Σκεύη Κουκουμά: Μια διαδρομή συλλογική, μια ζωή αγώνες

Της

Ελένης Κωνσταντίνου

Υπάρχουν διαδρομές που δεν μετριούνται μόνο με θέσεις, αξιώματα και χρόνια. Μετριούνται με ανθρώπους, με μάχες που δόθηκαν, με τις μικρές και μεγάλες αλλαγές που άφησαν πίσω τους. Και υπάρχουν στιγμές που ένας άνθρωπος κοιτάζει πίσω, όχι για να κλείσει έναν κύκλο, αλλά για να καταγράψει και να μεταδώσει όλα αυτά που αποτέλεσαν εφόδια σε μια διαδρομή αγώνων και συλλογικότητας. Τέτοια είναι η μακροχρόνια διαδρομή της Σκεύης Κουκουμά, από το Αυγόρου μέχρι τα έδρανα της Βουλής, από τους αντικατοχικούς αγώνες μέχρι τα Παγκόσμια Συνέδρια Γυναικών στο εξωτερικό.

Μια ξεχωριστή στιγμή είναι και η απονομή, πριν από λίγες μέρες, του 10ου Βραβείου Γυναικείας Προσφοράς «Κλειώ Χριστοδουλίδου και Κατίνα Νικολάου» στη Σκεύη Κουκουμά, τέως Γ.Γ. της ΠΟΓΟ, βουλεύτρια του ΑΚΕΛ και αντιπρόεδρο της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Δημοκρατικών Γυναικών.

Η Σκεύη Κουκουμά φρόντισε από την πρώτη στιγμή να μετατοπίσει το βάρος της βράβευσης από το πρόσωπό της στις γυναίκες με τις οποίες πορεύτηκε όλα αυτά τα χρόνια. «Αυτό το βραβείο δεν το θεωρώ προσωπικό βραβείο. Δεν θεωρώ ότι ανήκει σε εμένα. Το θεωρώ βραβείο και τιμή για όλες τις γυναίκες που πορευτήκαμε μαζί όλες αυτές τις δεκαετίες. Για τις γυναίκες που αγωνίστηκαν πριν από εμάς. Για τις γυναίκες που αγωνίζονται σήμερα. Και ιδιαίτερα εκείνων που χωρίς προβολή, χωρίς αξιώματα δίνουν καθημερινά μικρές και μεγάλες μάχες για την αξιοπρέπεια των γυναικών, για την ισότητα των φύλων, για τις αξίες και τα οράματά μας».

«Η μεγαλύτερη αξία δεν βρίσκεται στις θέσεις και τα αξιώματα»

Η απονομή του βραβείου έγινε σε μια ιδιαίτερη συγκυρία για τη Σκεύη Κουκουμά. Τον περασμένο Νοέμβρη, σε συνέντευξη που παραχώρησε στη «Χαραυγή» με αφορμή τη λήξη της θητείας της ως Γενικής Γραμματέα της ΠΟΓΟ, έκανε έναν απολογισμό μιας πορείας που εκτείνεται σε περίπου μισό αιώνα.

Τότε είχε μιλήσει περισσότερο για τη συνέχεια παρά για το τέλος. Για τις δυσκολίες των πρώτων χρόνων, για τη συλλογική δράση, για τις ανισότητες που εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά και για την ανάγκη οι γυναίκες να συμμετέχουν ενεργά στα κοινά. Χαρακτηριστική ήταν και η αναφορά της Σκεύης Κουκουμά πως «οι αγώνες για ισότητα και δικαιοσύνη δεν έχουν ημερομηνία λήξης, κερδίζονται μέρα με τη μέρα».

Στην απονομή του βραβείου, η ίδια σκέψη επέστρεψε με διαφορετικά λόγια. «Τέτοιες στιγμές», είπε, «η σκέψη γυρίζει σε αυτά τα σχεδόν 60 χρόνια» στο Κίνημα της Αριστεράς, στην ΠΕΟΜ και την ΕΔΟΝ, στο ΑΚΕΛ και την ΠΟΓΟ, στο γυναικείο κίνημα, στα δικαιώματα των παιδιών, στους αγώνες του προσφυγικού κόσμου, στη Βουλή και την πολιτική ζωή.

Και όταν κλήθηκε να αποτιμήσει τη διαδρομή της, δεν στάθηκε στις θέσεις που κατείχε. Αντίθετα, έδωσε το δικό της μέτρο για το τι τελικά μένει: «Σήμερα, κοιτάζοντας πίσω, συνειδητοποιώ ότι η μεγαλύτερη αξία αυτής της διαδρομής δεν βρίσκεται στις θέσεις και τα αξιώματα στα οποία βρέθηκα. Βρίσκεται στους ανθρώπους που συνάντησα και πορευτήκαμε μαζί».

Οι πρώτες πολιτικές της μνήμες, όπως τις περιέγραψε η ίδια, συνδέονται με την Αμμόχωστο της δεκαετίας του 1970 και τις κινητοποιήσεις της νεολαίας σε μια ταραγμένη περίοδο. Θυμήθηκε τις καθημερινές διαδηλώσεις, τις συγκρούσεις, αλλά και την αίσθηση ότι η υπεράσπιση της δημοκρατίας και της Κύπρου ήταν υπόθεση που δεν μπορούσε να περιμένει.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1976, ήρθε η πρώτη μεγάλη δοκιμασία στην ΠΟΓΟ, όταν ανέλαβε να οργανώσει την πρώτη συγκέντρωση της οργάνωσης στο Αυγόρου. Η επιτυχία εκείνης της συγκέντρωσης, όπως θυμάται, συνδέθηκε με τις γυναίκες που βρήκε μπροστά της, γυναίκες της βιοπάλης και των δύσκολων χρόνων. Εκεί, όπως είπε, άρχισε να συνειδητοποιεί ότι η γυναίκα πρέπει να βρίσκεται «παντού όπου παίρνονται αποφάσεις που αφορούν τη ζωή της, την εργασία της, την κοινωνία και την πατρίδα της».

Και η ίδια διαδρομή δεν ήταν χωρίς κόστος. Στην τελευταία της συνέντευξη στη «Χαραυγή» είχε περιγράψει τις δυσκολίες μιας γυναίκας που ήθελε να συμμετέχει ενεργά στην πολιτική και κοινωνική ζωή, ενώ ταυτόχρονα έπρεπε να ανταποκρίνεται στις παραδοσιακές προσδοκίες για τον ρόλο της στην οικογένεια.

Σήμερα, όπως σημείωνε τότε, η θέση της γυναίκας είναι πιο σύνθετη, καθώς η συμμετοχή στην εργασία και στα κοινά έχει αυξηθεί, χωρίς όμως να έχει υπάρξει αντίστοιχη ανακατανομή των ευθυνών μέσα στην οικογένεια και την κοινωνία. «Η φροντίδα είναι ανθρώπινη ευθύνη, όχι έμφυλη υποχρέωση», τόνιζε.

Η πολιτική ως συλλογική διαδρομή

Στην απονομή, η Κουκουμά επέστρεψε πολλές φορές στη λέξη «συλλογικότητα». Μίλησε για τις συναγωνίστριες που προηγήθηκαν, για τις γυναίκες του Αυγόρου και των Κοκκινοχωριών, για τις γυναίκες των συνοικισμών, αλλά και για τη νέα γενιά που, όπως είπε, έχει ήδη πάρει τη σκυτάλη.

Η δική της πολιτική διαδρομή πέρασε από την Κεντρική Επιτροπή και το Πολιτικό Γραφείο του ΑΚΕΛ, τη Βουλή και τη Γενική Γραμματεία της ΠΟΓΟ. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, ακόμη και οι εκλογικές επιτυχίες ή αποτυχίες δεν ήταν για την ίδια το βασικό μέτρο της πορείας. «Η τιμή είναι η ίδια και τις φορές που εκλέγηκα και τις φορές που δεν εκλέγηκα. Γιατί -όπως μπορώ πλέον να το λέω εκ πείρας- αυτό που μετρά στο τέλος της διαδρομής, δεν είναι η εκλογική επιτυχία, αλλά αν πορεύεσαι με αρχές και με συναίσθηση ότι στην Αριστερά, ο αγώνας είναι -και πρέπει να είναι- συλλογικός».

Οι γυναίκες του 1974 και μια παράλληλη τραγωδία

Ανάμεσα στους σταθμούς που ξεχώρισε στην αντιφώνησή της ήταν η ανάδειξη της υπόθεσης των γυναικών που υπέστησαν σεξουαλική βία το 1974. Πρόκειται για μια υπόθεση στην οποία, όπως είπε, επέστρεφε συχνά τα τελευταία χρόνια και η οποία, όπως περιέγραψε, άλλαξε τη δική της ζωή.

Η Σκεύη Κουκουμά αναφέρθηκε στις γυναίκες που συνάντησε και στις προσωπικές μαρτυρίες που άκουσε ύστερα από δεκαετίες σιωπής. Υπογράμμισε ότι η αναγνώριση και η στήριξή τους από την Πολιτεία αποτέλεσαν σημαντικό μέρος της προσπάθειας που ανέλαβε μαζί με την ΠΟΓΟ.

Το θέμα είχε βρεθεί και στην πολιτική της δράση στη Βουλή, ενώ η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων, στον χαιρετισμό της στην εκδήλωση, έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην πρωτοβουλία της να φέρει το ζήτημα στη Βουλή το 2015.

Για την ίδια, όμως, η υπόθεση δεν αποτελεί κεφάλαιο που έχει κλείσει. «Και θα συνεχίσω να συναντώ κι άλλες γυναίκες που επικοινωνούν μαζί μου. Όταν μια γυναίκα σού εμπιστεύεται μια εμπειρία τόσο οδυνηρή που ήταν θαμμένη μέσα της για δεκαετίες, δεν μπορείς να μείνεις ο ίδιος άνθρωπος».

Η Σκεύη Κουκουμά στράφηκε στις γυναίκες που έρχονται, θυμίζοντας εκείνες από τις οποίες η δική της γενιά πήρε τη σκυτάλη και τονίζοντας πως ο αγώνας για την ισότητα παραμένει ανοιχτός. «Δεν θέλω να μιλήσω για μια διαδρομή που ολοκληρώθηκε. Αφ’ ενός γιατί σας διαβεβαιώ ότι -θέλετε, δεν θέλετε- θα είμαι εδώ παρούσα μέχρι το τέλος της ζωής μου. Και αφ’ ετέρου, γιατί η διαδρομή μας είναι η συλλογική, που δεν τελειώνει ποτέ».

Παραλαμβάνοντας το βραβείο, υπογράμμισε πως δεν το θεωρεί προσωπική τιμή, αλλά αναγνώριση μιας συλλογικής πορείας και ενός αγώνα που συνεχίζεται…

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ