Αγωνία για τη φιλελεύθερη δημοκρατία

Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, ιδιαίτερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η φιλελεύθερη δημοκρατία συνδέθηκε με τρεις μεγάλες υποσχέσεις: ελευθερία, δημοκρατική συμμετοχή και ευημερία. Σήμερα και οι τρεις αυτές υποσχέσεις δοκιμάζονται. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς αν η δημοκρατία βρίσκεται σε κρίση. Το ουσιαστικότερο ερώτημα είναι: Μπορεί η φιλελεύθερη δημοκρατία να ανανεωθεί, ώστε να ξαναγίνει πειστική για τις κοινωνίες που την εξέθρεψαν;

To νέο βιβλίο του Daron Acemoglu «What Happened to Liberal Democracy?» και το πρόσφατο άρθρο του Marc Levinson στο Engelsberg Ideas «The Wrong Prescription for Liberal Democracy’s Ills» καταπιάνονται ακριβώς με το θέμα αυτό. Το βιβλίο του Acemoglu κυκλοφόρησε τον Αύγουστο του 2026 και το άρθρο του Levinson δημοσιεύθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2026. Ο Acemoglu διαπιστώνει πως δημιουργήθηκε μια νέα μορφή ελίτ: η υψηλά μορφωμένη, τεχνοκρατική, κοσμοπολίτικη ελίτ.

Ενα τμήμα αυτής της ελίτ, κατά τον Acemoglou, απομακρύνθηκε από τις ανάγκες και τις αντιλήψεις των λιγότερο μορφωμένων και οικονομικά πιο ευάλωτων στρωμάτων. Ετσι δημιουργήθηκε ένα παράδοξο. Η φιλελεύθερη δημοκρατία, η οποία ιστορικά γεννήθηκε ως αντίδραση στη συγκέντρωση της εξουσίας, κινδυνεύει να εμφανίζεται σήμερα ως σύστημα που υπηρετεί κυρίως τους ήδη ισχυρούς και μορφωμένους. Ο ίδιος ο Acemoglu προτείνει γι’ αυτό μια νέα μορφή «working-class liberalism»: έναν φιλελευθερισμό που θα ξανασυνδέσει την ελευθερία με την κοινότητα, την οικονομική συμμετοχή, την κοινωνική κινητικότητα και την κοινή ευημερία. Ο Levinson, από την άλλη μεριά, υποστηρίζει ότι ο Acemoglu αποδίδει υπερβολικά μεγάλο βάρος στην απομάκρυνση των ελίτ από την εργατική τάξη και πολύ λίγο σε κάτι πιο θεμελιώδες: την επιβράδυνση της παραγωγικότητας. Γιατί η φιλελεύθερη δημοκρατία της μεταπολεμικής Δύσης νομιμοποιήθηκε μόνο επειδή έφερνε αποτελέσματα.

Και μετά ήρθε η δεκαετία του 1970. Πετρελαϊκή κρίση, πληθωρισμός, ύφεση και – κυρίως – μια μακροχρόνια επιβράδυνση της παραγωγικότητας. Σύμφωνα με τον Levinson, οι κυβερνήσεις της Δεξιάς, του Κέντρου και της Αριστεράς δεν κατόρθωσαν στη συνέχεια να αποκαταστήσουν τους ρυθμούς οικονομικής προόδου της μεταπολεμικής περιόδου. O κόσμος άρχισε να αναρωτιέται: «Τι μου προσφέρει τελικά το σύστημα;». Ετσι μόνο μπορούμε να κατανοήσουμε την τρέχουσα κρίση. Διότι η δημοκρατία κρίνεται από τους καρπούς της. Ο Levinson κάνει χρήση μιας χαρακτηριστικής διατύπωσης: «Οι εκλογείς γνωρίζουν τη δημοκρατία από τους καρπούς, όχι από τις ρίζες της». Την αξιολογούν, δηλαδή, όχι μόνο από τις συνταγματικές της αρχές· την αξιολογούν από το αποτέλεσμα· από το εισόδημά τους.

Το βαθύτερο λοιπόν δίλημμα είναι αν μπορεί η φιλελεύθερη δημοκρατία να ξανασυνδέσει την ελευθερία με την ευημερία, την ατομικότητα με την κοινότητα, την αγορά με την κοινωνική κινητικότητα και την τεχνολογία με την ανθρώπινη πρόοδο. Ο Acemoglu μας θυμίζει ότι η δημοκρατία χρειάζεται μοιρασμένη ευημερία και πολιτική συμμετοχή. Ο Levinson μας θυμίζει ότι η ευημερία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αύξηση παραγωγικότητας. Ισως λοιπόν η αλήθεια να βρίσκεται ακριβώς στη συνάντηση των δύο. Οχι επιστροφή στο παρελθόν. Αλλά ανανέωση της υπόσχεσης.

Πηγή – in.gr

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy