Από την εγκατάλειψη στην αποκατάσταση: Δύο μνημεία αιώνων στέκουν ξανά όρθια

Αποκαταστάθηκαν δύο εμβληματικά μνημεία Κύπρου, για έργο συνεργασίας-εμπιστοσύνης μιλούν οι Συμπρόεδροι Τ.Επιτροπής στο ΚΥΠΕ

Από ύψος 750 μέτρων περίπου, κάτω από μια κορυφή της οροσειράς του Πενταδάκτυλου, η Ιερά Μονή Παναγίας της Αψινθιώτισσας, κοντά στο Συγχαρί, κοιτά πλέον την πεδιάδα της Μεσαορίας με άλλη όψη: όχι ερειπωμένη, όχι εγκαταλελειμμένη. Μερικά χιλιόμετρα πιο κάτω, στην πεδιάδα πια, ο πολιούχος Ιερός Ναός του Αγίου Προκοπίου της Σύγκρασης έχει αποκατασταθεί, με μια τοιχογραφία εντός του ναού, ενώ σταυροί τοποθετήθηκαν στους τάφους του κοιμητηρίου ακριβώς δίπλα, που έχει καθαριστεί.

Η Τεχνική Επιτροπή για την Πολιτιστική Κληρονομιά έχει μέχρι σήμερα αναστηλώσει πάνω από 210 θρησκευτικά μνημεία, μεγάλα και μικρά, όλων των θρησκευτικών ομάδων σε ολόκληρη την Κύπρο, καθώς και 70 περίπου κοιμητήρια. Χθες, Παρασκευή παραδόθηκαν η Ιερά Μονή Παναγίας Αψινθιώτισσας, ένα εντυπωσιακό κτίριο του 12ου αιώνα, και ο Ναός του Αγίου Προκοπίου που ανάγεται στον 10ο αιώνα — μια εποχή κατά την οποία λίγα ήταν τα θρησκευτικά μνημεία που είχαν χτιστεί στην Κύπρο.

Ο Σώτος Κτωρής και ο Αλί Τουντζάι, οι συμπρόεδροι της Τεχνικής Επιτροπής, δηλώνουν στο ΚΥΠΕ ευτυχείς για το έργο τους, γιατί αυτά τα μνημεία «είναι η κοινή πολιτιστική κληρονομιά. Είναι ένα έργο όχι σύγκρουσης, αλλά συνεργασίας και οικοδόμησης εμπιστοσύνης».

Ερωτηθείς για τα κοιμητήρια, ο κ. Τουντζάι είπε ότι σε ολόκληρη την Κύπρο είναι 70 αυτά στα οποία έχουν ολοκληρωθεί, ολοκληρώνονται ή έχουν ξεκινήσει οι εργασίες αποκατάστασης. «Υπάρχουν δυσκολίες, αλλά τις ξεπερνάμε και προχωράμε».

«Η συντήρηση της Παναγίας της Αψινθιώτισσας στο Συγχαρί και του Αγίου Προκοπίου στη Σύγκραση επαναβεβαιώνουν την κοινή μας δέσμευση, Ε/κ και Τ/κ, να εργαστούμε μαζί για τη διάσωση των μνημείων που μας κληροδότησε η ιστορία αυτού του τόπου», ανέφερε ο Σώτος Κτωρής. «Η στάση αυτή πηγάζει από την αίσθηση του χρέους που έχουμε απέναντι στα μνημεία, μουσουλμανικά και χριστιανικά, και στη βαθιά πεποίθηση ότι η συνεργασία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ανάδειξη του αμοιβαίου σεβασμού και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο κοινότητες».

«Πιστεύουμε», πρόσθεσε ο κ. Κτωρής, «ότι τα μνημεία δεν πρέπει να αντικρίζονται ως σύμβολα διχόνοιας και αντιπαλότητας, αλλά ως σημεία συνάντησης που μας ενώνουν με το παρελθόν και δημιουργούν την προοπτική μιας Κύπρου ειρηνικής και ευημερούσας».

Ο Αλί Τουντζάι είναι μέλος της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά από το 2008 και συμπρόεδρος από το 2013, αρχικά με τον Τάκη Χατζηδημητρίου και εδώ και 6 χρόνια με τον Σώτο Κτωρή. «Για μένα», είπε, «είναι ένα σχολείο. Ξέρω τις δυσκολίες που υπήρχαν όταν ξεκινήσαμε, αλλά πετύχαμε πολλά όλα αυτά τα χρόνια και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Έχω πολύ όμορφες αναμνήσεις, έκανα πολύ καλούς φίλους Ε/κ, γνώρισα πολλούς ανθρώπους και στο εξωτερικό. Αυτό που έμαθα είναι ότι η γνώση δεν τελειώνει».

«Όλα τα μέλη της Επιτροπής, Ε/κ και Τ/κ, αισθανόμαστε ότι δεν είμαστε απλά συνεργάτες», είπε ο κ. Κτωρής. «Πάνω απ’ όλα είμαστε συνοδοιπόροι σε μια μεγάλη προσπάθεια που αφορά το σύνολο του λαού αυτού του τόπου».

Η Ιερά Μονή Παναγίας της Αψινθιώτισσας ανεγέρθηκε τον 12ο αιώνα, ανήκει στο σπάνιο εξαγωνικό τύπο και πήρε το όνομά της από το φυτό αψιθιά (αψίνθιο), καθώς, σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα της Παναγίας βρέθηκε μέσα σε σπηλιά καλυμμένη με αψιθιές.

Ο βυζαντινολόγος και μέλος της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά, Ανδρέας Φούλιας, ανέφερε στο ΚΥΠΕ ότι ο εγγεγραμμένος σταυροειδής εξαγωνικός τύπος είναι σπάνιος στην Κύπρο, ενώ στον ναό κυριαρχεί ο εντυπωσιακός τρούλος. Υπάρχει μεταγενέστερος νάρθηκας στο δυτικό μέρος, του 15ου αιώνα, γοτθικού ρυθμού. Το μοναστήρι, είπε ο κ. Φούλιας, είναι γνωστό γιατί διασώζει τη μοναδική βυζαντινή τράπεζα στο νησί (την αίθουσα τραπεζαρίας όπου κάθονταν και έτρωγαν οι μοναχοί), στην οποία υπάρχουν και ορισμένες τοιχογραφίες.

Για το έργο της Επιτροπής, ο βυζαντινολόγος σημείωσε ότι η διάσωση όλων των θρησκευτικών μνημείων, όλων των θρησκευτικών κοινοτήτων στην Κύπρο, είναι από μόνη της μια πράξη συμφιλιωτική και ειρηνοποιός.

Ο Χακάν Γκιοκμπέρκ, μηχανικός και αρχιτέκτονας, συνεργάζεται εδώ και 5 χρόνια με την Τεχνική Επιτροπή μέσω του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP) και ήταν ο υπεύθυνος του έργου συντήρησης της Μονής. Στο παρελθόν είχε αναλάβει την αποκατάσταση του τζαμιού της Τούζλας στην Έγκωμη Αμμοχώστου και στη Λάρνακα, καθώς και της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου των Λατίνων στην Αμμόχωστο.

Ο Τ/κ μηχανικός ανέφερε ότι η Παναγία Αψινθιώτισσα ήταν ένα ιδιαίτερα επιβαρυμένο και επί χρόνια εγκαταλελειμμένο ιστορικό κτίσμα, στο οποίο πραγματοποιήθηκαν όλες οι απαραίτητες δομικές εργασίες. Η ικανοποίηση για την ολοκλήρωση της προσπάθειας είναι μεγάλη, δεδομένης της εξαιρετικά κακής κατάστασης στην οποία βρισκόταν το μνημείο, τόνισε.

Εξήγησε ότι οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν αυστηρά βάσει της εγκεκριμένης μελέτης συντήρησης και αποκατάστασης, υπό την εποπτεία της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά. Τα προβλήματα στο κτίριο προέρχονταν από τη μεγάλη εισροή ομβρίων υδάτων από τις στέγες, την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη βλάστησης που προκαλούσε πιέσεις στους τοίχους, την παρουσία πτηνών που φθείρουν τις τοιχογραφίες, αλλά και την ανεμπόδιστη είσοδο επισκεπτών σε χώρους χωρίς πόρτες και παράθυρα. Έτσι, αρχικά επικεντρώθηκαν σε έργα διαχείρισης των νερών της βροχής και στην αποκατάσταση των στεγών. Θα τοποθετηθεί επίσης πινακίδα στο εξωτερικό του μνημείου, η οποία θα ενημερώνει για την ιστορία και τη σημασία του.

Ο Χακάν Γκιοκμπέρκ ξεκινά δύο νέα έργα αποκατάστασης στην περιοχή του Αγίου Αμβροσίου, ένα εκ των οποίων αφορά την Ιερά Μονή της Παναγίας της Μελανδρύνας.

Στις 21 Νοεμβρίου ήταν το πανηγύρι στην Αψινθιώτισσα, μας ενημέρωσε ο εδώ και 15 χρόνια κοινοτάρχης του Συγχαρί, Φίλιππος Φιλίππου, 78 ετών σήμερα. Η Μονή ανήκει στην Εξαρχία Ιεροσολύμων και λειτούργησε μόνο μία φορά μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων —και αυτό χωρίς άδεια, με αποτέλεσμα τότε να τον συλλάβουν, αλλά στη συνέχεια να τον αφήσουν ελεύθερο. Το παράπονό του, όπως είπε, είναι ότι υποβάλλουν κάθε χρόνο αίτηση για λειτουργία της εκκλησίας στις 21 Νοεμβρίου, αλλά δεν εγκρίνεται.

Η Χρυσή Γιανγκουλή από το Συγχαρί, 77 χρονών σήμερα, θυμάται ότι πήγαινε συχνά στη Μονή, την οποία επισκέφθηκε ξανά πριν από μερικά χρόνια, αφότου άνοιξαν τα οδοφράγματα. Τώρα πήγε για να δει πώς έγινε και να θυμηθεί τα παλιά… Το Συγχαρί είχε περίπου 500 κατοίκους, μας είπε, και ήταν αμιγώς ε/κ χωριό. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη γεωργία, οι γυναίκες ύφαιναν, ενώ ο κ. Φιλίππου παρενέβη για να προσθέσει ότι το χωριό είναι γνωστό και για τα μανιτάρια του, τα οποία ο ίδιος μαζεύει ακόμα κάθε χειμώνα.

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Προκοπίου στη Σύγκραση είναι ένα μνημείο του 10ου αιώνα και μνημείο-κλειδί για την αρχιτεκτονική της εποχής εκείνης, ανέφερε ο κ. Φούλιας. Είναι ένας ναός εγγεγραμμένος σταυροειδής με παραλλαγή ελλαδικού τύπου και τρούλο. Αυτό που είναι ενδεικτικό της χρονολόγησης του ναού στον 10ο αιώνα, εξήγησε, είναι μια επιγραφή στο εσωτερικό της εκκλησίας που εξιστορεί γεγονότα που συνέβησαν το 978 μ.Χ.

Στο εσωτερικό, ανέφερε, υπάρχει ένα παλαιοχριστιανικό μαρμαροθέτημα και το σύνθρονο πίσω από το Ιερό Βήμα, στην περίμετρο της αψίδας, και υποθέτουμε ότι προέρχεται επίσης από παλαιοχριστιανική εκκλησία που προϋπήρχε στο ίδιο μέρος.

Το μνημείο, πρόσθεσε, έχει πολλές τυπολογικές και αρχιτεκτονικές ομοιότητες με τη Μονή του Αποστόλου Βαρνάβα και τον Ναό του Αγίου Λαζάρου στη Λάρνακα. Ο Άγιος Προκόπιος είναι ο πολιούχος της Σύγκρασης και πρόκειται για μια αρκετά μεγάλη εκκλησία σε σχέση με το μέγεθος του χωριού.

Ο Τζεμ Τανερί, ειδικός στον τομέα της συντήρησης εκ μέρους του UNDP στην ΤΕ για την Πολιτιστική Κληρονομιά και υπεύθυνος για τη συντήρηση του Αγίου Προκοπίου, εξήγησε ότι η αρχική κατάσταση του μνημείου ήταν κακή, αλλά κατάφεραν μέσα σε 10 συνεχόμενους μήνες να ολοκληρώσουν τις εργασίες. Ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2024 και τελείωσαν τον Σεπτέμβριο του 2025.

Στις βασικές παρεμβάσεις περιλαμβάνονται η αποτροπή της εισροής νερού στο μνημείο, η αποκατάσταση του καμπαναριού, η αντικατάσταση όλων των θυρών και παραθύρων, καθώς και η ανακατασκευή των τμημάτων του αυλόγυρου που είχαν καταρρεύσει, ανέφερε. Για την υλοποίηση του έργου εργάστηκαν συνολικά 4 αρχιτέκτονες και μηχανικοί, καθώς και μια ομάδα περίπου 10 ατόμων από την πλευρά του εργολάβου.

Το πλέον απαιτητικό τμήμα της αποκατάστασης αποδείχθηκε η επισκευή του κύριου θόλου, λόγω της εξαιρετικά δύσκολης πρόσβασης, η οποία απαιτούσε την τοποθέτηση σκαλωσιών τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του κτιρίου. Σύμφωνα με την εκτίμηση του κ. Τανερί, με μια στοιχειώδη συντήρηση το μνημείο θα μπορεί να διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση για τουλάχιστον μισό αιώνα ακόμα, ενώ η τακτική και προληπτική φροντίδα θα αποτρέψει την ανάγκη για μελλοντικές παρεμβάσεις τέτοιας κλίμακας.

Ο Τ/κ μηχανικός διαθέτει σημαντική εμπειρία σε παρόμοια έργα μέσω του UNDP, έχοντας διατελέσει υπεύθυνος τόσο στην πρώτη όσο και στη δεύτερη φάση αποκατάστασης της Ιεράς Μονής Αποστόλου Ανδρέα, αλλά και στον ναό του Αγίου Γεωργίου στο ομώνυμο χωριό. Μπορεί, ανέφερε, ο ναός του Αγίου Προκοπίου να είναι παλαιότερος από το μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα, η μονή στην Καρπασία όμως έχει ξεχωριστή σημασία ως τόπος προσκυνήματος τόσο για τους Ελληνοκύπριους όσο και για τους Τουρκοκύπριους.

Αυτή η εργασία, είπε, δεν είναι γι’ αυτόν μόνο μια δουλειά βιοπορισμού, αλλά τη βλέπει ως ουσιαστική διατήρηση της ιστορικής κληρονομιάς. Τόνισε δε πως η αγάπη της ομάδας για την ιστορία της Κύπρου τους κάνει να πιστεύουν βαθιά στην ιερότητα του έργου που επιτελούν.

Το επόμενο έργο του, ανέφερε, θα είναι πιθανόν η αποκατάσταση τεμένους στο χωριό Μάλια.

Τα καλοκαίρια των παιδικών του χρόνων μέχρι το 1974, ο Νίκος Χαραλάμπους από την Αμμόχωστο τα περνούσε στη Σύγκραση, απ’ όπου καταγόταν η μητέρα του. Χθες είδε τον τάφο του προπάππου του, Παναγή Χατζηγιάννη —έναν μεγάλο μαρμάρινο τάφο, τον μόνο που σώζεται στο κοιμητήριο δίπλα από τον Ιερό Ναό του Αγίου Προκοπίου, αν και σπασμένος— στον οποίο επίσης εκκλησιαζόταν όταν ήταν παιδί.

Μας εξήγησε ότι οι Χατζηγιάννηδες και οι Λούτσιοι είναι οι δύο μεγάλες, γνωστές οικογένειες του χωριού, το οποίο αριθμούσε 300 κατοίκους (εκ των οποίων 100 Τ/κ, καθώς ήταν μεικτό). Μέσα στο κοιμητήριο κοιτάζει γύρω γύρω και μας εξηγεί ότι οι μισοί είναι συγγενείς της μητέρας του και της γιαγιάς του: «Οι καλύτερες παιδικές αναμνήσεις που έχω είναι από αυτό το χωριό. Κρυβόμασταν στα σιτηρά που ήταν ίσα με το ύψος μου τότε, η γιαγιά είχε κότες και φραγκόκοτες στην αυλή, πηγάδι, φρέσκα αυγά». Το σπίτι της γιαγιάς σήμερα δεν υπάρχει, το γκρέμισαν, ανέφερε.

Στη Σύγκραση, είπε, δίδαξε και ο Λουκής Ακρίτας και έγραψε το μυθιστόρημα «Ο Κάμπος», που έγινε μετά και θεατρικό έργο, βλέποντας αυτόν τον κάμπο της Μεσαορίας.

Στη μαρμάρινη ταμπέλα που τοποθετήθηκε στην αρχή του μικρού κοιμητηρίου αναγράφονται 12 ονόματα.

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy