Γιάννης Μουράτογλου (πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών της ΚΕΔΕ) στον ΕΤ: «Απαιτείται νέο μοντέλο χρηματοδότησης»

Μεταξύ άλλων κάνει λόγο για τη δραματική υποστελέχωση των δήμων και τις δαπάνες που είναι καθηλωμένες μόλις στο 4% του ΑΕΠ, έναντι 11,27% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Ουσιαστικά οι δήμοι καλούνται να ασκήσουν διευρυμένες αρμοδιότητες, χωρίς τους αναγκαίους πόρους. Το έμπειρο αυτοδιοικητικό στέλεχος και δημοτικός σύμβουλος Εδεσσας αναφέρεται στην επιτακτική ανάγκη για έναν μόνιμο μηχανισμό κοστολόγησης και μια γενναία μεταρρύθμιση που θα διασφαλίσει τη θεσμική και οικονομική επιβίωση των τοπικών κοινωνιών.

 Ποια είναι τα κύρια συμπεράσματα της μελέτης της ΕΕΤΑΑ για το πραγματικό κόστος λειτουργίας των δήμων κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους;

Σύμφωνα με τη μελέτη, διαπιστώνεται διαχρονική απόκλιση μεταξύ των αρμοδιοτήτων των δήμων και των πόρων που διαθέτουν για να τις ασκήσουν. Το κενό αυτό της χρηματοδότησης εκτιμάται περίπου 2,55 δισ. ευρώ ετησίως, από τα οποία, 1,32 δισ. ευρώ αφορούν λειτουργικές ανάγκες και 1,23 δισ. ευρώ που αφορούν συντήρηση και αναβάθμιση υποδομών. Από τις 114.946 οργανικές θέσεις, καλύπτονται μόνο 65.906 (57,3%), ενώ υπάρχουν 26.465 κενές θέσεις. Η κάλυψη των κενών εκτιμάται ότι θα απαιτούσε περίπου 684 εκατ. ευρώ ετησίως. Οι μεγαλύτερες ελλείψεις είναι σε μηχανικούς, πληροφορική, περιβάλλον και υγεία. Οι δήμοι καλύπτουν πάγιες ανάγκες με συμβασιούχους και άλλες μη μόνιμες μορφές απασχόλησης. Από τις 140.195 εργαζόμενους, οι 74.289 (53%) είναι μη μόνιμο προσωπικό. Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) και οι λοιπές κρατικές επιχορηγήσεις δεν καλύπτουν το πραγματικό κόστος άσκησης των αρμοδιοτήτων. Πολλές υποχρεώσεις χρηματοδοτούνται από ίδιους πόρους των δήμων. Οι ανάγκες σε σχολικές υποδομές, οδικό δίκτυο, παιδικές χαρές, αθλητικές εγκαταστάσεις και πολιτική προστασία υπερβαίνουν κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους. Η ΣΑΤΑ κρίνεται ανεπαρκής σε σχέση με τις ανάγκες. Αρμοδιότητες όπως η πολιτική προστασία, η διαχείριση αδέσποτων, η ναυαγοσωστική κάλυψη, ο εσωτερικός έλεγχος, ο ψηφιακός μετασχηματισμός κ.λπ. έχουν μεταφερθεί στους δήμους χωρίς επαρκείς οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους. Την περίοδο 2021-2025 το ενεργειακό κόστος των δήμων αυξήθηκε περίπου κατά 40%, επιβαρύνοντας σημαντικά τους δημοτικούς προϋπολογισμούς. Ηδη η τωρινή μεγάλη αύξηση των τιμών των καυσίμων θα επηρεάσει περαιτέρω το κόστος. Οι δαπάνες της Αυτοδιοίκησης αντιστοιχούν περίπου στο 4% του ΑΕΠ, έναντι 11,27% του μέσου ευρωπαϊκού όρου. Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως μία από τις πιο συγκεντρωτικές χώρες της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ και η μεταφορά αρμοδιοτήτων στους δήμους δεν συνοδεύεται συστηματικά από τους αναγκαίους πόρους, γεγονός που θεωρείται ότι δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην αρχή του άρθρου 102 του Συντάγματος και του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

 Πώς αποτυπώνεται στη μελέτη το οικονομικό κενό μεταξύ των πόρων που μεταβιβάζονται στους δήμους και του πραγματικού κόστους των αρμοδιοτήτων που καλούνται να υλοποιήσουν;

Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, οι μεταβιβαζόμενοι πόροι δεν επαρκούν για να καλύψουν ούτε τις λειτουργικές ανάγκες ούτε τις ανάγκες συντήρησης και αναβάθμισης των υποδομών, γεγονός που αποτυπώνει το οικονομικό κενό ως μια αναντιστοιχία μεταξύ του πραγματικού κόστους άσκησης των δημοτικών αρμοδιοτήτων και των πόρων που μεταβιβάζονται στους δήμους από το κράτος. Οι δήμοι αναγκάζονται να καλύπτουν σημαντικό μέρος των υποχρεώσεών τους από ίδιους πόρους, επειδή οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) και οι λοιπές κρατικές επιχορηγήσεις δεν ακολουθούν την αύξηση του μισθολογικού κόστους, του ενεργειακού κόστους και κυρίως τη μεταφορά νέων αρμοδιοτήτων προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση όπως η πολιτική προστασία, η διαχείριση αδέσποτων ζώων, η ναυαγοσωστική κάλυψη, ο εσωτερικός έλεγχος και ο ψηφιακός μετασχηματισμός. 

Πώς σκοπεύει η ΚΕΔΕ να αξιοποιήσει τα δεδομένα της μελέτης στις διαπραγματεύσεις με την κεντρική εξουσία για την αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων;

Στη μελέτη τεκμηριώνεται το ύψος του χρηματοδοτικού κενού, οι ελλείψεις προσωπικού, το επενδυτικό έλλειμμα και προτείνονται αύξηση της χρηματοδότησης, μηχανισμός κοστολόγησης αρμοδιοτήτων και σύγκλιση των δαπανών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προς το 8% του ΑΕΠ. Η μελέτη προσφέρει στην ΚΕΔΕ ένα μετρήσιμο και τεκμηριωμένο υπόβαθρο για να υποστηρίξει αιτήματα αύξησης των πόρων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. 

Με ποιο τρόπο η μελέτη της ΕΕΤΑΑ αναδεικνύει τις ανισότητες μεταξύ ορεινών, νησιωτικών και αστικών δήμων;

Η μελέτη αναδεικνύει ότι το κόστος παροχής υπηρεσιών διαφέρει σημαντικά μεταξύ των ΟΤΑ. Οι ορεινοί, νησιωτικοί και χωρικά μειονεκτικοί δήμοι αντιμετωπίζουν πολύ υψηλότερο κόστος ανά κάτοικο σε σχέση με τους μεγάλους αστικούς δήμους, οι οποίοι επιμερίζουν τις δαπάνες σε μεγαλύτερο πληθυσμό. Η γεωγραφική διασπορά, οι αποστάσεις και η δυσκολία προσέλκυσης εξειδικευμένου προσωπικού επιβαρύνουν δραστικά τη συντήρηση υποδομών, την αποκομιδή απορριμμάτων, την πολιτική προστασία και τις κοινωνικές δομές. Παράλληλα, το θεσμικό πλαίσιο επιβάλλει τις ίδιες κανονιστικές υποχρεώσεις σε όλους, ανεξάρτητα από τη διοικητική τους ικανότητα, τη νησιωτικότητα ή τη γεωμορφολογία. Αυτό δημιουργεί δυσανάλογο κόστος συμμόρφωσης και εντείνει τις ανισότητες. Συνεπώς, απαιτείται ένα σύστημα χρηματοδότησης που θα κατανείμει τους πόρους με βάση το πραγματικό κόστος άσκησης αρμοδιοτήτων και όχι μόνο με αμιγώς πληθυσμιακά κριτήρια. 

Ποιο είναι το κρισιμότερο διακύβευμα για τη σύγχρονη Αυτοδιοίκηση;

Με βάση τα συμπεράσματα της μελέτης, το κρισιμότερο διακύβευμα, για τη σύγχρονη ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι αν θα ασκήσει αποτελεσματικά τις διευρυνόμενες αρμοδιότητές της με επαρκείς πόρους, προσωπικό και διοικητική ικανότητα ή αν θα παραμείνει εγκλωβισμένη σε μια μεταφορά ευθυνών χωρίς αντίστοιχη χρηματοδότηση. Οι δήμοι καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξημένες απαιτήσεις, όπως η πολιτική προστασία, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, οι περιβαλλοντικές υποχρεώσεις, οι κοινωνικές υπηρεσίες και η διαχείριση υποδομών, σε ένα περιβάλλον αυξημένου ενεργειακού κόστους, υποστελέχωσης, επενδυτικού ελλείμματος και γραφειοκρατίας που περιορίζει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Υπό αυτό το πρίσμα, κεντρικό ζήτημα αποτελεί η εφαρμογή της συνταγματικής και ευρωπαϊκής αρχής ότι κάθε αρμοδιότητα πρέπει να συνοδεύεται από τους αντίστοιχους πόρους. Η ουσιαστική πρόκληση είναι η μετάβαση σε ένα μοντέλο πραγματικής οικονομικής και λειτουργικής αυτοτέλειας, όπου οι πόροι θα καλύπτουν το πραγματικό κόστος, θα λαμβάνονται υπόψη οι γεωγραφικές ανισότητες, οι δήμοι θα στελεχώνονται επαρκώς και δεν θα μετακυλίεται το κόστος στους πολίτες. Στόχος δεν είναι απλώς η επιβίωση των δήμων, αλλά η διασφάλιση της θεσμικής, διοικητικής και οικονομικής βιωσιμότητάς τους.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι;

Με βάση τα ευρήματα της μελέτης, δύο από τις σημαντικότερες οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι είναι το ενεργειακό κόστος και η δυσκολία χρηματοδότησης των υποχρεώσεών τους, όταν τα διαθέσιμα έσοδα δεν επαρκούν. Το ενεργειακό κόστος των Δήμων αυξήθηκε περίπου κατά 40% την περίοδο 2021-2025, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά τους δημοτικούς προϋπολογισμούς επηρεάζοντας άμεσα τον δημοτικό φωτισμό, τις εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, τα σχολικά κτίρια, τις αθλητικές και πολιτιστικές εγκαταστάσεις και τη λειτουργία δημοτικών κτιρίων και υπηρεσιών. Καθώς πρόκειται για ανελαστικές δαπάνες, οι δήμοι έχουν περιορισμένες δυνατότητες να τις μειώσουν χωρίς να επηρεαστεί η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Οι αυξήσεις του ενεργειακού κόστους συμπίπτουν με τις νέες αρμοδιότητες που μεταφέρονται στους δήμους, αυξημένες μισθολογικές δαπάνες, ελλείψεις προσωπικού και ανάγκες συντήρησης και αναβάθμισης υποδομών. Αυτό σημαίνει ότι το ίδιο δημοσιονομικό «περιθώριο» πρέπει να καλύψει ολοένα περισσότερες ανάγκες, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η δυνατότητα χρηματοδότησης έργων και επενδύσεων.

Πώς η μακρά αυτοδιοικητική σας πορεία και η εμπειρία σας στα κοινά διαμόρφωσαν την προσέγγισή σας στην προεδρία της Επιτροπής Οικονομικών της ΚΕΔΕ;

Η καθημερινή μου ενασχόληση με τα προβλήματα του δήμου, αλλά και η μελέτη των συστημάτων χρηματοδότησης των ΟΤΑ διαχρονικά, μου προσέφεραν γνώση των δημοσιονομικών αναγκών της Αυτοδιοίκησης και των αναγκαίων προτάσεων για τη βελτίωση των οικονομικών δεδομένων της. Η διαχείριση κρίσεων και η ανάγκη για απόλυτη διαφάνεια διαμόρφωσαν μία προσέγγιση που θέτει στο επίκεντρο τη χρηστή χρήση των δημόσιων πόρων, πράγμα που έχω ακολουθήσει μέχρι τώρα. Η στενή συνεργασία και η άμεση επικοινωνία με τους τοπικούς φορείς λειτουργούν ως γέφυρα εμπιστοσύνης και μου επιτρέπουν να μεταφράζω τις τοπικές ανάγκες σε αυτοδιοικητικές πολιτικές, προς όφελος των δήμων και των πολιτών. Μέσα από την Επιτροπή Οικονομικών της ΚΕΔΕ, προσπαθούμε με τις αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου και τις προτάσεις μας στην Κεντρική Διοίκηση, ώστε να επιτυγχάνεται η δίκαιη κατανομή των χρηματοδοτήσεων στους δήμους και τα Νομικά τους Πρόσωπα, ώστε να ικανοποιούνται στο μέγιστο βαθμό οι δημοσιονομικές ανάγκες τους.

Ποιες συγκεκριμένες προτάσεις καταθέτει η μελέτη για την αναθεώρηση του μοντέλου χρηματοδότησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης;

Οι βασικές προτάσεις είναι οι εξής: Σταδιακή αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης, με ενίσχυση των πόρων που μεταβιβάζονται στους δήμους, ώστε να μειωθεί η απόκλιση μεταξύ αρμοδιοτήτων και διαθέσιμων οικονομικών μέσων. Δημιουργία μόνιμου μηχανισμού κοστολόγησης αρμοδιοτήτων, που θα υπολογίζει το πραγματικό κόστος κάθε αρμοδιότητας πριν ή κατά τη μεταβίβασή της στους Δήμους. Με τον τρόπο αυτό, κάθε νέα αρμοδιότητα θα συνοδεύεται από αντίστοιχους οικονομικούς πόρους και ανθρώπινο δυναμικό. Ενίσχυση των επενδυτικών πόρων των δήμων με σημαντική αύξηση των διαθέσιμων πόρων για έργα συντήρησης, αναβάθμισης και κατασκευής υποδομών, καθώς η μελέτη καταγράφει επενδυτικό κενό περίπου 1,23 δισ. ευρώ ετησίως, ιδιαίτερα για τη χρηματοδότηση των σχολικών υποδομών, του οδικού δικτύου, των παιδικών χαρών, των αθλητικών εγκαταστάσεων και της πολιτικής προστασίας. Πολυετές πρόγραμμα στελέχωσης, με προγραμματισμό προσλήψεων για τη στελέχωση των δημοτικών υπηρεσιών, ιδιαίτερα σε κρίσιμους τομείς, όπως μηχανικοί, πληροφορική, κοινωνικές υπηρεσίες, περιβάλλον και Υγεία. Σύγκλιση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, ώστε με μακροπρόθεσμη στρατηγική αύξησης των δαπανών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, να προσεγγίσουν το 8% του ΑΕΠ, έναντι περίπου 4% που καταγράφεται σήμερα. Η πρόταση αυτή παρουσιάζεται ως ενδιάμεσο βήμα σύγκλισης προς τα ευρωπαϊκά επίπεδα χρηματοδότησης της Αυτοδιοίκησης.

Πηγή – Ελεύθερος Τύπος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ