Παρασκευή, 20 Νοεμβρίου 2026
Λευκωσία 17°
Η ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΜΑΣ ΕΚΔΟΣΗΑυτόφωρο της ΚυριακήςΓνωρίστε την ενότητα
Απόψεις

Ο φόβος ενός ευρωπαϊκού πολέμου ως πολιτική χειραγώγησης: το κοινωνικό κράτος υποχωρεί, η ακροδεξιά ενισχύεται

Στις 3 Νοεμβρίου 2026, στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας στις Βρυξέλλες, παρουσιάστηκαν οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ετοιμότητα του πληθυσμού, με ιδιαίτερη έμφαση στην αυτάρκεια κατά τις πρώτες 72 ώρες…

20 Νοεμβρίου 2026 · 08:00

         

Στις 3 Νοεμβρίου 2026, στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας στις Βρυξέλλες, παρουσιάστηκαν οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ετοιμότητα του πληθυσμού, με ιδιαίτερη έμφαση στην αυτάρκεια κατά τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης. Πρακτική τους έκφραση είναι το λεγόμενο «βαλιτσάκι των 72 ωρών»: ένα σακίδιο με νερό, τρόφιμα, φάρμακα, φακό και άλλα βασικά εφόδια. Οι οδηγίες εξειδικεύουν την ευρωπαϊκή στρατηγική ετοιμότητας του Μαρτίου 2025, η οποία βασίζεται στην έκθεση Niinistö και προβλέπει προετοιμασία ολόκληρης της κοινωνίας —στρατού, δημόσιων υπηρεσιών, επιχειρήσεων και πολιτών— για σοβαρές κρίσεις, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου, επικαλούμενη και το ενδεχόμενο ρωσικής επιθετικότητας πέραν της Ουκρανίας. Παρότι η σύσταση αφορά επισήμως πολλαπλούς κινδύνους, από φυσικές καταστροφές μέχρι διακοπές βασικών υπηρεσιών, η καθολική προβολή του «βαλιτσακίου», μέσα στο σημερινό κλίμα στρατιωτικής ρητορείας, το συνδέει κυρίως με την προοπτική πολεμικής σύγκρουσης.

Αυτή ακριβώς η σύνδεση της ετοιμότητας με την προσδοκία του πολέμου θέτει ένα κρίσιμο πολιτικό ζήτημα: υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην προετοιμασία για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και στην εξοικείωση μιας κοινωνίας με την ιδέα ότι ο πόλεμος αποτελεί τον φυσικό ορίζοντα του μέλλοντός της. Η πρώτη είναι κρατική υποχρέωση. Η δεύτερη είναι πολιτική επιλογή των ευρωπαϊκών ελίτ. Τίθεται, λοιπόν, το ερώτημα: πώς μπορούν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες να ζητούν χωρίς αιδώ από τους πολίτες να προσαρμόσουν τη ζωή τους στην προοπτική του πολέμου, παρουσιάζοντας τη σύγκρουση λίγο-πολύ ως αναμενόμενη εξέλιξη, ενώ υποβαθμίζουν τις δυνατότητες διπλωματικής αποκλιμάκωσης του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας;

Στην ίδια λογική εντάσσεται και η τοποθέτηση του Νίκου Δένδια στο Athens Security Forum, στις 11 Νοεμβρίου 2025. Παρουσιάζοντας την αλλαγή κουλτούρας των ευρωπαϊκών κοινωνιών ως προϋπόθεση ευρωπαϊκής άμυνας, ζήτησε «επιστροφή σε ένα πνεύμα αυτοθυσίας» και σημείωσε: «Σήμερα η Ευρώπη δεν αντέχει να δει φέρετρα με σημαία πάνω, ούτε καν με την ευρωπαϊκή».

Μετά από δύο παγκόσμιους πολέμους και δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς, η δυσκολία των ευρωπαϊκών λαών να αποδεχθούν τα φέρετρα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πολιτισμική ανεπάρκεια. Η επίκληση της αυτοθυσίας απαιτεί απαντήσεις: ποια απειλή δικαιολογεί μια τέτοια θυσία, ποιους σκοπούς υπηρετεί και ποιες δυνατότητες αποτροπής της σύγκρουσης έχουν προηγουμένως εξαντληθεί; Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, το «βαλιτσάκι» και η ρητορική της θυσίας λειτουργούν αντικειμενικά ως χυδαία μέσα πολιτικής προετοιμασίας των πολιτών για την αποδοχή της πολεμικής σύγκρουσης και του κόστους της.

Για να απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα, χρειάζεται και κριτική εξέταση της πορείας προς τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η Ρωσία εισέβαλε παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο και φέρει την ευθύνη αυτής της απόφασης. Η καταδίκη της εισβολής δεν επιβάλλει, όμως, ιστορική αμνησία. Σοβαροί δυτικοί αναλυτές αποδέχονται ότι η δυτική πολιτική συνέβαλε καθοριστικά στην κλιμάκωση. Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ χρειάζεται να εξεταστεί και υπό το πρίσμα των πολιτικών διαβεβαιώσεων περί μη επέκτασής του προς ανατολάς, που δόθηκαν στη σοβιετική ηγεσία το 1990, κατά τις διαπραγματεύσεις για τη γερμανική επανένωση. Ο δυτικές παρεμβάσεις στις πολιτικές εξελίξεις στην Ουκρανία μετά το Μαϊντάν,  η  αποτυχία εφαρμογής των συμφωνιών του Μινσκ και η κρατική και ακροδεξιά βία κατά αμάχων στην ανατολική Ουκρανία αποτελούν επίσης μέρος αυτής της ιστορίας. Ο ΟΗΕ έχει καταγράψει αυθαίρετες κρατήσεις και βασανιστήρια τόσο από ουκρανικούς κρατικούς φορείς όσο και από ένοπλες ομάδες στην άλλη πλευρά της αντιπαράθεσης. Αυτά δεν νομιμοποιούν τη ρωσική εισβολή· καθιστούν, όμως, μονομερή μια αφήγηση που τα αποσιωπά.

Οι βαλτικές και βόρειες κυβερνήσεις προβάλλουν συντονισμένα τη ρωσική απειλή. Η σοβιετική κατοχή των Βαλτικών χωρών και η σοβιετική εισβολή στη Φινλανδία εξηγούν τις βαθιές ανησυχίες τους. Από την άλλη πλευρά, η συνεργασία φιλοναζιστικών οργανώσεων, πολιτικών προσώπων αλλά και τοπικών πληθυσμών των Βαλτικών χωρών και της Ουκρανίας με τους ναζί και η συμμετοχή τους σε μαζικά εγκλήματα κατά Εβραίων, Ρομά, Πολωνών και Σοβιετικών αμάχων, όπως και η υποβάθμιση της τεράστιας σοβιετικής συμβολής στη συντριβή του ναζισμού, ενισχύουν τη ρωσική δυσπιστία, τροφοδοτώντας την αμοιβαία καχυποψία. Οι ιστορικές αυτές εμπειρίες δεν επιβάλλουν, όμως, στην υπόλοιπη Ευρώπη να αντιμετωπίζει τη Ρωσία ως μόνιμο εχθρό.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και οι ιστορικές αντιπαλότητες δεν αρκούν, πάντως, για να θεωρήσουμε πιθανό, πολλώ δε μάλλον αναπόφευκτο, έναν γενικευμένο πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης. Εδώ βρίσκεται ο ιδεοληπτικός πειρασμός: να μετατραπεί ένα ενδεχόμενο σε καθολικό ερμηνευτικό σχήμα. Μια τέτοια ανάγνωση ενέχει τον κίνδυνο της αυτοεκπληρούμενης προφητείας: η μία πλευρά παρουσιάζει τις κινήσεις της ως αμυντικές, η άλλη τις εκλαμβάνει ως επιθετικές και απαντά. Η απάντηση εκλαμβάνεται στη συνέχεια ως επιβεβαίωση της αρχικής καχυποψίας, περιορίζοντας τον χώρο για συμβιβασμό.

Η ανάδειξη της στρατιωτικής προετοιμασίας σε κυρίαρχη πολιτική προτεραιότητα επηρεάζει αναπόφευκτα την κατανομή των κοινωνικών δαπανών. Οι ευρωπαϊκές ελίτ ζητούν αυτοθυσία για την άμυνα και καθημερινές θυσίες για τη νεοφιλελεύθερη δημοσιονομική πειθαρχία, θυμίζοντας τη φεουδαρχική αντίληψη ότι οι υπήκοοι οφείλουν στους ηγεμόνες τον μόχθο αλλά και τη ζωή τους. Οι πρόσφατες κινητοποιήσεις για ακρίβεια, μισθούς, στέγαση και δημόσιες υπηρεσίες εκφράζουν την αντίσταση σε αυτή την πολιτική: στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις της 5ης Νοεμβρίου επικεντρώθηκαν στους μισθούς και στις κοινωνικές δαπάνες, ενώ στην Ιταλία η απεργία της USB στις 30 Οκτωβρίου συνέδεσε την αντίθεση στην ακρίβεια με την αντίθεση στον επανεξοπλισμό.

Η σύνδεση αυτή αναδεικνύει το ζήτημα της διάθεσης των δημόσιων πόρων. Η αναθεώρηση της πολιτικής συνοχής το 2025 διεύρυνε τις δυνατότητες χρηματοδότησης της αμυντικής βιομηχανίας, της στρατιωτικής κινητικότητας και υποδομών διπλής χρήσης, ενώ θεσπίστηκε δημοσιονομική ευελιξία για την άμυνα. Ενισχύεται έτσι η νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση: πειθαρχία για τις κοινωνικές ανάγκες, ευελιξία και δημόσια στήριξη για εξοπλισμούς.

Σε συνθήκες περιορισμένων προϋπολογισμών, η προτεραιότητα στους εξοπλισμούς περιορίζει τους διαθέσιμους πόρους για κοινωνικές ανάγκες, επιταχύνοντας την υποχώρηση του κοινωνικού κράτους και εντείνοντας τις ανισότητες και την ανασφάλεια. Όταν απουσιάζει μια πειστική προοπτική κοινωνικής δικαιοσύνης, η ακροδεξιά βρίσκει πρόσφορο έδαφος για να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σε ξενοφοβία και εθνικισμό, στρέφοντας τους πολίτες εναντίον άλλων λαών, μεταναστών και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Οι κοινωνικές και εθνικές αντιπαραθέσεις που τροφοδοτεί δυσχεραίνουν τη διπλωματική συνεννόηση και διευκολύνουν την επίκληση νέων απειλών για τη δικαιολόγηση περισσότερων εξοπλισμών. Έτσι, η στρατιωτικοποίηση ενισχύεται ξανά, ασκεί μεγαλύτερη πίεση στις κοινωνικές δαπάνες και αναπαράγει την ανασφάλεια που τροφοδοτεί την ακροδεξιά. Αυτό αποτελεί έναν επικίνδυνο, αυτοτροφοδοτούμενο φαύλο κύκλο. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι αναπόφευκτη· αποτελεί, όμως, σοβαρό κίνδυνο όσο οι κοινωνικές ανάγκες υποτάσσονται στις στρατιωτικές προτεραιότητες.

Η έξοδος από αυτόν τον φαύλο κύκλο απαιτεί αλλαγή πολιτικών προτεραιοτήτων: ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας, δημοκρατικό έλεγχο των αποφάσεων, αποδόμηση του πολεμικού αφηγήματος και ενεργό διπλωματική προσπάθεια για την αποκλιμάκωση. Αυτοί οι στόχοι αποτελούν θεμελιώδη συνιστώσα της πολιτικής πρότασης της ΕΛ.Α.Σ. και οφείλουν να βρεθούν στο επίκεντρο της παρέμβασης της ευρωπαϊκής Αριστεράς. Η δημοκρατική παράδοση της Ευρώπης και η οδυνηρή εμπειρία των καταστροφικών πολέμων του 20ού και του 21ου αιώνα επιβάλλουν μια πολιτική που να προστατεύει τις κοινωνίες της, να αναχαιτίζει την ακροδεξιά και να αγωνίζεται για την ειρήνη και την ασφάλεια όλων των λαών.


Ο Μανώλης Πλειώνης είναι καθηγητής Αστροφυσικής, ΑΠΘ, τέως πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και Τομεάρχης Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας της ΕΛ.Α.Σ.

Στην κεντρική φωτογραφία: Το Κέντρο Άμεσης Ανταπόκρισης του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ.

Πηγή – in.gr

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Στήριξε την ανεξάρτητη ενημέρωση

Επίλεξε τη συνδρομή που προτιμάς. Η ασφαλής πληρωμή ολοκληρώνεται μέσω Stripe.