Βερολίνο 9 Νοεμβρίου: Η νύχτα που άνοιξαν οι πόρτες της φυλακής

Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα της 9ης Νοεμβρίου 1989, στη γέφυρα Μπέζεμπρυκε του Βερολίνου, χιλιάδες Ανατολικογερμανοί φώναζαν στους συνοριοφύλακες να ανοίξουν τις μπάρες. Οι στρατιώτες είχαν όπλα, αλλά δεν είχαν διαταγές. Το πλήθος μεγάλωνε συνεχώς και κανένας δεν ήθελε να γυρίσει πίσω. Στις 11:29 το βράδυ, στο πέρασμα της Μπορνχόλμερ Στράσε, η μπάρα σηκώθηκε. Μέσα στην επόμενη ώρα περίπου 20.000 άνθρωποι πέρασαν χωρίς έλεγχο στο Δυτικό Βερολίνο. Άνθρωποι που μέχρι εκείνο το βράδυ κινδύνευαν να πυροβοληθούν επειδή ήθελαν να περάσουν απέναντι, περπατούσαν πλέον ελεύθεροι.

Εκείνη τη νύχτα το κομμουνιστικό καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας γνώρισε την πιο ταπεινωτική του ήττα. Επί 28 χρόνια προπαγάνδιζε ότι οικοδομούσε μια κοινωνία ισότητας και ευημερίας. Χρειάστηκε όμως να χτίσει ένα Τείχος, να τοποθετήσει ένοπλους φρουρούς και να δημιουργήσει μια τεράστια μυστική αστυνομία για να κρατήσει τους πολίτες του φυλακισμένους μέσα στα σύνορα.

Η εικόνα ήταν αποκαλυπτική. Η Δύση δεχόταν ανθρώπους που ήθελαν να εγκαταλείψουν το Ανατολικό Μπλοκ που κατέρρεε και η Ανατολή τούς πυροβολούσε για να μην μπορούν να φύγουν.

Το Τείχος του Αίσχους

Στις 13 Αυγούστου 1961, ένοπλοι Ανατολικογερμανοί έκλεισαν δρόμους, έκοψαν τις συγκοινωνίες και ξετύλιξαν συρματοπλέγματα στις γειτονιές του Βερολίνου. Με την καθοδήγηση της Σοβιετικής Ένωσης, το καθεστώς άρχισε να χτίζει ένα σύνορο μέσα στην ίδια πόλη. Σταδιακά, τα σύρματα έγιναν τσιμέντο, σκοπιές, προβολείς και ένοπλες περιπολίες. Οι οχυρώσεις που περιέκλειαν το Δυτικό Βερολίνο έφτασαν τα 155 χιλιόμετρα. Όπως συνηθίζεται στις φυλακές, τα όπλα ήταν στραμμένα στο εσωτερικό, μην τυχόν και ξεφύγει κάποιος «ευτυχισμένος» Ανατολικογερμανός.

Από το 1949 μέχρι την ανέγερση του Τείχους, περίπου 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν εγκαταλείψει την Ανατολική Γερμανία. Ανάμεσά τους νέοι, εργάτες, γιατροί και επιστήμονες. Το Ενιαίο Σοσιαλιστικό Κόμμα Γερμανίας (Κομμουνιστικό Κόμμα), το SED, δεν μπόρεσε να τους κρατήσει με υποσχέσεις και τους κράτησε με όπλα.

Αποδράσεις από παράθυρα και το άλμα σύμβολο

Στην οδό Μπερνάουερ υπήρχε μια απίστευτη ιδιαιτερότητα. Τα διαμερίσματα βρίσκονταν στην Ανατολή, αλλά το πεζοδρόμιο κάτω από τα παράθυρα ανήκε στη Δύση. Κάτοικοι κατέβαιναν δεμένοι με σχοινιά ή πηδούσαν προς τα δίχτυα που κρατούσαν Δυτικοβερολινέζοι πυροσβέστες.

Στις 22 Αυγούστου 1961, η Ίντα Ζίκμαν, που θα γινόταν 59 ετών την επόμενη ημέρα, πέταξε τα πράγματά της από το παράθυρο του τρίτου ορόφου και πήδηξε. Σκοτώθηκε στην προσπάθεια.

Οι αρχές του κομμουνιστικού καθεστώτος απάντησαν χτίζοντας τα παράθυρα των κτιρίων με τούβλα. Αν οι άνθρωποι αναζητούσαν την ελευθερία πηδώντας από τα σπίτια τους, το κράτος θα φρόντιζε να μην μπορούν ούτε να ανοίξουν το παράθυρο.

Επτά ημέρες πριν από τον θάνατό της, ένας 19χρονος ένστολος είχε κάνει την ίδια διαδρομή με ένα άλμα. Ο Κόνραντ Σούμαν, φρουρός του ανατολικογερμανικού καθεστώτος, πήρε φόρα και πέρασε πάνω από τα συρματοπλέγματα. Ο φωτογράφος Πέτερ Λάιμπινγκ αποτύπωσε τη στιγμή. Ο στρατιώτης στον αέρα, το σύνορο κάτω από τα πόδια του, η ελευθερία στην άλλη πλευρά. Η φωτογραφία έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ντοκουμέντα του Ψυχρού Πολέμου.

Αυτοκίνητο κάτω από την μπάρα και σήραγγες

Ο Αυστριακός Χάιντς Μάιξνερ προτίμησε ένα πρωτοφανές τέχνασμα. Τον Μάιο του 1963 αφαίρεσε το παρμπρίζ από ένα μικρό αυτοκίνητο Austin-Healey Sprite, έκρυψε μέσα την Ανατολικογερμανίδα αρραβωνιαστικιά του και τη μητέρα της και πλησίασε το Checkpoint Charlie. Αντί να σταματήσει, πάτησε το γκάζι, έσκυψε και πέρασε με το αυτοκίνητο κάτω από την μπάρα. Τρεις άνθρωποι διέφυγαν επειδή το όχημα ήταν χαμηλότερο από τη μπάρα.

Το 1964, μια ομάδα νεαρών Δυτικογερμανών έσκαψε σήραγγα περίπου 145 μέτρων κάτω από τα σύνορα. Ξεκινούσε από έναν εγκαταλειμμένο φούρνο στη Δύση και κατέληγε σε αυλή της Ανατολής. Μέσα σε δύο νύχτες διέφυγαν 57 άνθρωποι.

Ένας πληροφοριοδότης αποκάλυψε την επιχείρηση στη μυστική αστυνομία του καθεστώτος την Στάζι. Κατά την ένοπλη επέμβαση σκοτώθηκε ο Ανατολικογερμανός συνοριοφύλακας Έγκον Σουλτς. Το καθεστώς κατηγόρησε όσους βοηθούσαν τους φυγάδες και μετά το 1989 αποκαλύφθηκε από τα αρχεία ότι η θανατηφόρα σφαίρα προερχόταν από όπλο συναδέλφου του. Η Στάζι γνώριζε την αλήθεια, αλλά προτίμησε να κατασκευάσει έναν ακόμη εχθρό στη Δύση.

Το 1979, μακριά από το Βερολίνο, στα σύνορα των δύο γερμανικών κρατών, δύο οικογένειες κατασκεύασαν μόνες τους ένα αερόστατο. Οκτώ άνθρωποι απογειώθηκαν νύχτα και ύστερα από πτήση 28 λεπτών προσγειώθηκαν στη Βαυαρία. Μια ολόκληρη κρατική μηχανή, με στρατό και μυστική αστυνομία, δεν κατάφερε να σταματήσει δύο οικογένειες που είχαν αποφασίσει να φύγουν προς την ελευθερία πετώντας πάνω από τα σύνορα.

Θάνατος στο Τείχος και τα μάτια της Στάζι

Δεν ήταν όλες οι αποδράσεις επιτυχημένες. Στις 17 Αυγούστου 1962, ο 18χρονος Πέτερ Φέχτερ πυροβολήθηκε ενώ επιχειρούσε να περάσει στη Δύση. Έμεινε τραυματισμένος στη νεκρή ζώνη και πέθανε αβοήθητος.

Στις 5 Φεβρουαρίου 1989, μόλις εννέα μήνες πριν πέσει το Τείχος, ο 20χρονος Κρις Γκέφροϊ σκοτώθηκε από πυρά συνοριοφυλάκων. Ο φίλος του, που επέζησε τραυματισμένος, καταδικάστηκε σε φυλάκιση για απόπειρα παράνομης διέλευσης.

Το Ίδρυμα του Τείχους του Βερολίνου έχει τεκμηριώσει τουλάχιστον 140 θανάτους συνδεδεμένους με την προσπάθεια του καθεστώτος να κρατήσει στην φυλακή του τους Ανατολικογερμανούς. Από αυτούς, 101 αφορούσαν ανθρώπους που προσπαθούσαν να διαφύγουν και σκοτώθηκαν από πυρά, σε δυστυχήματα ή αυτοκτόνησαν για να μην πιαστούν και φυλακιστούν.

Για τους υπόλοιπους υπήρχε η Στάζι. Το 1989 διέθετε περίπου 189.000 μυστικούς συνεργάτες, έναν για κάθε 89 πολίτες. Συνάδελφοι κατέδιδαν συναδέλφους, γείτονες παρακολουθούσαν γείτονες, ακόμη και συγγενείς γίνονταν πληροφοριοδότες.
Ένα καθεστώς που δήθεν εμπιστευόταν την εργατική τάξη είχε οργανώσει έναν τεράστιο μηχανισμό για να μην εμπιστεύεται κανέναν.

Και στο βάθος… Μόσχα

Η Ανατολική Γερμανία αποτελούσε βασικό κομμάτι της σοβιετικής κυριαρχίας στην Ευρώπη. Το 1953, σοβιετικά στρατεύματα συμμετείχαν στην καταστολή της εξέγερσης των Ανατολικογερμανών εργατών. Το 1956 τα άρματα μάχης της Μόσχας συνέτριψαν την ουγγρική εξέγερση. Το 1968 εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία, επικεφαλής στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας, για να τελειώσουν την Άνοιξη της Πράγας.
Το μήνυμα ήταν σταθερό. Οι λαοί είχαν δικαίωμα να αποφασίζουν, αρκεί οι αποφάσεις τους να συμφωνούσαν με το Κρεμλίνο.

Η σοβιετική προπαγάνδα μιλούσε για κοινωνική δικαιοσύνη. Στην πράξη, η διαφωνία αντιμετωπιζόταν ως απειλή και η φυγή ως έγκλημα. Η ευθύνη ανήκε στους κυβερνώντες και στους μηχανισμούς καταστολής, όχι στους πολίτες που ζούσαν κάτω από τον έλεγχό τους.

Η νύχτα που τελείωσε ο φόβος

Το φθινόπωρο του 1989 οι άνθρωποι βγήκαν μαζικά στους δρόμους. Στις 9 Οκτωβρίου περίπου 70.000 διαδήλωσαν στη Λειψία και άλλοι εγκατέλειπαν τη χώρα μέσω Ουγγαρίας και Τσεχοσλοβακίας. Η Πολωνία και η Ουγγαρία άλλαζαν ήδη πορεία. Ο Έριχ Χόνεκερ ηγέτης του Κομμουνιστικού Κόμματος έχασε την εξουσία και η Μόσχα του Γκορμπατσόφ δεν επρόκειτο να στείλει τανκς για να σώσει τους παλιούς της συμμάχους.
Στις 9 Νοεμβρίου, ο Γκύντερ Σαμπόφσκι διάβασε σε συνέντευξη Τύπου μια νέα ρύθμιση για τα ταξίδια. Όταν ρωτήθηκε πότε ίσχυε, απάντησε «αμέσως». Δεν είχε καταλάβει ότι προβλεπόταν μεταγενέστερη εφαρμογή.

Ο κόσμος άκουσε, ξεχύθηκε στα συνοριακά περάσματα και οι φρουροί υποχώρησαν. Το λάθος του Σαμπόφσκι επιτάχυνε την κατάρρευση. Δεν την προκάλεσε. Τη νίκη είχαν προετοιμάσει εκείνοι που διαδήλωναν, δραπέτευαν και αρνούνταν πλέον να φοβούνται. Η Γερμανία επανενώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1990.

Από το παλιό Κρεμλίνο στο σημερινό

Η ιστορία δυστυχώς έχει πάντα μια συνέχεια η οποία μπορεί να είναι και επικίνδυνη.
Το 2005 ο Βλαντίμιρ Πούτιν χαρακτήρισε τη διάλυση της ΕΣΣΔ μεγάλη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα.
Η σημερινή Ρωσία δεν είναι κομμουνιστικό κράτος ούτε ταυτίζεται θεσμικά με τη Σοβιετική Ένωση, διατηρεί όμως, υπό τον Πούτιν, μια γνώριμη αξίωση,να αποφασίζει η Μόσχα μέχρι πού φτάνει η ελευθερία των γειτόνων της.
Η εισβολή στην Ουκρανία το 2022 έδειξε πόσο επικίνδυνη παραμένει αυτή η αντίληψη, η οποί συνεχίζει να καλλιεργείται στους Ρώσους. Μια ιστορική λεπτομέρεια που ίσως έχει σημασία. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν ως πράκτορας της KGB, υπηρέτησε στην Ανατολική Γερμανία για χρόνια συνεργαζόμενος με την Στάζι, που αποτελούσε φόβο και τρόμο των Ανατολικογερμανών.

Έμεινε το δικό μας Τείχος

Το Βερολίνο επανενώθηκε. Η Λευκωσία;
Η σύγκριση δεν είναι απόλυτη αλλά έχει κοινά χαρακτηριστικά. Η Πράσινη Γραμμή δεν δημιουργήθηκε, όπως το Τείχος του Βερολίνου, για να εμποδίζει τους πολίτες ενός κομμουνιστικού κράτους να φύγουν.

Οι ανθρώπινες συνέπειες, ωστόσο, έχουν κοινά στοιχεία. Χωρισμένες οικογένειες, σπίτια που δεν είναι προσβάσιμα στους νόμιμους κατοίκους τους, μια πόλη κομμένη στα δύο. Από το 2003 λειτουργούν οδοφράγματα, αλλά η διέλευση δεν σημαίνει επανένωση και απελευθέρωση.

Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι μέλος της ΕΕ, ενώ στο κατεχόμενο τμήμα της η εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου παραμένει ανεφάρμοστος υπό αναστολή. Η ΕΕ στηρίζει μια λύση, αλλά η τουρκική στρατιωτική παρουσία συνεχίζεται.

Στο Βερολίνο, η Ευρώπη είδε το 1989 μια δικτατορία να χάνει τη δυνατότητα να κρατάει κλειστή την πόρτα μια φυλακής. Στη Λευκωσία, το 2026, βλέπει ακόμη τις συνέπειες μιας εισβολής και μιας συνεχιζόμενης κατοχής.

Η πτώση του Τείχους ήταν ιστορική νίκη. Η επανένωση της Ευρώπης παραμένει ανολοκλήρωτη, όσο η Κύπρος δεν είναι ελεύθερη.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy