Τι υπάρχει πίσω από ένα πιάτο σολομού;

Ανάμεσα στα ράφια των μεγαλύτερων αλυσίδων σουπερμάρκετ, εύκολα θα συναντήσει κανείς ελληνικές τσιπούρες υδατοκαλλιέργειας καθαρισμένες έτοιμες για ψήσιμο ή φιλεταρισμένο σολομό από εκτροφές της Νορβηγίας. Τι υπάρχει όμως πίσω από την παραγωγή αυτών των συσκευασμένων ψαριών;

Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που ασχολούνται με τα θαλάσσια είδη, ερευνητές και ακτιβιστές έκατσαν γύρω από το ίδιο τραπέζι σε μια εκδήλωση (30/09/2026) που φιλοξένησε η γαλλίδα ευρωβουλεύτρια, Έμμα Φουρώ (Emma Fourreau) στις Βρυξέλλες, για να φωτίσουν διαφορετικές σκοτεινές πτυχές της ιχθυοκαλλιέργειας στην Ευρώπη.

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση εκδήλωση με θέμα «Σαρκοβόρα Υδατοκαλλιέργεια: Καταβροχθίζοντας τον Ωκεανό, Απειλώντας την Επισιτιστική Ασφάλεια», με οικοδέσποινα την ευρωβουλευτή Έμμα Φουρώ.

Compassion in World Farming EU & Foodrise

To NEWS 24/7 παρεβρέθηκε στην εκδήλωση και μεταφέρει παρακάτω τα σημαντικότερα σημεία.

Η ΕΕ ΕΚΤΡΕΦΕΙ ΚΑΤΑ 61% ΣΑΡΚΟΦΑΓΑ ΕΙΔΗ ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μία από τις κύριες αγορές σολομού παγκοσμίως, με τις εισαγωγές το 2024 να ξεπερνούν τους 909.000 τόνους ψαριού και τα περισσότερα να έρχονται από τη Νορβηγία (79% των εισαγωγών).

Ιχθυοτροφείο σολομού. Χόρνταλαντ, Νορβηγία

iStock

Ο σολομός, ο τόνος όπως και η τσιπούρα που παράγονται στις ιχθυοκαλλιέργειες, είναι σαρκοφάγα ψάρια. «Το 61% της ευρωπαϊκής υδατοκαλλιέργειας βασίζεται αυτή τη στιγμή στα σαρκοβόρα είδη» σημείωσε η Έλενα Λάρα (Elena Lara), Διευθύντρια Έρευνας για τα Ψάρια του οργανισμού Compassion in World Farming.

Γιατί όμως, μπορεί να είναι αυτό ένα πρόβλημα;

Για να παραχθεί ένα κιλό ψαριού ιχθυοτροφείου χρειάζονται περίπου τα διπλάσια – ή και περισσότερα- κιλά άλλων ψαριών για να ταϊστεί. Έτσι, καθώς μιλάμε για μεγάλες εταιρίες με μαζική βιομηχανική παραγωγή που σκοπό έχουν το κέρδος, διαρκώς επιδιώκουν να αυξήσουν την παραγωγή δημιουργώντας μεγαλύτερη ζήτηση και έτσι παράλληλα αυξάνουν τα ψάρια που απαιτούνται για να γίνουν τροφή αυτών της ιχθυοκαλλιέργειας.

«Για να απαντήσουμε στο τι επιπτώσεις έχει η ιχθυοκαλλιέργεια, υπάρχουν πολλά ακόμα που πρέπει να απαντήσουμε, μεταξύ αυτών και το τι περιέχουν οι τροφές και αυτό είναι ένα σημείο στο οποίο δεν υπάρχει μεγάλη διαφάνεια» υπογράμισε η Μαρίν Κούσα (Marine Cusa), Σύμβουλος Πολιτικής στην Oceana και υπότροφος Pew για την έρευνα ιχθυαλεύρων στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Δανίας (DTU). «Όσον αφορά τις τροφές, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ποιά ακριβώς είδη περιλαμβάνονται στις ιχθυοτροφές και ειδικά σε παγκόσμιο επίπεδο είναι πάρα πολύ δύσκολο να παρακολουθήσουμε τις συναλλαγές που γίνονται» συνεχίζει η ίδια.

Μαρίν Κούσα (αριστερά) και Έλενα Λάρα (δεξιά) στο πάνελ της εκδήλωσης.

Compassion in World Farming EU & Foodrise

«Η υδατοκαλλιέργεια είχε ως στόχο να μειώσει την υπερεκμετάλλευση των ωκεανών μας αλλά έχουμε δει ότι εκτροφές σαρκοβόρων ειδών κάνουν εντελώς το αντίθετο» σχολίασε η Λάρα, δίνοντας το παράδειγμα της εκτροφής ερυθρού τόνου Ατλαντικού.

Atlantic Bluefin Tuna (Thunnus thynnus)

iStock

Όπως εξηγεί σε έκθεση της η Compassion in World Farming, οι τόνοι αλιεύονται ζωντανοί στη θάλασσα, μεταφέρονται σε θαλάσσια κλουβιά, και τους παχαίνουν ταίζοντας τους με άλλα ψάρια μέχρι να φτάσουν στην περιεκτικότητα σε λιπαρά που απαιτείται από την ιαπωνική αγορά σούσι και σασίμι. Άρα οι μονάδες τόνου χρειάζονται τη θάλασσα δύο φορές: μια για να αποκτήσει τους τόνους και αλλη για να τους εξασφαλίσει τροφή.

ΤΟ 1/5 ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΨΑΡΙΑΣ, ΤΑΪΖΕΙ ΣΟΛΟΜΟΥΣ ΕΚΤΡΟΦΗΣ ΕΚΤΟΣ ΕΕ

Για το ζήτημα της «εξορυκτικής υδατοκαλλιέργειας» όπως χαρακτηρίζουν τις μονάδες που χρειάζονται αγρια ψάρια για τις τροφές, η οργάνωση Foodrise δημοσιοποίησε κατα την διάρκεια της εκδήλωσης μια νέα εκθεση, που εστιάζει στον σολομό στην Ευρώπη.

Μελετώντας στοιχεία από το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Αγοράς Προϊόντων Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας, η οργάνωση αναδεικνύει ότι σχεδόν το ένα πέμπτο (17%) των αλιευτικών εκφορτώσεων (fish landings) της ΕΕ το 2023 μετατράπηκαν σε ιχθυάλευρα και ιχθυέλαιο (FMFO), με τα περισσότερα απο αυτά να προμηθεύονται στον κλάδο υδατοκαλλιέργειας σολομού στη Νορβηγία και τη Σκωτία.

Έκθεση Sinking Ship της οργάνωσης Foodrise που δημοσιοποιήθηκε κατά την διάρκεια της εκδήλωσης

Compassion in World Farming EU & Foodrise

Πιανονται δηλαδή άγρια μικρά ψάρια στην Ευρώπη (ρέγγες, προσφυγάκια, αμμόχελα), τα οποία κανουμε ιχθυάλευρα και ιχθυέλαια για να μπουν σε ιχθυοτροφές και τα στέλνουμε σε χώρες εκτός ΕΕ για να ταΐσουν -κυρίως- σολομούς εκτροφής που θα εισάγουμε τελικά στην ΕΕ, για να καταναλώσουμε.

Σύμφωνα με την έρευνα της Foodrise, η Δανία είναι μακράν ο μεγαλύτερος παραγωγός FMFO σε όγκο, ακολουθούμενη από τη Φινλανδία, την Εσθονία και τη Σουηδία. Οι ψαριές που προορίζονται για ζωοτροφές αντιστοιχούν σε πάνω από τα δύο τρίτα (68%) των συνολικών εκφορτώσεων της Δανίας και πάνω από τα τρία τέταρτα (81%) της Φινλανδίας το 2024.

«Το 90% των ψαριών αυτών θα μπορούσα να ταΐσουν ανθρώπους, ή αν τα αφήναμε στην θάλασσα θα ταιζαν φάλαινες, πουλιά ή άλλους οργανισμούς του οικοσυστήματος» υπογράμμισε κατα τη παρουσίαση της η Νατάσα Χάρλεϊ ( Natasha Hurley), Αναπληρώτρια Διευθύντρια της Foodrise.

Η Νατάσα Χάρλευ στην εκδήλωση

Compassion in World Farming EU & Foodrise

Κάτι που διεκδικούν οι φιλοζωικές οργανώσεις που παραβρέθηκαν στο πάνελ είναι να σταματήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) να χρηματοδοτεί την βιομηχανία των ιχθυοκαλλιεργειών με σαρκοβόρα ψάρια, καθώς αυτή αφαιρεί μεγάλες ποσότητες άγριων ψαριών από τα οικοσυστήματα. «Η χρηματοδότηση μπορει να κατευθυνθεί στην καλλιέργεια άλλων ειδών που δεν είναι σαρκοβόρα και δίνουν πρωτείνη, όπως είναι τα μύδια, τα στρείδια και τα φύκια» ανέφερε μεταξύ άλλων η Χάρλεϊ.

ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΣΕ ΑΠΟΓΝΩΣΗ

Αν δεν σας ενδιαφέρει όμως το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, οι επιδράσεις στο οικοσύστημα ή η ευζωία των ψαριών αυτών, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η εγκατάσταση μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας επηρεάζει σημαντικά ολόκληρες τοπικές κοινωνίες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα Κανάρια νησιά. Τον Οκτώβριο του 2025 χιλιάδες λαβράκια πέθαναν στα κλουβιά μιας εταιρίας ιχθυοκαλλιέργειας που βρίσκονταν στα ανοιχτά. Τα οργανικά απόβλητα και τα αποσυντιθέμενα ψάρια δημιούργησαν ρύπανση και κηλίδες που μεταφέρθηκαν από τα ρεύματα σε ακτές όπου υπάρχουν λουόμενοι. Δεκάδες παραλίες έκλεισαν ακόμα και για εβδομάδες, λόγω της δυσοσμίας και των επικίνδυνων υπολειμμάτων.

Ο Μάρκος Μπίτνερ στην εκδήλωση

Compassion in World Farming EU & Foodrise

«Οι συνέπειες που είδαμε στα Κανάρια Νησιά θα ήταν μοιραίες στην πόλη μου» είπε με θλίψη ο Μάρκο Μπίτνερ (Marco Bittner), που ήρθε από το Κάλπε, μια παραθαλάσσια τουριστική πόλη του Αλικάντε της Ισπανίας. Εκεί, η τοπική κοινωνία και ο Μπιτνερ ως πρόεδρος του ACEC ( Πολιτιστικός και Περιβαλλοντικός Σύλλογος του Κάλπε) παλεύουν ήδη από το 2001 με τις ιχθυοκαλλιέργειες που έχουν εγκατασταθεί στην περιοχή τους.

«Έχουμε εκατοντάδες χρόνια ιστορίας με τον τουρισμό και το ψάρεμα. Ζούμε από το τοπίο μας και οι ιχθυοκαλλιέργειες θέτουν σε κίνδυνο την κουλτούρα μας και τον τρόπο που ζούμε» τόνισε στην παρέμβασή του ο ίδιος.

«Αυτό που απαιτώ από την ΕΕ είναι οι τοπικές κοινότητες να έχουν λόγο στο τι θα γίνεται με τις ακτές τους» προσθεσε. «Οι ψαράδες μας δυσκολεύονται με τα κόστη καυσίμων και αυξάνουν τις τιμές τους. Αντί να υπάρξει υποστήριξη για αυτούς ώστε να έχουμε πιο φτηνό άγριο ψάρι – γιατι το ψαρι ιχθυοκαλλιέργειας όπως ξέρουμε είναι πιο φτηνό- χρηματοδοτούνται αυτές οι μεγάλες εταιρείες ιχθυοκαλλιέργειας. Δεν μπορεις αυτό να το ονομάζεις “μπλε οικονομία”. Οι εταιρείες αυτές παίρνουν τα κέρδη από τον τόπο και αφήνουν στην κοινωνία περιβαλλοντικά προβλήματα και αλλάζουν το τοπίο μας».

Ιχθυοτροφείο στην Τενερίφη μπροστά στο λιμάνι

iStock

Αντίστοιχη εμπειρία έχουμε όμως και στην Ελλάδα, όπου κάτοικοι παραθαλάσσιων περιοχών έχουν βιώσει τις αρνητικές επιπτώσεις που δημιουργούν οι ιχθυοκαλλιέργειες και διαμαρτύρονται για τα όσα βλέπουν στον βυθό.

«Όπου υπάρχουν ιχθυοκαλλιέργειες έχει καεί ο τόπος. Στον βυθό δεν έχει μείνει τίποτα, δεν φυτρώνει τίποτα. Κάποτε σε αυτούς τους τόπους είχε πολλά ψάρια και ποδειδωνία. Τώρα δεν υπάρχει τίποτα πια. Τα ψάρια που πιάνονται σε αυτές τις περιοχές, είναι εντελώς άχρηστα. Τα πιάνεις και λίγο αργότερα σκάνε οι κοιλιές τους και έχουν μια περίεργη μυρωδιά. Είναι πολύ κακής ποιότητας ψάρια. Μάλλον αυτό γίνεται επειδή κάθονται κάτω από τα κλουβιά και τρώνε τα λύματα από τα άλλα ψάρια» μας είχε αναφέρει σε παλαιότερο ρεπορτάζ μας ο Γιώργος Αναγνωστόπουλος, ψαράς και ιδιοκτήτης ταβέρνας στον Πόρο.

Διαμαρτυρία που έλαβε χώρα στον Πόρο στις 22/06/2025

Pavlos Nastas / Αρχείο ΜΚΟ «Καθετή»

Ο Πόρος αποτελεί ένα από τα παραδείγματα σθεναρής αντίστασης της τοπικής κοινωνίας μπροστά στις ιχθυοκαλλιέργειες. Μάλιστα με τον πολυετή αγώνα τους οι πολίτες δικαιώθηκαν καθώς η επιτροπή ΚΕΣΥΠΟΘΑ απέρριψε ομόφωνα τον Αύγουστο του 2025 το σχέδιο δημιουργίας Περιοχής Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) στον Πόρο.

«Αυτό που κρατώ από τις Βρυξέλλες είναι ότι οι ανησυχίες που συζητάμε στην Ελλάδα βρίσκουν συνομιλητές και σε άλλες χώρες. Για εμάς έχει σημασία να ακούγονται σε αυτόν τον διάλογο οι παράκτιες κοινότητες» σημείωσε ο Τάσος Ρόδης, που εκπροσώπησε τις ελληνικές οργανώσεις Καθετή και  ΑΚΤΑΙΑ στην εκδήλωση.

ΑΠΟ ΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΤΗΣ ΣΚΩΤΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΠΟΡΟ

Η ιστορία των Κανάριων Νήσων αποτέλεσε το έναυσμα ώστε ο δημοσιογράφος και κινηματογραφιστής, Κάρλος Αντεργουντ (Carlos Underwood) να ερευνήσει το αποτύπωμα των ιχθυοκαλλιεργειών στην Ευρώπη.

Στο ντοκιμαντέρ «SEABASS INC» που ετοιμάζει, μεταφέρει όλες εκείνες τις φωνές από τις τοπικές κοινωνίες που γνώρισε σε Ισπανία, Σκωτία, Αγγλία, και Ελλάδα για να γνωρίσουμε την άλλη όψη των ιχθυοκαλλιεργειών.

Ο Κάρλος Αντεργουντ

Compassion in World Farming EU & Foodrise

«Προσπαθώ να είμαι αντικειμενικός, να μπορεί ο θεατής να βγαλει τα δικά του συμπεράσματα και να έχει μια κριτική άποψη για ένα βιομηχανικό μοντέλο, διότι περι αυτού πρόκειται. Η υδατοκαλλιέργεια δεν είναι από μόνη της κακή, το πρόβλημα είναι το βιομηχανικό της μοντέλο, καθώς μιλάμε για ένα μοντέλο που τα σαρώνει όλα, που δεν έχει όρια και που προφανώς θα προκαλέσει φρικτές συνέπειες» λέει στο News 24/7.

Όπως εξηγεί, στο ντοκιμαντέρ του μίλησε και με επιστήμονες του κλάδου για να δώσουν την δική τους οπτική για το θέμα. «Θεωρούν ότι το μοντέλο αυτό μπορεί να έχει λάθη, αλλά είναι το μέλλον της ανθρωπότητας προκειμένου να ταίσουμε τους ανθρώπους με πρωτεΐνη από την θάλασσα. Είναι πεπεισμένοι για αυτό. Αυτό που με απασχολεί εμένα να ότι θα ήθελα να κάνουν μεγαλύτερη αυτοκριτική για το θέμα. Αλλά υπάρχει ένα περίπλοκο σύστημα, στο οποίο οι υδατοκαλλιέργειες χρηματοδοτούν έργα στα πανεπιστήμια και οι επιστήμονες ζουν από αυτό».

Όσον αφορά την Ελλάδα, αυτό που τον εξέπληξε στο ταξίδι που έκανε σε Πόρο, Μέθανα και Σαλαμίνα είναι ότι υπάρχουν ιχθυοκαλλιέργειες – φαντάσματα, «που αναδεικνύει ακόμη μια όψη της περιβαλλοντικής και κοινωνικής επίδρασης που έχουν οι υδατοκαλλιέργειες. Φεύγουν και αφήνουν πίσω τους ρύπανση. Είναι κάτι για το οποίο δεν μιλάμε συχνά».

Καθώς ο κλάδος θα συνεχίζει να αναπτύσσεται και να λαμβάνει ευρωπαϊκή στήριξη, το ερώτημα που παραμένει είναι αν το μοντέλο που εφαρμόζεται σήμερα μπορεί πράγματι να θεωρηθεί βιώσιμο ή αν χρειάζεται να αλλάξει ριζικά. Σε κάθε περίπτωση όμως είναι, ένα ζήτημα που αφορά όχι μόνο όσους παράγουν ή καταναλώνουν ψάρια ιχθυοτροφείου, αλλά το ίδιο το μέλλον των θαλασσών και των ανθρώπων που ζουν από αυτές. Άρα όλους μας.