Ανάλυση Stratfor: Προβληματίζει η νέα ένταση στο Κόσοβο

Στις 16 Σεπτεμβρίου, το Ειδικό Δικαστήριο του Κοσόβου (KSC) στη Χάγη καταδίκασε τον πρώην πρόεδρο και πρωθυπουργό του Κοσόβου, Χασίμ Θάτσι, καθώς και τα πρώην ανώτερα στελέχη του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσόβου (KLA), Κάντρι Βέσελι, Ρετζέπ Σελίμι και Γιακούπ Κρασνίτσι, για εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με τη Σερβία το 1998-99. Ο Θάτσι καταδικάστηκε για ανθρωποκτονία, βασανιστήρια, απάνθρωπη μεταχείριση και αυθαίρετη κράτηση και του επιβλήθηκε ποινή κάθειρξης 25 ετών. Ο Κρασνίτσι καταδικάστηκε επίσης σε 25 χρόνια, ο Βέσελι σε 18 χρόνια και ο Σελίμι σε 13 χρόνια.

Μετά την απόφαση, χιλιάδες υποστηρικτές συγκεντρώθηκαν στην πρωτεύουσα Πρίστινα, όπου φώναζαν το όνομα του Θάτσι και συνθήματα που συνδέονται με τον KLA, ενώ ορισμένοι κατευθύνθηκαν προς τα κεντρικά γραφεία της Αντιπροσωπείας της Ε.Ε. για το Κράτος Δικαίου στο Κόσοβο (EULEX). Ορισμένοι διαδηλωτές συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις καταστολής της αστυνομίας και πέταξαν πέτρες εναντίον της αντιπροσωπείας της Ε.Ε., με την αστυνομία να διαλύει στη συνέχεια το πλήθος. Μικρότερες συγκρούσεις σημειώθηκαν επίσης μεταξύ υποστηρικτών έξω από το δικαστήριο στη Χάγη. Η απόφαση έρχεται καθώς το άλυτο διεθνές καθεστώς του Κοσόβου και η κληρονομιά του πολέμου εξακολουθούν να διαμορφώνουν τις σχέσεις μεταξύ της Πρίστινα, του Βελιγραδίου και των δυτικών εταίρων τους. Η απόφαση ολοκληρώνει τη δικαστική διαδικασία που ξεκίνησε με την κράτηση των κατηγορουμένων τον Νοέμβριο του 2020 και την έναρξη της δίκης τον Απρίλιο του 2023.

Η γεωπολιτική σημασία της απόφασης απορρέει από το άλυτο καθεστώς του Κοσόβου, περισσότερες από δύο δεκαετίες μετά τον πόλεμο με τη Σερβία το 1998-99. Το Κόσοβο κήρυξε την ανεξαρτησία του από τη Σερβία το 2008 και έκτοτε έχει αναγνωριστεί από περισσότερες από 100 χώρες, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ και τα περισσότερα κράτη-μέλη της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η Σερβία εξακολουθεί να απορρίπτει την ανεξαρτησία του Κοσόβου, ενώ πέντε κράτη-μέλη της Ε.Ε. επίσης δεν το αναγνωρίζουν. Η διαμάχη παραμένει σημαντική πηγή έντασης στα Δυτικά Βαλκάνια και αποτελεί αντικείμενο του διαλόγου για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας, τον οποίο διευκολύνει η Ε.Ε. στην οποία επιδιώκουν να ενταχθούν και οι δύο πλευρές.

Η βαριά ποινή στον Θάτσι δεν είναι η πρώτη πρώην μέλους του KLA για εγκλήματα πολέμου, είναι όμως η σημαντικότερη μέχρι σήμερα, δεδομένης της προηγούμενης θέσης του ως ανώτατου πολιτικού ηγέτη του KLA και των μετέπειτα ρόλων του ως πρωθυπουργού και προέδρου του Κοσόβου. Αν και το δικαστήριο έχει τονίσει ότι η απόφαση αφορά την ατομική ποινική ευθύνη και όχι τη νομιμότητα της ανεξαρτησίας του Κοσόβου, η ετυμηγορία συνδέεται άμεσα με τις διαφορετικές ερμηνείες σχετικά με την κρατική υπόσταση του Κοσόβου και την πολεμική του κληρονομιά. Το Κόσοβο θεωρεί ότι η απόφαση αποτελεί πρόκληση για πρόσωπα που συνδέονται με την απελευθέρωση και την οικοδόμηση του κράτους του, ενώ η Σερβία θα την αξιοποιήσει για να ενισχύσει τους ισχυρισμούς της σχετικά με τα φερόμενα εγκλήματα του KLA. Οι διαδηλώσεις και οι συγκρούσεις με την αστυνομία που ακολούθησαν την απόφαση καταδεικνύουν την ευαισθησία του ζητήματος στο εσωτερικό του Κοσόβου.

Η βασική βραχυπρόθεσμη συνέπεια των καταδικών της 16ης Σεπτεμβρίου θα είναι η αύξηση των πολιτικών και κοινοτικών εντάσεων τόσο στο εσωτερικό του Κοσόβου όσο και μεταξύ Κοσόβου και Σερβίας. Στο Κόσοβο, η απόφαση πιθανότατα θα εντείνει την κριτική κατά των Ειδικών Δικαστηρίων του Κοσόβου (KSC) και της EULEX, ενισχύοντας παράλληλα την αντίληψη σε τμήματα του πληθυσμού ότι οι διεθνείς θεσμοί έχουν προδώσει το Κόσοβο και αντιμετωπίζουν άδικα τους ηγέτες της ανεξαρτησίας του, σε σύγκριση με Σέρβους εγκληματίες πολέμου. Η απόφαση έρχεται επίσης σε ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για το Κόσοβο, κατά την οποία μια παρατεταμένη πολιτική κρίση και η εκκρεμότητα ως προς τη διαδοχή στην προεδρία θα μπορούσαν να αυξήσουν την πιθανότητα η απόφαση να λειτουργήσει ως καταλύτης για την εσωτερική πολιτική κινητοποίηση. Αυτό θα μπορούσε να αυξήσει την εσωτερική πολιτική πίεση προς τον Κούρτι και την ευρύτερη ηγεσία του Κοσόβου να υπερασπιστούν την κληρονομιά του KLA, περιπλέκοντας ενδεχομένως τη συνεργασία με τους δικαστικούς θεσμούς που υποστηρίζονται από την Ε.Ε. και τις προσπάθειες εξομάλυνσης των σχέσεων με τη Σερβία, προϋπόθεση για την ένταξη και των δύο χωρών στην Ε.Ε.

Στη Σερβία, οι καταδίκες θα προσφέρουν πρόσθετο πολιτικό περιθώριο για την προώθηση αφηγημάτων που δίνουν έμφαση στα φερόμενα εγκλήματα του KLA και στην άλυτη κληρονομιά του πολέμου, περιπλέκοντας ενδεχομένως περαιτέρω τη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων Βελιγραδίου – Πρίστινας, υπό τη διευκόλυνση της Ε.Ε. Από άποψη ασφάλειας, οι βασικοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν τοπικές διαδηλώσεις, συγκρούσεις με την αστυνομία ή το διεθνές προσωπικό και αυξημένες εντάσεις στις περιοχές του Βόρειου Κοσόβου όπου η σερβική κοινότητα αποτελεί την πλειοψηφία. Η διαδικασία των εφέσεων θα είναι επίσης σημαντική και θα μπορούσε να προκαλέσει πρόσθετες αναταραχές, καθώς η πρωτόδικη απόφαση δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη την τελική δικαστική έκβαση. Ωστόσο, η επιστροφή σε μεγάλης κλίμακας ένοπλη σύγκρουση είναι απίθανη, λόγω της συνεχιζόμενης παρουσίας ειρηνευτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο, που εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα σταθεροποίησης.

Πηγή – Ελεύθερος Τύπος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ