα είναι η ελληνική κυβέρνηση να θεσπίσει πραγματικά ανοιχτές, διαφανείς δημόσιες διαβουλεύσεις. Μιλάμε για έναν φάκελο 50 δις ευρώ – σχεδόν το σύνολο των δημόσιων επενδύσεων που θα γίνουν στην Ελλάδα την επόμενη δεκαετία. Πρέπει όλες και όλοι να έχουν μια θέση στο τραπέζι» τονίζει ο Χρήστος Βρεττός, υπεύθυνος πολιτικής στην Electra Energy και REScoop.eu.

Εδώ και μήνες υπάρχουν μικρομεσαίες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που προσπαθούν να συμμετάσχουν στις διαβουλεύσεις που γίνονται για το Εθνικό και Περιφερειακό Εταιρικό Σχέδιο 2028-2034, όπου πρόκειται να συγχωνευθούν τα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά προγράμματα (όπως είναι το ΕΣΠΑ και Κοινή Αγροτική Πολιτική). Όμως, σε αντίθεση με τις αντίστοιχες διαδικασίες άλλων χωρών, εδώ δεν τους έχει δοθεί μέχρι στιγμής χώρος στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Πρόκειται για ακόμη μια περίπτωση στην οποία η Ελλάδα φαίνεται να δυσκολεύεται με το να κάνει μια πραγματικά ουσιώδη προσπάθεια για διαβούλευση πέρα από τις συμβατικές υποχρεώσεις της.

ΣΧΕΔΟΝ 50 ΔΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΤΑΜΕΙΟ

Μέσα στο μακροπρόθεσμο Προϋπολογισμό της ΕΕ για το διάστημα 2028-2034 προβλέπεται να χρηματοδοτηθούν τα Εθνικά και Περιφερειακά Εταιρικά Σχέδια (ΕΠΕΣ) για την κάθε χώρα.

Με τα ΕΠΕΣ θα καλυφθούν παρεμβάσεις που αφορούν στην Πολιτική Συνοχής, την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), την Κοινή Αλιευτική Πολιτική (ΚΑλΠ), το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, καθώς και τα ταμεία του τομέα Εσωτερικών Υποθέσεων (Home Affairs), δηλαδή το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (AMIF), το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ISF) και το Μέσο Χρηματοδοτικής Στήριξης για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική Θεωρήσεων (BMVI).

Τα εν λόγω Σχέδια θα αποτελούν τη βασική πηγή όλων των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων για τα Κράτη Μέλη, συγχωνεύοντας τα μεγαλύτερα Ευρωπαϊκά προγράμματα που υπήρχαν μέχρι πρότινος.

Στην Ελλάδα αντιστοιχεί, με βάση την μέχρι στιγμής πρόταση, ένας προυπολογισμός που ανέρχεται στα 49,2 δις ευρώ και η χώρα οφείλει μέχρι τον Ιούλιο του 2027 να παρουσιάσει ένα πρώτο ολοκληρωμένο προσχέδιο για τις επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις που θα εφαρμόσει.

Έτσι, οι χώρες-μέλη έχουν ξεκινήσει μέσα στο 2026 την διαβούλευση με φορείς που τους αφορά το ΕΠΕΣ, προκειμένου να προχωρήσει η διαδικασία.

Στην Ελλάδα, όπως ενημερωθήκαμε από το αρμόδιο Γραφείο Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκου Παπαθανάση, βρισκόμαστε και εμείς στην φάση διαβούλευσης παράλληλα με την πορεία των διαπραγματεύσεων για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) στην ΕΕ.

Πιο συγκεκριμένα, στις 9 Ιουλίου 2026 διοργανώθηκε από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με πρωτοβουλία του Αναπληρωτή Υπουργού ημερίδα διαβούλευσης ευρείας συμμετοχής με θέμα: .

Ημερίδα διαβούλευσης με θέμα: «Η Πολιτική Συνοχής στην Προγραμματική Περίοδο 2028–2034 – Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης». Στην μέση της φωτογραφίας ο Νίκος Παπαθανάσης, Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών.

Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών

Εκεί, «οι απόψεις και οι προτάσεις που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της ημερίδας από τους φορείς, στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Διεθνείς Οργανισμούς και εμπειρογνώμονες συμβάλλουν στο σχεδιασμό του Σχεδίου» μας ενημερώνουν από το Γραφείο του Αναπληρωτή Υπουργού. Σύμφωνα με τους ίδιους στη διαβούλευση συμμετείχαν δια ζώσης πάνω από 500 κοινωνικο – οικονομικοί εταίροι.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η διαβούλευση αυτή αφορά το Σχεδιασμό της Πολιτικής Συνοχής, καθώς οι ενέργειες διαβούλευσης για την νέα ΚΑΠ, υλοποιούνται και από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

Οι μικρομεσαίες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, διαμαρτύρονται καθώς αυτές δεν κλήθηκαν σε διαβούλευση, παρότι θεωρούν πολύ σχετική και σημαντική την παρουσία τους για την διαμόρφωση του Σχεδίου που πρόκειται να καθορίσει το μέλλον των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων την επόμενη δεκαετία.

Ήδη από τον Μάρτιο κατατέθηκε σχετικό ερώτημα στην Βουλή, αλλά δεν δόθηκε απάντηση.

Στην διαβούλευση για παράδειγμα, δεν κλήθηκαν ενεργειακές κοινότητες των πολιτών που έχουν άμεση σχέση με την πράσινη μετάβαση – μια από τις στρατηγικές προτεραιότητες του Σχεδίου – αλλά ούτε και η Ένωση Μικρομεσαίων Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών (Civil Society Alliance) με μέλη απ’ όλη την Ελλάδα και απ’ όλους τους τομείς που θα μπορούσαν να συμβάλλουν σε ό,τι έχει να κάνει με την κοινωνική συνοχή.

«Η Ένωση ουδέποτε προσκλήθηκε για συμμετοχή στην ανοιχτή διαβούλευση που έγινε στις 9 Ιουλίου. Μέλη του ΔΣ έμαθαν για την επικείμενη διαβούλευση λίγες ημέρες προηγουμένως, χωρίς να υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος προετοιμασίας και ανταπόκρισης. Μαθαίνουμε ότι από την πλευρά της οργανωμένης Κοινωνίας των Πολιτών η συμμετοχή ήταν εξαιρετικά μικρή.

Πέραν τούτου, και το σημαντικότερο, θεωρούμε ότι ο όρος διαβούλευση χρησιμοποιήθηκε τύποις και όχι ουσιαστικά. Μια ημερίδα παρουσίασης κάποιων δεδομένων και κάποιες συζητήσεις δεν μπορούν να καταγράφονται ως ουσιαστική διαβούλευση με το πεδίο. Δεν υπήρξε, με άλλα λόγια, μια διαδικασία που να επιτρέπει ζυμώσεις και τη δημιουργία θέσεων επί του σχετικού ζητήματος. Δυστυχώς καταγράφεται, για άλλη μια φορά, η “για τα μάτια των ευρωπαίων” επίκληση περί διαδικασιών διαβούλευσης» μας λένε από την Civil Society Alliance.

Ημερίδα διαβούλευσης με θέμα: «Η Πολιτική Συνοχής στην Προγραμματική Περίοδο 2028–2034 – Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης»

Παράλληλα, όπως εξηγεί ο Χρήστος Βρεττός, «οι ενεργειακές κοινότητες αποτελούν κατ’εξοχήν ικανό εργαλείο πολιτικής συνοχής: για κάθε 1 ευρώ δημόσιας επιδότησης που επενδύεται σε μια ενεργειακή κοινότητα, κινητοποιούνται 50 ευρώ σε επίπεδο Περιφέρειας. Στην Ελλάδα έχουμε πολλά καλά παραδείγματα: Από την ενεργειακή κοινότητα Κοινέργεια στα Ιωάννινα που συνεργάζεται με τον Δήμο Ιωαννιτών για το πρώτο κοινοτικό αστικο-αγροφωτοβολταϊκό κοινής ωφέλειας στην Ελλάδα, μέχρι την ενεργειακή κοινότητα Μινώα στην οποία συμμετέχει άμεσα ως μέλος η Περιφέρεια Κρήτης και λαμβάνουν κοινές δράσεις για την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας.

Το θέμα δεν είναι μόνο ότι προσκαλείται όποιος έχει προνομιούχα πρόσβαση στην πληροφορία. Το θεμελιώδες ζήτημα είναι η ελληνική κυβέρνηση να θεσπίσει πραγματικά ανοιχτές, διαφανείς δημόσιες διαβουλεύσεις. Αγρότες, ψαράδες, εκπαιδευτικοί, ερευνητές, καλλιτέχνες, μικρές επιχειρήσεις: μιλάμε για έναν φάκελο 50 δις ευρώ – σχεδόν το σύνολο των δημόσιων επενδύσεων που θα γίνουν στην Ελλάδα την επόμενη δεκαετία. Πρέπει όλες και όλοι να έχουν μια θέση στο τραπέζι» τονίζει ο ίδιος.

ΤΙ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ;

Την σημαντικότητα της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών αλλά και των ενεργειακών κοινοτήτων σημειώνει και ο Νίκος Χαραλαμπίδης, ο Γενικός Διευθυντής του Ελληνικού Γραφείου της Greenpeace, μίας από τις λίγες ΜΚΟ που προσκλήθηκαν στην διαβούλευση.

«Τον Ιούλιο ουσιαστικά έγινε μια παρουσίαση» τονίζει βέβαια ο ίδιος. «Η διαβούλευση είναι μια διαδικασία που κανονικά έχει ανταλλαγές απόψεων, μπρος – πίσω, έχει ακρόαση, καταγραφή, επεξεργασία και μετά να ξαναεπανέλθουμε. Βαφτίζουμε διαβούλευση το γεγονός ότι μας ενημέρωσαν για τα βήματα που θα ακολουθηθούν για την διαμόρφωση του Σχεδίου, που είναι μια συμβατική μας υποχρέωση από την ΕΕ. Δεν είναι διαβούλευση αυτό το πράγμα» λέει.

Επιπλέον, παρατηρεί ότι οι κατευθύνσεις που δόθηκαν για το πλαίσιο της Διαβούλευσης στάλθηκαν επισήμως κυρίως σε κυβερνητικές οργανώσεις και απουσίαζαν ΜΚΟ και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που είναι και εξειδικευμένες σε ζητήματα που τέθηκαν στην εκδήλωση.

«Το Σχέδιο αυτό θα καθορίσει το πως θα χρησιμοποιηθούν δισεκατομμύρια ευρώ μέσα στην επόμενη δεκαετία στην Ευρώπη και στην χώρα μας. Είναι σημαντικό να συμμετέχουν οι οργανώσεις στην συζήτηση γιατι αλλιώς, απλώς θα βλέπουμε εκατομμύρια να τρέχουν από εδώ και από εκεί σε κατευθύνσεις όχι απλώς που διαφωνούμε, αλλά και στις οποίες δεν βρίσκουμε και λογική.

Άρα παρότι είναι μια επίπονη διαδικασία αυτή που έχει οριστεί, παροτρύνω όλους τους φορείς να μπουν και να συμμετάσχουν γιατι δεν μπορώ να σκεφτώ κάποιον, είτε από τον κατασκευαστικό τομέα, είτε από τον τομέα της τεχνολογίας, είτε από τον τομέα της γεωργίας και του τουρισμού που να μην επηρεάζονται από αυτό» τονίζει.

«ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΑΝΤΕΞΟΥΜΕ ΑΚΟΜΑ ΕΝΑ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΙΓΟΥΣ»

Αυτή την στιγμή το επόμενο βήμα που αναμένεται είναι τα Υπουργεία, οι Περιφέρειες και οι κοινωνικο-οικονομικοί εταίροι, οι οποίοι προσκληθηκαν στην διαβούλευση, να υποβάλλουν τις προτάσεις τους έως την 20η Νοεμβρίου.

Όπως περιγράφει ο Βρεττός, έχει καλέσει επανειλημμένα στο Υπουργείο Οικονομικών, προσπαθώντας να συμμετάσχουν οι ενεργειακές κοινότητες στην διαβούλευση. «Πρόκειται για μια από τις πιο σουρεάλ εμπειρίες της 9χρονης επαγγελματικής μου σταδιοδρομίας. Πήρα -επανειλημμένα- τηλέφωνα στο Υπουργείο Οικονομικών, όπου οι υπάλληλοι με παρέπέμπαν αλλού, κατά κάποιο τρόπο αποφεύγοντας να απαντήσουν αν οργανισμοί της κοινωνίας των πολιτών μπορούν να συμμετάσχουν ελεύθερα στη δημόσια διαβούλευση.

Πρέπει να γίνει θέμα πολιτικής συζήτησης στην Ελλάδα – δεν μπορούμε να αντέξουμε ακόμη έναν ΟΠΕΚΕΠΕ – ένα ακόμη Ταμείο Ανάκαμψης για τους λίγους» σημειώνει.

Από την πλευρά τους η Ένωση Μικρομεσαίων Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών αποφάσισε να πάρει τα πράγματα στα χέρια της διοργανώνοντας στις 13/11 μια σχετική Ημερίδα με τίτλο «η Νέα Στρατηγική της ΕΕ για την ΚτΠ και το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034». «Θεωρούμε την ημερίδα ως το σημείο εκκίνησης μια σειράς προσπαθειών ώστε να λάβουμε μέρος στις όποιες επόμενες διαβουλεύσεις σε εθνικό αλλά και ευρωπαϊκό επίπεδο» σημειώνουν.

Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΤΗΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ

Για όσους παρακολουθούν την δημόσια διοίκηση η απουσία ουσιωδών διαβουλεύσεων δεν είναι κάτι καινούριο και από την εποχή των μνημονίων και μετά φαίνεται να εντείνεται.
«Αυτά τα 13 χρόνια που ασχολούμαστε με το συγκεκριμένο κομμάτι και έχουμε μια διάδραση με τις κυβερνήσεις και το κράτος, έχουμε διαπιστώσει ότι ενώ λαμβάνονται κάποιες πρωτοβουλίες για να ακουστεί η φωνή της κοινωνίας των πολιτών, αυτές θεωρώ ότι σε μεγάλο βαθμό γίνονται προσχηματικά» συνοψίζει από την εμπειρία του ο Στέφανος Λουκόπουλος, συνιδρυτής και διευθυντής της αστικής μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Vouliwatch.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα που φέρνει στην συζήτηση είναι η διαβούλευση που γίνεται ανα τακτά χρονικά διαστήματα για το σχέδιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς. «Καλούν φορείς – και εμάς- να πούμε τις απόψεις μας. Αλλά καμία πρότασή μας δεν έχει περάσει ποτέ και ούτε κάποιου άλλο φορέα της κοινωνίας των πολιτών» λέει ο ίδιος.

Και στις υποχρεωτικές διαβουλεύσεις των νομοσχεδίων τα πραγματα δειχνουν να γίνονται απλώς διεκπεραιωτικά. Σύμφωνα με την μελέτη που κάνει κάθε χρόνο το VouliWatch για το Κράτος δικαίου και μελετά το Open Gov, από τους 47 νόμους του 2025 που τέθηκαν υπο διαβούλευση οι 42 όταν μπήκαν στην Βουλή είχαν