Παρασκευή, 20 Νοεμβρίου 2026
Λευκωσία 20°
Η ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΙΚΗ ΜΑΣ ΕΚΔΟΣΗΑυτόφωρο της ΚυριακήςΓνωρίστε την ενότητα
Απόψεις

Ο οικουμενικός ελληνισμός

«Πρόεδρο του Ελληνισμού» χαρακτηρίζει ο Βασίλης Βασιλικός τον Κωστή Στεφανόπουλο στο προ ολίγων ωρών δημοσιευθέν άρθρο μας. Τον εκθειάζει για τον τρόπο με τον οποίον «κατάφερε να πιάσει την ουσία του Ελληνισμού», να ερμηνεύσει,…

20 Νοεμβρίου 2026 · 17:16

         

«Πρόεδρο του Ελληνισμού» χαρακτηρίζει ο Βασίλης Βασιλικός τον Κωστή Στεφανόπουλο στο προ ολίγων ωρών δημοσιευθέν άρθρο μας. Τον εκθειάζει για τον τρόπο με τον οποίον «κατάφερε να πιάσει την ουσία του Ελληνισμού», να ερμηνεύσει, και μάλιστα σε προφορικό λόγο, την «αδιάσπαστη έννοια του μείζονος Ελληνισμού».

Συμβολή πολύτιμη στην υπόθεση της ελληνομάθειας —στο ποιοι πραγματικά είμαστε, στο τι περάσαμε και στο πού οφείλουμε να πάμε— θεωρεί τη σκέψη του, το λόγο του, την όλη παρουσία του.

Ποιο είναι, όμως, το βαθύτερο, το πραγματικό νόημα του «ελληνισμού», όπως το αντιλαμβάνεται εν προκειμένω ο Βασιλικός βαδίζοντας στα χνάρια του Στεφανόπουλου;

Ο περιορισμένος χώρος της εφημερίδας δεν επιτρέπει στο συντάκτη του κειμένου να επεκταθεί σε λεπτομέρειες. Παρά ταύτα, ο Βασιλικός κατορθώνει —μεγάλος μάστορας του λόγου γαρ— να προσδιορίσει με σαφήνεια το προσωπικό του στίγμα: ελληνική συνείδηση, ανοιχτές αγκάλες της μητέρας πατρίδας, αλληλοτροφοδοσία αποδήμων και ενδημούντων, διαχρονικές αξίες που αντίκεινται στις «αξίες» του συρμού.

Κινούμενος εντός του ίδιου εννοιολογικού πλαισίου (ήτοι του μείζονος ελληνισμού), την ίδια σχεδόν εποχή, ο διαπρεπής νεοελληνιστής (νυν ομότιμος καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας) Βασίλης Λαμπρόπουλος έγραφε ως επιφυλλιδογράφος στο «Βήμα» (Κυριακή 31 Μαρτίου 1996) τα εξής:

[…]

Το πρόταγμα του ελληνισμού διαφοροποιείται ριζικά και από τη «συγχρονική πραγματιστική» άποψη, που περιορίζει το ενδιαφέρον της στους νεότερους χρόνους, και από τη «διαχρονική συντηρητική» άποψη, που αναζητεί στοιχεία συνέχειας και διάρκειας. Το μέλημα της πρώτης είναι η ελλαδικότητα, της δεύτερης η ελληνικότητα. Και οι δύο ενδιαφέρονται σχεδόν αποκλειστικά να κατοχυρώσουν θεμελιώδη χαρακτηριστικά κάποιας ελληνικής ταυτότητας και επομένως διακατέχονται από μια ταυτιστική λογική.

Το πλεονέκτημα της δικής μας έννοιας του ελληνισμού είναι πως ακυρώνει το αίτημα της ταυτότητας και επομένως δεν ενδιαφέρεται να ορίσει ούτε ποιος είναι ο «Έλληνας» ούτε τι της ανήκει. Έτσι π.χ. αποφεύγει τη Σκύλλα της εθνογραφικής προσέγγισης, η οποία παράγει «γνήσιους» Έλληνες από τη μια μεριά και εξίσου αμιγείς «μειονότητες» από την άλλη. Αποφεύγει επίσης τη Χάρυβδη της μεταφυσικής προσέγγισης, η οποία κατασκευάζει μια αδιάσπαστη συνέχεια μεταξύ Ομηρικής, δημοτικής και Σεφερικής ποίησης. Αντίθετα, ο ελληνισμός απορρίπτει τη φυλή, την καταγωγή, τη γη, τον χρόνο, το έθνος-κράτος και γενικά κάθε κριτήριο ομοιογένειας που τελικά λειτουργεί ως τεκμήριο «αυθεντικότητας» με σκοπό να αστυνομεύσει φωνές και συνειδήσεις.

Δεν πρόκειται για μεταφυσική ουσία αλλά για πολιτιστικό μόρφωμα. Δεν αποτελεί αιώνια αλήθεια αλλά ιστορική κατηγορία. Δεν αποκλείει αλλά ενσωματώνει, δεν ταυτίζει αλλά θησαυρίζει. Ο ελληνισμός παραμένει ανοιχτός στην επίδραση, στη σύγκραση, στη μεταμόρφωση, σε κάθε δημιουργική του χρήση. Δεν ανήκει αποκλειστικά σε κανέναν, εξ ου και ο οικουμενικός του χαρακτήρας.

[…]

Ο οικουμενικός ελληνισμός αποκλείει μόνον όσους θέλουν την Ελλάδα ή την ελληνικότητα για λογαριασμό τους, αρνούμενοι έτσι την οικουμενικότητά του.

[…]

Οι Έλληνες θα μπορέσουν να συμμετάσχουν επάξια στη διαρκή διαπραγμάτευση και αναμόρφωση του ελληνισμού μόνον όταν δεχθούν πως αυτό πρέπει να το κάνουν ως ισότιμοι δημιουργοί και όχι ως προνομιούχοι θεματοφύλακες.

Αν πάντως ο ελληνισμός είναι ζήτημα παιδείας και όχι καταγωγής, καλλιέργειας και όχι κατοχής, ιστορικής πραγμάτωσης και όχι υπερχρονικής σύλληψης, τότε επείγει να καθορίσουμε το συγκεκριμένο σύστημα αξιών που τον διέπουν, φορητών και εύπλαστων αξιών που τον συγκροτούν ως σύγχρονη και επίκαιρη άποψη βίου και πρόγραμμα δράσης. Αναγκαστικά μια τέτοια συστηματοποίηση προϋποθέτει μια επανεξέταση όχι μόνο της νεωτερικότητας αλλά και του λεγομένου «κλασικού». […]

Ο ελληνισμός είναι ζήτημα αφενός ήθους (δηλαδή κανόνων ελεύθερης κοινωνικής επικοινωνίας) και αφετέρου πολιτείας (δηλαδή συλλογικής αυτοθέσμισης του πολιτικού σώματος).

Ήθος και πολιτεία συναρθρώνονται στα αιτήματα της παιδείας, της δικαιοσύνης, της ισονομίας και της αρετής. Το μόρφωμα του οικουμενικού ελληνισμού συμπεριλαμβάνει όλους εκείνους που σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή και θέση, ανεξαρτήτως καταγωγής και ταυτότητας, ζητούν να κατοικήσουν τη γη εμπνεόμενοι από το αγωνιστικό ήθος της συλλογικής αυτοδιοίκησης. Οι άνθρωποι που δεν πιστεύουν σε μια ετερόνομη (κοινωνική, εθνική, θεολογική, βιολογική, κομματική) ηθική και που δεν διεκδικούν προνομιούχο πρόσβαση σε κάποιο σύστημα (ως εκλεκτοί ενός τόπου, λώρου, αρχηγού, θεού ή προορισμού) δικαιούνται ίση συμμετοχή και αναγνώριση σε μια τέτοια οικουμενική πολιτεία των ελεύθερα στοχαζόμενων πολιτών. Αυτή είναι η πόλις που λέγεται ελληνισμός.

Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο καθηγητής Βασίλης Λαμπρόπουλος.

Πηγή – in.gr

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Στήριξε την ανεξάρτητη ενημέρωση

Επίλεξε τη συνδρομή που προτιμάς. Η ασφαλής πληρωμή ολοκληρώνεται μέσω Stripe.