Διεθνής ΑριστεράΣε μια κοινωνία όπου τα πρότυπα ομορφιάς και η πίεση για ένα «τέλειο» σώμα εξακολουθούν να επηρεάζουν την αυτοεικόνα μας, η ανάγκη για ενημέρωση, κατανόηση και αποδοχή γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ.
Η πραγματική φροντίδα του εαυτού μας, δεν ξεκινά από την προσπάθεια να αλλάξουμε την εμφάνιση μας, αλλά από το να μάθουμε να ακούμε, να σεβόμαστε και κυρίως να αγαπάμε το σώμα μας.
Με αφορμή τις διατροφικές διαταραχές και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όσοι βιώνουν αυτή την πραγματικότητα, η Κλινική Διαιτολόγος και Διατροφολόγος, Ελισάβετ Παρασκευά, μίλησε , για τις αιτίες, τις επιπτώσεις, τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε αλλά και τη σημασία της έγκαιρης αναζήτησης βοήθειας.
Πόσο συχνές είναι σήμερα οι διατροφικές διαταραχές στην Κύπρο και ποιες ηλικίες επηρεάζονται περισσότερο;
«Επηρεάζονται περισσότερο οι έφηβοι και νεαροί ενήλικες. Μελέτη του 2020, σε 1.081 Ελληνοκύπριους μαθητές και φοιτητές, ανέφερε ότι το 26% παρουσίαζε υψηλό κίνδυνο διατροφικής διαταραχής, ενώ το 12% πληρούσε τα κριτήρια διάγνωσης διατροφικής διαταραχής. Οι έφηβοι, ιδιαίτερα τα κορίτσια, αποτελούν σημαντική ομάδα κινδύνου, καθώς κατά την περίοδο αυτή αναπτύσσονται η εικόνα σώματος και η αντίληψη για το βάρος. Παράλληλα, οι νεαροί ενήλικες εμφανίζουν επίσης σημαντικά ποσοστά διαταραγμένων διατροφικών συμπεριφορών».
Έχετε παρατηρήσει αύξηση των περιστατικών τα τελευταία χρόνια; Και αν ναι, σε τι την αποδίδετε;
«Ναι, τα επιστημονικά δεδομένα και οι διεθνείς στατιστικές επιβεβαιώνουν μια ραγδαία αύξηση στα περιστατικά διατροφικών διαταραχών τα τελευταία χρόνια, με το παγκόσμιο ποσοστό εμφάνισης να σημειώνει σημαντική άνοδο και τις τοπικές καταγραφές (για παράδειγμα στην Κύπρο και την Ελλάδα) να παρουσιάζουν αυξήσεις έως και 60% σε πρόσφατα έτη. Οι διατροφικές διαταραχές (ΔΔ) οφείλονται σε έναν συνδυασμό βιολογικών, ψυχολογικών, κοινωνικών και διαπροσωπικών παραγόντων. Η κατακόρυφη αυτή αύξηση αποδίδεται πιθανών σε έναν συνδυασμό σύγχρονων κοινωνικών, ψυχολογικών και τεχνολογικών παραγόντων, όπως η επίδραση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, άγχος αυξημένοι ψυχολογικοί πιεστικοί παράγοντες, ορθορεξία και πανδημία».
Ποια είναι τα πρώτα σημάδια που μπορεί να δείχνουν ότι κάποιος έχει αναπτύξει διατροφική διαταραχή;
«Τα πρώτα σημάδια μιας διατροφικής διαταραχής περιλαμβάνουν αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες, όπως η παράλειψη γευμάτων, ο αυστηρός περιορισμός τροφίμων ή τα επεισόδια υπερφαγίας. Παράλληλα, το άτομο μπορεί να παρουσιάζει έντονη ανησυχία για το βάρος και την εικόνα του σώματός του, ενοχές μετά το φαγητό και υπερβολική ενασχόληση με τις θερμίδες. Άλλα σημάδια είναι η κοινωνική απομόνωση, η καταναγκαστική άσκηση και αντισταθμιστικές συμπεριφορές, όπως η πρόκληση εμετού. Σε σωματικό επίπεδο, μπορεί να εμφανιστούν κόπωση, ζάλη και μεταβολές του βάρους. Η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των ενδείξεων είναι σημαντική, καθώς η διάγνωση απαιτεί αξιολόγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας».
Μπορεί ένας άνθρωπος να πάσχει από διατροφική διαταραχή χωρίς να είναι αδύνατος ή λιποβαρής;
«Ναι, ένας άνθρωπος μπορεί να πάσχει από διατροφική διαταραχή χωρίς να είναι αδύνατος ή λιποβαρής. Οι διατροφικές διαταραχές μπορούν να εμφανιστούν σε άτομα με οποιοδήποτε σωματικό βάρος, ακόμη και σε άτομα με φυσιολογικό βάρος ή παχυσαρκία. Για παράδειγμα, η ψυχογενής βουλιμία και η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας δεν συνδέονται απαραίτητα με χαμηλό σωματικό βάρος. Επομένως, το σωματικό βάρος από μόνο του δεν αποτελεί αξιόπιστο κριτήριο για τη διάγνωση μιας διατροφικής διαταραχής, καθώς σημαντικό ρόλο παίζουν οι διατροφικές συμπεριφορές, οι σκέψεις και η ψυχολογική κατάσταση του ατόμου».
Πόσο επηρεάζουν τα social media και τα πρότυπα “τέλειου σώματος” τη σχέση των νέων με το φαγητό και το σώμα τους;
«Τα social media και τα πρότυπα του «τέλειου σώματος» μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη σχέση των νέων με το φαγητό και την εικόνα του σώματός τους. Η συνεχής έκθεση σε επεξεργασμένες φωτογραφίες και μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς μπορεί να οδηγήσει σε συγκρίσεις, χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσαρέσκεια για το σώμα. Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι νέοι μπορεί να καταφεύγουν σε αυστηρές δίαιτες, υπερβολικό περιορισμό τροφής ή άλλες μη υγιείς διατροφικές συμπεριφορές. Παράλληλα, τα social media μπορούν να προωθούν λανθασμένες διατροφικές συμβουλές και μη ρεαλιστικές προσδοκίες για το βάρος. Ωστόσο, η επίδρασή τους διαφέρει από άτομο σε άτομο και δεν οδηγεί απαραίτητα στην ανάπτυξη διατροφικής διαταραχής».
Πότε μια απλή δίαιτα ή προσπάθεια απώλειας βάρους μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι πιο επικίνδυνο;
«Μια απλή δίαιτα ή προσπάθεια απώλειας βάρους μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι πιο επικίνδυνο όταν η επιθυμία για αδυνάτισμα γίνεται εμμονή και επηρεάζει την καθημερινότητα του ατόμου. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν το άτομο περιορίζει υπερβολικά την τροφή, παραλείπει συστηματικά γεύματα, φοβάται έντονα την αύξηση του βάρους ή αισθάνεται ενοχές μετά το φαγητό. Επίσης, η συνεχής ενασχόληση με τις θερμίδες, η καταναγκαστική άσκηση και η χρήση εμετών ή καθαρτικών για τον έλεγχο του βάρους αποτελούν ανησυχητικές ενδείξεις. Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί όταν η δίαιτα δεν γίνεται με την καθοδήγηση και την παρακολούθηση κλινικού διαιτολόγου, καθώς ενδέχεται να οδηγήσει σε υπερβολικούς περιορισμούς και διατροφικές ελλείψεις. Όταν αυτές οι συμπεριφορές γίνονται επίμονες και επηρεάζουν τη σωματική και ψυχική υγεία, μπορεί να υποδηλώνουν την ανάπτυξη διατροφικής διαταραχής και χρειάζεται έγκαιρη αξιολόγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας».
Πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η εμμονή με τις θερμίδες, τη ζυγαριά και την άσκηση;
«Η εμμονή με τις θερμίδες, τη ζυγαριά και την άσκηση μπορεί να γίνει επικίνδυνη όταν ο έλεγχος του βάρους μετατρέπεται σε καθημερινή ανάγκη που επηρεάζει τη σωματική και ψυχική υγεία. Το άτομο μπορεί να περιορίζει υπερβολικά το φαγητό, να αισθάνεται ενοχές όταν καταναλώνει περισσότερη τροφή από όση έχει προγραμματίσει ή να ασκείται καταναγκαστικά για να αντισταθμίσει τις θερμίδες που κατανάλωσε. Αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να οδηγήσουν σε διατροφικές ελλείψεις, εξάντληση, τραυματισμούς και αυξημένο άγχος, ενώ παράλληλα ενδέχεται να συμβάλουν στην ανάπτυξη ή τη διατήρηση μιας διατροφικής διαταραχής. Όταν η αυτοεκτίμηση εξαρτάται αποκλειστικά από το βάρος ή την εμφάνιση, είναι σημαντικό να αναζητείται έγκαιρα βοήθεια από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας».
Ποιες είναι οι σοβαρότερες επιπτώσεις μιας διατροφικής διαταραχής στην υγεία όταν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα;
«Οι σοβαρότερες επιπτώσεις μιας διατροφικής διαταραχής, όταν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να επηρεάσουν τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία. Σωματικά, μπορεί να εμφανιστούν σοβαρός υποσιτισμός, αφυδάτωση, διαταραχές ηλεκτρολυτών, ορμονικές διαταραχές, προβλήματα στην καρδιακή λειτουργία και μειωμένη οστική πυκνότητα. Παράλληλα, μπορεί να επηρεαστούν η λειτουργία του πεπτικού συστήματος, η συγκέντρωση και η καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Σε ψυχολογικό επίπεδο, είναι πιθανό να επιδεινωθούν το άγχος, η κατάθλιψη και η κοινωνική απομόνωση. Στις σοβαρότερες περιπτώσεις, μπορεί να προκύψουν απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές, ακόμη και θάνατος. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη διάγνωση και η αντιμετώπιση από διεπιστημονική ομάδα επαγγελματιών υγείας είναι καθοριστικής σημασίας».
Πώς μπορούν οι γονείς ή το κοντινό περιβάλλον να αναγνωρίσουν ότι ένας έφηβος χρειάζεται βοήθεια;
«Οι γονείς και το κοντινό περιβάλλον μπορούν να αναγνωρίσουν ότι ένας έφηβος χρειάζεται βοήθεια παρατηρώντας αλλαγές στις διατροφικές του συνήθειες, όπως η παράλειψη γευμάτων, ο περιορισμός τροφίμων ή τα επεισόδια υπερφαγίας. Άλλες ενδείξεις είναι η έντονη ανησυχία για το βάρος και την εμφάνιση, η συχνή ενασχόληση με τις θερμίδες, η υπερβολική άσκηση και η αποφυγή γευμάτων με την οικογένεια ή φίλους. Παράλληλα, μπορεί να εμφανιστούν ευερεθιστότητα, κοινωνική απομόνωση, κόπωση ή απότομες μεταβολές του βάρους. Είναι σημαντικό οι γονείς να προσεγγίσουν τον έφηβο με κατανόηση, χωρίς κριτική ή σχόλια για το σώμα του, και να αναζητήσουν έγκαιρα βοήθεια από εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας, εφόσον παρατηρήσουν τέτοιες ενδείξεις».
Ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε σε έναν άνθρωπο που αισθάνεται ενοχές ή φόβο γύρω από το φαγητό και το σώμα του;
«Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι το φαγητό δεν είναι εχθρός και η αξία ενός ανθρώπου δεν καθορίζεται από το βάρος ή την εμφάνισή του. Κανείς δεν πρέπει να αισθάνεται ενοχές επειδή έφαγε ή να τιμωρεί τον εαυτό του με στέρηση τροφής ή υπερβολική άσκηση. Είναι σημαντικό να μάθουμε να ακούμε τις ανάγκες του σώματός μας και να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με αγάπη και σεβασμό. Αν το φαγητό και η εικόνα του σώματος προκαλούν φόβο, άγχος ή δυσφορία, δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσουμε μόνοι μας. Η αναζήτηση βοήθειας από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας είναι ένα σημαντικό βήμα προς την ανάρρωση. Αξίζουμε να απολαμβάνουμε το φαγητό και τη ζωή χωρίς ενοχές, φόβο και εμμονές».
Η μάχη με μια διατροφική διαταραχή δεν είναι μάχη με το φαγητό, αλλά συχνά με τις σκέψεις, τους φόβους και την εικόνα που έχει ένας άνθρωπος για τον ίδιο του τον εαυτό.
Η ουσιαστική αλλαγή αρχίζει όταν σταματήσουμε να κρίνουμε την εμφάνιση των άλλων και αρχίσουμε να ακούμε όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από αυτήν. Γιατί η υγεία δεν μετριέται σε κιλά, η ομορφιά δεν χωρά σε αριθμούς και η αξία κανενός ανθρώπου δεν μπαίνει στη ζυγαριά.
Και, πάνω απ’ όλα, κανείς δεν χρειάζεται να δώσει αυτή τη μάχη μόνος του.
